Idealne babcie na zawołanie Elżbieta Nowak obudziła się od głośnego śmiechu. Nie od cichego chichotu, nie od stłumionego rechotu, ale od donośnego, nieco nieprzyzwoitego jak na szpitalną salę ryku, którego nie cierpiała przez całe świadome życie. Śmiała się sąsiadka z łóżka obok, trzymając przy uchu telefon i wymachując wolną ręką, jakby rozmówca mógł ją zobaczyć. – Lidka, no coś ty! Naprawdę tak powiedział? Przy wszystkich? Elżbieta spojrzała na zegarek. Za piętnaście siódma. Do pobudki jeszcze kwadrans. Kwadrans, który mogła spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją. Wczoraj wieczorem, gdy właśnie przywieziono ją na salę, sąsiadka już leżała na swoim łóżku i coś szybko wystukiwała w telefonie. Pozdrowiły się krótko. „Dobry wieczór” – „Witam”, i koniec wymiany. Elżbieta była wdzięczna za ciszę. A teraz – cyrk. – Przepraszam – rzuciła cicho, ale stanowczo. – Można trochę ciszej? Sąsiadka odwróciła się. Okrągła twarz, krótka siwizna, której nikt nawet nie próbował zafarbować, kolorowa piżama w czerwone grochy. I to w szpitalu! – Oj Lidka, później oddzwonię, tu mnie już upominają – odłożyła telefon i zwróciła się z szerokim uśmiechem do Elżbiety. – Przepraszam! Jestem Katarzyna Gajda. Wyspana pani? Ja i tak zawsze nie śpię przed operacją, to dzwonię do wszystkich po kolei. – Elżbieta Nowak. Ale to, że pani nie śpi, nie znaczy, że inni też tego nie potrzebują. – Ale już pani nie śpi – mrugnęła Katarzyna. – Dobrze, będę szeptać. Słowo harcerza. Oczywiście nie szeptała. Jeszcze przed śniadaniem zadzwoniła dwa razy, a każdy kolejny był coraz głośniejszy. Elżbieta odwróciła się demonstracyjnie do ściany i naciągnęła kołdrę na głowę, ale na niewiele się to zdało. – Córka dzwoniła – tłumaczyła Katarzyna przy śniadaniu, którego i tak nie jadły. – Operacja, biedna się martwi. Uspokajam ją, jak mogę. Elżbieta milczała. Jej syn nie zadzwonił. Choć w sumie nie liczyła na to – uprzedzał, że ma z samego rana ważne zebranie. Sama go tego nauczyła: praca – poważna rzecz, to odpowiedzialność. Katarzynę Gajdę zabrano pierwszą. Wychodziła z sali energicznym krokiem i coś śmiała się do pielęgniarki, a tamta beczała ze śmiechu. Elżbieta pomyślała, że dobrze by było, gdyby po operacji wypisali ją do innej sali. Ją samą zabrali godzinę później…

Wygodne babcie

Helena Wojciechowska obudziła się od śmiechu. Nie cichego chichotu, nie powściągliwego uśmiechu, lecz rubasznego, głośnego rechotu, który, jej zdaniem, nigdy nie powinien rozbrzmiewać w szpitalnej sali. Przez całe dorosłe życie nie znosiła takich odgłosów. Śmiała się jej współlokatorka trzymała telefon przy uchu i wymachiwała wolną ręką, jakby rozmówca ją widział.

Ela, no nie mogę! Naprawdę to powiedział? Przy wszystkich?

Helena zerknęła na zegarek. Za piętnaście siódma rano. Do pobudki zostało piętnaście minut. Kwadrans, który można było spędzić w ciszy, zbierając myśli przed operacją.

Wczoraj wieczorem, gdy ją przywieźli na salę, sąsiadka już leżała na swojej leżance i coś gorliwie pisała w telefonie. Przywitały się lakonicznie. Dobry wieczór Dobry wieczór i każda skryła się w swoim świecie. Helena była za tę ciszę wdzięczna. A teraz cyrk.

Przepraszam powiedziała cicho, ale stanowczo. Mogłaby pani ciszej?

Sąsiadka się odwróciła. Okrągła twarz, krótka siwizna, której nawet nie próbowała farbować, i wyrazista piżama w czerwone grochy w szpitalu!

Oj, Ela, kończę, bo tu mnie już napominają schowała telefon i odwróciła się do Heleny z uśmiechem. Przepraszam! Jestem Katarzyna Nowicka. Jak się pani spało? Ja przed operacjami nigdy nie usnę, więc dzwonię do wszystkich po kolei.

Helena Wojciechowska. To, że pani nie śpi, nie znaczy, że innym nie zależy na odpoczynku.

Ale pani już przecież nie śpi mrugnęła Katarzyna. Dobrze, obiecuję będę szeptać.

Nie szeptała. Do śniadania zadzwoniła jeszcze dwa razy i za każdym razem mówiła coraz głośniej. Helena demonstracyjnie odwróciła się do ściany i nakryła głowę kołdrą, ale na nic się to nie zdało.

Dzwoniła córka powiedziała potem przy stole, którego obie nie tknęły, bo czekała je operacja. Biedna, martwi się, a ja ją jak mogę uspokajam.

Helena milczała. Syn nie dzwonił. Ale właściwie nie czekała na to uprzedzał, że zaraz od rana ma ważne spotkanie. Tak go wychowała praca to poważna sprawa, odpowiedzialność.

Katarzynę zabrali pierwszą. Wychodziła z sali, wymachując ręką na pożegnanie, i coś wołała do pielęgniarki, która się śmiała. Helena pomyślała, że dobrze by było, gdyby ją potem przenieśli do innej sali.

Helenę zabrano godzinę później. Narkozę znosiła zawsze ciężko. Obudziła się, czując mdłości i tępą boleść w prawym boku. Pielęgniarka tłumaczyła, że wszystko się udało, trzeba wytrzymać. A Helena potrafiła znosić ból. Zawsze.

Wieczorem przywieziono ją do sali. Katarzyna już leżała, zgaszona twarz, zamknięte oczy, kroplówka w ręce. Cicho. Po raz pierwszy cicho.

Jak się pani czuje? zapytała Helena, choć wcale nie zamierzała zaczynać rozmowy.

Katarzyna otworzyła oczy, słabo się uśmiechnęła.

Żyję jeszcze. A pani?

Ja też.

Zamilkły. Za oknem robił się wieczór, kroplówki cicho brzęczały.

Przepraszam za dziś rano powiedziała niespodziewanie Katarzyna. Jak się denerwuję, to gaduła mi się włącza. Wiem, że to denerwujące, ale nie umiem inaczej.

Helena chciała odwarknąć, lecz zabrakło jej sił. Była zbyt zmęczona. Wydusiła:

Nic się nie stało.

Noc mijała bez snu. Bolało obie. Katarzyna już nie dzwoniła, leżała cicho, lecz Helena słyszała jej wiercenie się i ciche westchnienia. Raz nawet, chyba, płakała po cichu, w poduszkę.

Rano przyszła lekarka. Obejrzała szwy, zmierzyła temperaturę, pochwaliła: Świetnie, wszystko w porządku. Katarzyna od razu sięgnęła po telefon.

Ela, cześć! No jestem cała, zdrowa nie martw się. Co tam u dzieciaków? Kacperkowi naprawdę podniosła się gorączka? A dasz mu… już przeszło? No widzisz, mówiłam, że nie ma co panikować.

Helena mimowolnie nasłuchiwała. Moje znaczy wnuki. Córka zdaje raport.

Jej własny telefon milczał. Zerknęła dwie wiadomości od syna. Mamo, jak się czujesz? i Napisz, jak będziesz mogła. Obie wysłane wczoraj, gdy jeszcze była nieprzytomna po narkozie.

Napisała: Wszystko dobrze :). Dodała uśmiech syn zawsze powtarzał, że bez emotek wiadomości są suche.

Odpowiedź przyszła po trzech godzinach: Super! Buziaki.

Państwo nie przyjeżdżają? zapytała Katarzyna po południu.

Syn pracuje. Mieszka daleko. Dobrze sobie radzę, nie jestem dzieckiem.

No właśnie przytaknęła Katarzyna. Moja córka też mówi: mamo, jesteś dorosła, sama sobie poradzisz. Po co tu przyjeżdżać, jak wszystko dobrze.

Było w tym głosie coś, co sprawiło, że Helena spojrzała na nią z uwagą. Katarzyna się uśmiechała, ale jej oczy były zupełnie niewesołe.

Ile ma pani wnuków?

Troje. Kacper jest najstarszy, osiem lat. Potem Maja i Leon rok po roku, cztery i trzy latka. Katarzyna sięgnęła po telefon z szafki. Chce pani zobaczyć zdjęcia?

Pokazywała fotografie chyba z dwadzieścia minut. Dzieci na działce, dzieci nad morzem, dzieci z tortem. Na każdym zdjęciu babcia tuli, całuje, wygłupia się. Ani śladu córki.

Córka robi zdjęcia wyjaśniła Katarzyna. Nie lubi być na wizji.

Wnuki często u pani bywają?

Ja raczej u nich. Córka pracuje, zięć też, to ja… pomagam. Odbieram z przedszkola, sprawdzam lekcje, gotuję.

Helena skinęła głową. U niej podobnie. Przez pierwsze lata po urodzeniu wnuka też była na każde zawołanie. Potem wnuk podrósł bywała rzadziej. Teraz raz w miesiącu, w niedzielę. Jeśli akurat pasowało.

U pani?

Jeden wnuk, dziewięć lat. Uczy się dobrze, trenuje piłkę.

Często się widujecie?

Czasem w niedzielę. Są bardzo zajęci. Rozumiem.

No tak Katarzyna spojrzała w okno. Zajęci.

Zapadła cisza. Za oknem mżył deszcz.

Wieczorem Katarzyna powiedziała:

Nie chcę wracać do domu.

Helena podniosła oczy. Katarzyna siedziała ze splecionymi kolanami i wpatrywała się w podłogę.

Serio mówię. Długo myślałam i… nie chcę.

Dlaczego?

Po co? Przyjadę, a tam: Kacper nie zrobił lekcji, Maja znowu katar, Leon spodnie podarł. Córka w pracy do późna, zięć ciągle w delegacji. Śpiesz się, gotuj, sprzątaj, pomagaj, odbieraj. Nawet nie… zacięła się … nawet nie podziękują. Bo babcia ona musi.

Helena milczała. W krtani zaczął narastać supeł.

Przepraszam Katarzyna otarła oczy. Coś się rozkleiłam.

Nie przepraszaj szepnęła Helena. Ja pięć lat temu przeszłam na emeryturę. Myślałam, że w końcu zajmę się sobą. Do teatru chciałam chodzić, na wystawy. Nawet na kursy francuskiego się zapisałam. Wytrzymałam dwa tygodnie.

I co?

Synowa poszła na urlop macierzyński. Poprosiła o pomoc. Skoro babcia nie pracuje, to przecież nie będzie problemu. Nie umiałam odmówić.

I jak było?

Trzy lata codziennie. Potem wnuk poszedł do przedszkola, przychodziłam co drugi dzień. Potem do szkoły raz w tygodniu. Teraz… Teraz już wcale nie jestem niezbędna. Mają nianię. A ja siedzę i czekam, może zadzwonią. Jeśli nie zapomną.

Katarzyna przytaknęła.

Moja córka w listopadzie miała przyjechać. Do mnie. Wszystko wysprzątałam, ciasta upiekłam. A ona dzwoni: mamo, sorry Kacper ma trening, nie damy rady.

I nie przyjechała?

Nie. Ciacha dałam sąsiadce.

Siedziały w ciszy. Za oknem deszcz szeleszcząc po szybie.

Wie pani, co mnie boli najbardziej? odezwała się Katarzyna. Nie to, że nie przyjeżdżają. To, że ja i tak czekam. Z telefonem w ręku, może zadzwonią, powiedzą, że tęsknią. Wszystko jedno, byle nie dlatego, że czegoś potrzebują.

Helenę zaszczypało w nosie.

Ja też czekam. Za każdym razem, kiedy dzwoni telefon, mam nadzieję, że syn tak po prostu chce pogadać. Ale nie. Zawsze w sprawie.

A my ratujemy Katarzyna uśmiechnęła się gorzko. Bo przecież jesteśmy matkami.

Tak.

Następnego dnia zaczęły się zmiany opatrunków. Obie mocno to przeżyły. Po wszystkim milczały, aż Katarzyna powiedziała:

Zawsze myślałam, że mam szczęśliwą rodzinę. Córka najważniejsza, zięć porządny, wnuki to radość. Czułam, że jestem potrzebna. Że beze mnie się nie obejdzie.

I?

Dopiero tu zrozumiałam, że jednak świetnie sobie beze mnie radzą. Córka nawet raz się nie poskarżyła, że jest jej ciężko. Odwrotnie: pełna energii. Czyli potrafi. Z babcią po prostu wygodniej. Darmowa niania.

Helena podniosła się na łokciu.

Wie pani, co ja zrozumiałam? Że sama nauczyłam syna, że matka zawsze pomoże, wyratuje, poczeka. Że moje sprawy nie są ważne, a jego świętość.

Też tak zawsze robiłam. Dzwoni córka wszystko rzucam i biegnę.

Nauczyłyśmy ich, że nie jesteśmy ludźmi powoli powiedziała Helena. Że nie mamy swojego życia.

Katarzyna przytaknęła. Zamilkła na dłuższą chwilę.

I co teraz?

Sama nie wiem.

Piątego dnia Helena wstała z łóżka bez pomocy. Szóstego dnia przeszła cały korytarz i z powrotem. Katarzyna szła o dzień do tyłu, ale była uparta. Chodziły razem, powoli, podpierając się o ścianę.

Po śmierci męża całkiem się zagubiłam mówiła Katarzyna. Myślałam, że to koniec życia. Córka powiedziała: mamo, masz nowy cel wnuki. Żyj dla nich. No to żyłam. Tylko ten sens był… jednostronny. Ja dla nich, oni dla mnie tylko, kiedy wygodnie.

Helena opowiedziała o swoim rozwodzie. Trzydzieści lat temu, gdy syn miał pięć lat. Sama go wychowywała, wieczorami się dokształcała, pracowała na dwóch etatach.

Wydawało mi się, że jeśli będę idealną matką, on będzie wdzięcznym synem. Oddam wszystko odwzajemni mi się.

A on dorósł i żyje po swojemu dokończyła za nią Katarzyna.

Tak. I to chyba naturalne. Po prostu nie spodziewałam się, że będę tak samotna.

Ja też nie.

Siódmego dnia przyszedł syn. Bez zapowiedzi, nagle. Helena siedziała na łóżku z książką, gdy zobaczyła go w drzwiach. Wysoki, w drogim płaszczu, z siatką pełną owoców.

Cześć, mamo! uśmiechnął się, pocałował ją w czoło. Jak się czujesz? Już lepiej?

Lepiej.

Super! Lekarka mówiła, że za trzy dni wypiszą. Myślałem może pojedziesz do nas? Asia powiedziała, że pokój gościnny stoi pusty.

Dziękuję, wolę do siebie.

Jak chcesz. Ale jakby co, dzwoń przyjedziemy.

Został dwadzieścia minut. Opowiadał o pracy, o wnuku, o nowym samochodzie. Zapytał, czy nie potrzeba pieniędzy. Obiecał, że się odezwie za tydzień. Wyszedł szybko, z ulgą.

Katarzyna leżała na swoim łóżku, udając, że śpi. Gdy drzwi się zamknęły, otworzyła oczy.

Pani syn?

Mój.

Przystojny.

Tak.

I zimny, jak lód.

Helena nie odpowiedziała. Gardło ścisnęło jej tak, że ledwo oddychała.

Wie pani Katarzyna odezwała się cicho pomyślałam, że może nie powinniśmy już ze łzami czekać na ich miłość. Może trzeba po prostu odpuścić? Zrozumieć, że mają swoje życie. A my musimy znaleźć własne.

Łatwo powiedzieć.

Trudno wykonać. Ale i tak nie ma innej drogi, prawda? Albo będziemy tkwić i czekać, aż sobie o nas przypomną.

Co im pani powiedziała? zapytała nagle Helena, przechodząc nieoczekiwanie na ty.

Córce? Że dwa tygodnie po wypisie muszę odpoczywać. Lekarka zabroniła się forsować. Z wnukami nie dam rady popilnować.

Obraziła się?

I jeszcze jak Katarzyna się uśmiechnęła. Ale wiesz co? Ulżyło mi. Jakbym zrzuciła coś ciężkiego z pleców.

Helena zamknęła oczy.

Boi się pani? Jak powiem nie przestaną dzwonić.

Często teraz dzwonią?

Cisza.

No właśnie. Gorzej nie będzie. Może tylko lepiej.

Ósmego dnia wypisali je razem. Pakowały rzeczy milcząc, jakby żegnały się na zawsze.

Wymienimy się numerami? zaproponowała Katarzyna.

Helena przytaknęła. Wpisały się w telefonach. Stały chwilę naprzeciwko siebie.

Dziękuję powiedziała Helena. Za obecność.

I ja dziękuję. Wiesz… trzydzieści lat nie rozmawiałam z nikim tak szczerze.

Ja też nie.

Przytuliły się. Nieporadnie, ostrożnie, by nie uszkodzić szwów. Pielęgniarka przyniosła papiery wypisowe, zamówiła taksówkę. Helenę odwieźli pierwszą.

W domu było cicho i pusto. Rozpakowała torbę, wzięła prysznic, położyła się na kanapie. Sięgnęła po telefon. Trzy sms-y od syna: Mamo, już po wypisie?, Zadzwoń jak będziesz w domu, Nie zapomnij o lekach.

Odpisała: Jestem w domu. Wszystko dobrze. Odłożyła telefon.

Wstała, podeszła do szafy. Wyjęła teczkę, której nie otwierała od pięciu lat. Tam była broszura kursu francuskiego i wydrukowany repertuar koncertów filharmonii. Patrzyła na broszurę i myślała.

Zadzwonił telefon. Katarzyna.

Cześć. Wybacz, tak od razu, ale chciałam po prostu zadzwonić.

Cieszę się. Naprawdę.

Spotkamy się? Jak już będziemy w pełni sił? Za dwa tygodnie? Może do kawiarni albo na spacer, jeśli masz ochotę.

Helena spojrzała na broszurę w dłoniach. Potem na telefon. I znów na broszurę.

Chcę. Bardzo. Wiesz co? Może nie za dwa tygodnie, tylko w sobotę. Mam dość siedzenia w domu.

W sobotę? Ale lekarze…

Powiedzieli. Ale trzydzieści lat troszczyłam się o wszystkich innych. Teraz pora na mnie.

To umówione. W sobotę.

Pożegnały się. Helena odłożyła telefon i znów sięgnęła po broszurę. Kurs zaczynał się za miesiąc, zapisy jeszcze trwały.

Wyjęła laptop i zaczęła wypełniać zgłoszenie. Ręce jej drżały, lecz wypełniła do końca.

Za oknem padał deszcz. Ale przez chmury przebijało się słońce. Blade, jesienne, lecz prawdziwe.

I Helena nagle pomyślała, że może życie dopiero się zaczyna. Wysłała zgłoszenie.