I w smutku i w szczęściu – Historia Antoniny: wczesne wdowieństwo, opuszczony dom na polskiej wsi, walka o godność wśród sąsiadów i nowe życie po trudnym małżeństwie z przyjezdnym przedsiębiorcą

I w smutku, i w radości

Jadwiga owdowiała wcześnie, mając czterdzieści dwa lata. W tym czasie jej córka, Malwina, zdążyła już wyjść za mąż za porządnego chłopaka z sąsiedniej wsi i razem z nim wyjechała nad morze, próbując zarobić większe pieniądze.

Od czasu do czasu Malwina telefonowała, by uspokoić mamę, zapewniając, że wszystko dobrze się układa: są przyjaciele, jest praca, pojawiła się nowa rodzina. W chwilach takich rozmów Jadwiga wyraźnie czuła, jak bardzo córka się od niej oddaliła. Odcięta kromka chleba.

Dla Jadwigi nie było pracy w wiosce jedyną szkołę, w której była kuchenną pomocnicą, zlikwidowano.

Zostając bezrobotną, Jadwiga się nie załamała zaczęła dojeżdżać autobusem do sąsiedniej wsi, gdzie dwa razy w tygodniu sprzedawała mleko i twaróg stałym klientom.

Zarobione pieniądze ledwie starczyły na utrzymanie domu, ale z drugiej strony Jadwiga nie miała na co narzekać. Mieszkała sama, jadła własne produkty: mleko, twaróg i warzywa z ogródka.

Nie miała czasu myśleć o samotności w końcu czekał na nią cały kurnik, gęsi i kaczki, w oborze muczała krowa Balbina, a między nogami plątał się kot, Maciek. Zanim wszystkich dogodzi, nakarmi, napoi i posprząta już dzień minął.

Raz dziennie, zwykle po obiedzie, Jadwiga siadała na krześle przy oknie i podziwiała otaczającą przyrodę.

Było na co patrzeć na tle błękitnego nieba stały spokojne brzozy.

Tuż za nimi ze wzgórka wybijało źródełko z lodowatą wodą. Była krystaliczna, smaczna i spływała do małego oczka wodnego.

Ten mały cud natury nie mógł zostać niezauważony. Nic więc dziwnego, że pewnego ranka Jadwigę obudził gwar maszyn podjeżdżających pod jej dom.

Przeciągnęła się, narzuciła ciepły flanelowy szlafrok po matce i wyszła na ganek, by zobaczyć grupkę ludzi zwiedzających okolicę. Podeszła do jednego z nich wyprostowanego mężczyzny w eleganckim płaszczu:

Dzień dobry, czy mogę wiedzieć, co się tu dzieje?

Mężczyzna natychmiast się odwrócił, popatrzył na dom, zmierzył ją uważnym wzrokiem:

Tu pani mieszka? Niedawno kupiłem tutaj działkę, chcę wybudować dom. Będziemy sąsiadami.

Sąsiadami?

Jadwiga wróciła do domu zaskoczona. Musiała dowiedzieć się kto postanowił osiedlić się tuż obok, więc pośpiesznie się ubrała i poszła do sklepu.

Sprzedawczyni, gadatliwa Bogusia, była na bieżąco i opowiedziała, że działkę tuż przy domu Jadwigi wykupił bogaty przedsiębiorca.

Chce wybudować dom Nie dla siebie, ale dla brata bliźniaka, który ponoć poważnie choruje. Lekarze zalecili mu czyste powietrze, dużo zieleni. U nas, wiadomo, świeżo, pola, lasy, źródlana woda.

Przedsiębiorca, mówisz… zamyśliła się Jadwiga. Może się tu zadomowi, zainwestuje i sklep jakiś otworzy… Przydałyby się nowe miejsca pracy.

Ależ ci się marzy, Jadwigo zaśmiała się Bogusia.

Przy wyjściu wpadła na Kazika, kierowcę piekarni, który przywoził chleb do sklepu.

Niósł w ręku wielką skrzynię z bochenkami.

Pomóż, Jadwiga, przytrzymaj drzwi poprosił.

No pewnie, cześć Kazik uśmiechnęła się i przytrzymała wejście.

Stanął w progu, popatrzył na Jadwigę:

A dokąd tak pędzisz? Weź świeży chlebek, prosto z pieca.

Jadwiga zarumieniła się i wzięła jeden bochenek, wołając:

Bogusia, wpisz mi na zeszyt, potem zapłacę!

Miała powód do rumieńców Kazik starał się o nią od lat, ale Jadwiga trzymała dystans. Kazik był młodszy o sześć lat, a ktoś kiedyś powiedział, że stara jest dla niego. Jadwiga zabroniła sobie o nim myśleć niech szuka sobie rówieśniczki!

Kazik jednak nie zakładał rodziny i coraz częściej zerkał w stronę Jadwigi, czasem próbując ją podrywać aż musiała uciąć wszelkie zaloty.

***

Budowa domu szła szybko.

Kiedy na środku łąki stanął piękny dom, a w oknach zaświeciły się światła, Jadwiga postanowiła zawitać z wizytą.

Otworzyła nowe drzwi wejściowe i wołała:

Dzień dobry sąsiedzi!

Zapach świeżego drewna i farby był przyjemny. Jadwiga zawahała się na progu, trzymając w ręku szarlotkę.

Zza łuku wyszło dwóch mężczyzn i kobiety w kombinezonach.

W czym możemy pomóc?

Jestem sąsiadką z sąsiedniego domu. Upiekłam ciasto pomyślałam, poczęstuję i was.

Dziękujemy jedna kobieta odebrała blachę z ciastem.

Zresztą… chciałam zapytać, czy nie ma tu jakiejś pracy dla mnie? Potrafię tapetować, malować, myć okna… Może się coś znajdzie?

Jeden z robotników pokręcił głową:

Chyba nie… My mamy tutaj całą ekipę, a za wszystko odpowiada właściciel będzie za dwa dni.

Rozumiem… W takim razie pójdę.

Jadwiga wróciła do siebie i z żalem spojrzała na swój podniszczony dom.

Również wymagał remontu, ale cóż to pomoże. Dom stary, niechlujny, z roku na rok coraz bardziej rozsypujący się i pokrywający mchem.

Najbardziej bolało ją jednak to, że sąsiedzi nie są nią w ogóle zainteresowani.

Kiedyś ludzie byli inni: przy przeprowadzce czy budowie domu pierwszy odruch poznanie sąsiadów.

Dzisiejszy świat co innego. Właściciel domu na żadnym etapie budowy nie zawitał do niej, nie porozmawiał, nie spytał o nic. Dziwak.

***

Lecz nie minęło długo, a wszystko się zmieniło. Najpierw sąsiedni dom wyglądem cieszył podczas Bożego Narodzenia, gdy cały rozbłysnął światełkami. Potem przyjechali domownicy.

Jadwiga wypatrywała zza okna ciężarówek z meblami i kartonami.

Wysiadła z jednej młoda dziewczyna w jasnym futerku, pewnym krokiem weszła do środka.

No proszę, pomyślała Jadwiga, pewnie jakaś piękność! Komu innemu może wybudować dom przedsiębiorca?

Brata właściciela, o którym mówiła Bogusia, Jadwiga nie widziała, choć dyżurowała przy oknie.

Paradoksalnie, z domu nie wychodził, za to sąsiadka-dziewczyna raz w tygodniu odwiedzała wiejski sklep.

Czasem mijały się z Jadwigą. Jadwiga witała się i próbowała zagadać, ale dziewczyna patrzyła gdzieś w bok i wymawiając suche dzień dobry, szybko uciekała.

Jadwidze było przykro z powodu chłodnego dystansu sąsiadki.

Pewnie uważa się za coś lepszego. I nie chce utrzymywać kontaktów z wiejską kobietą, zamartwiała się Jadwiga.

Tak minął ponad rok. Jadwiga przestała próbować się zaprzyjaźnić i nie interesowała się już sąsiadami. Raz na tydzień pod dom podjeżdżał drogi samochód, przywożąc zakupy.

Aż pewnego dnia wszystko się odmieniło.

Ktoś zapukał do drzwi. Weszła sąsiadka, od razu mówiąc:

Widziałam, że macie krowę, kury, gęsi. Może sprzeda Pani trochę mięsa? Zapłacę. Chętnie kupię masło, śmietanę i kartofle, jeśli są.

Pewnie, że są Jadwiga się ożywiła i poprosiła, by sąsiadka usiadła, a sama zabrała się do szperania po spiżarni.

W sklepie mięso zupełnie inne. Śmietana też wyjaśniała rozmówczyni.

Jadwiga dała jej wołowinę niedawno cielę bijaty przeprowadziła.

Mięso dobre, świeże, gotuje się szybko.

A… ile czasu powinno się gotować? spytała nieśmiało sąsiadka.

Ze dwie godziny.

Tak długo?

Bywa, że i dłużej. Sama Pani nie zna się na mięsie? Zaraz nauczę.

A jeśli wolę usmażyć, a nie gotować? zamartwiła się dziewczyna.

Jasne, można smażyć.

Ale nie potrafię. Spalę mięso i koniec. Może by Pani usmażyła u siebie, z ziemniakami? Ja odbiorę gotowe.

Jadwiga spojrzała na sąsiadkę młodziutka, gładka buzia, delikatne rączki z lakierem, jakby pracy nigdy nie widziały.

A w ogóle, umiesz Pani w kuchni coś podziałać? zapytała Jadwiga.

Dziewczyna wzruszyła ramionami:

Wcale nie.

Jak masz na imię?

Żaneta. A Pani?

Jadwiga, możesz mówić Jadzia. Mogłabym gotować dla was obiady i kolacje, za drobną opłatą.

Chyba nie odmówię! Kiedy możecie przyjść?

Choćby teraz.

Nie zwlekajmy.

Jadwiga nie musiała się długo zastanawiać. Spakowała produkty do torby, zamknęła dom i poszła z Żanetą.

Sąsiedni dom
Ten dom zachwycił Jadwigę swoim wystrojem piękne wnętrza, błyszczące podłogi, nowiutkie meble.

W salonie na kanapie siedział smutny mężczyzna z książką spojrzał na Jadwigę i burknął:

Kto to? Co się stało?

Jadwiga spodziewała się młodego chłopaka, a tutaj facet około czterdziestki, posępny.

Żaneta próbowała go obłaskawić:

Kochanie, wyobraź sobie, znalazłam pomoc domową, pani Jadwigę. Będzie gotować.

Jadwiga wtrąciła:

W zasadzie, mieszkam obok. Miło poznać.

Hm.

Mężczyzna ledwie na nią zerknął, po czym wrócił do książki.

Chodź, pokażę kuchnię rzuciła Żaneta.

Pokazała kuchnię, westchnęła niecierpliwie:

Przygotujcie coś do jedzenia.

Jadwiga zdziwiona poufałością, ale nie zważając na to, zabrała się do pracy.

Po godzinie podała ziemniaki z wołowiną.

Tak oto znalazła wymarzoną pracę.

Właściciel domu, małomówny Michał Kowalczyk, płacił jej co tydzień w złotówkach. Stopniowo stał się cieplejszy i sympatyczniejszy nic dziwnego: smaczne jedzenie działa cuda.

Przychodząc codziennie, Jadwiga zauważyła, że Żaneta nigdy nie sprząta za sobą. Naczynia czekały brudne, pościel nie pościelona, podłogi brudne…

Jadwiga nie mogła wytrzymać, wzięła wiadro z wodą i wyczyściła wszystko.

Zauważyła grymas niezadowolenia na twarzy Żanety, a pan domu powiedział:

Kto cię prosił o sprzątanie?

Tak było brudno, nie mogłam wytrzymać. Chciałam pomóc.

Mam zamiar płacić tylko za gotowanie. I za zakupy.

Rozumiem…

Jadwiga poczuła żal, ale dokończyła sprzątanie. Niedługo potem zauważyła, że brat Michała ów biznesmen przestał przyjeżdżać.

Żaneta przestała też wychodzić do sklepu, i zaczęła się niezbyt przyjaźnie na nią patrzeć.

Pewnego dnia oznajmiła:

Nie myj już naczyń. Nie przynoś mięsa. Będziemy kupować tylko kartofle, jajka i mleko.

Jadwiga zapytała z troską:

Coś się stało?

Stało! Mam dosyć tej wsi! Tu nie ma galerii, knajp, nic! Nawet nie ma dokąd wyjść!

Kilka dni później Jadwiga jak zwykle weszła do domu i zastała bałagan wszędzie walające się ciuchy, przybory, potłuczone szkło, w kuchni rozrzucone naczynia.

Wołała:

Żaneto! Co tu się stało?

Z kuchni usłyszała cichy głos:

Żanety już tu nie ma.

Wbiegła do kuchni i ujrzała Michała otoczonego butelkami.

No i? Pokłóciliście się z Żanetą?

Proszę nie mówić tego imienia. Wyjechała. Zostawiła mnie i dom.

Popatrzył smutno na Jadwigę:

Jadziu, przynieś mięsa, upiecz, zrób coś, proszę…

Jadwiga nie śmiała odmówić poszła do siebie po mięso, a wróciwszy, zaczęła smażyć. Posprzątała również kuchnię i salon.

W domu pachniało pysznie, Michał ocknął się z drzemki i zaczął jeść prosto z patelni.

Tak, z noża nie wypada upomniała Jadwiga Siadaj do stołu, podam na talerz.

Michał usiadł, podziękował:

Jesteś wspaniała, Jadwigo. Uwielbiam cię.

Jadwiga zdrętwiała. Dawno nikt jej takich słów nie mówił.

Zostań. Usiądź i wypij ze mną.

Ale ja nie piję…

Zrozumiała, że sąsiad jest pijany, chciała wyjść, ale Michał ją nagle objął, przytulając mocno.

Nie wiedziałem, że jesteś taką kobietą, Jadwigo.

Życie w małżeństwie
Jadwiga czuła spojrzenia sąsiadek i znajomych w sklepie. Ludzie szeptali za plecami, ale nie pytali wprost.

Tylko Bogusia, złośliwie zagadnęła:

Jadźka, dla kogo te papierosy? I ser, i wędlina, sama tego nie jadasz.

Dla sąsiada… Pracuję u niego przecież.

Bogusia uśmiechnęła się szyderczo:

A od kiedy to nocujesz u niego? Zajadając za jednym stołem? Daj spokój, Jadźka poigra z tobą i zostawi.

Jadwiga spoważniała.

Podsłuchujesz mnie?

Dobrze o tobie nie myślę! Cała wieś mówi!

Jadwiga odparła cicho:

Nie ma czego ukrywać. Tak, jesteśmy razem, to miłość.

Bogusia dalej patrzyła przewrotnie:

Miłość? Ledwo ta młoda wyjechała, od razu cię usidlił! Jadwiga, obudź się!

Jadwidze aż ścisnęło się serce. Zebrała zakupy, uniosła głowę wysoko:

Masz resztę? Wydaj szybko, bo do książki skarg napiszę.

Nie odwracając się, wyszła.

W środku aż się gotowało:

Ludzie tylko językiem mieleć potrafią!

Przy sklepowych drzwiach omal się nie potknęła Kazik, nosząc paczki z chlebem, nawet jej nie spojrzał w oczy.

I ten się obraził pomyślała niech nie patrzy.

Jednak zrobiło się smutno…

Przedtem, gdy Kazik się rumienił na jej widok, Jadwiga czuła, jak dusza podskakuje. Teraz nawet nie spojrzał.

***

Skręcając na swój zaułek, Jadwiga skierowała się nie do siebie, lecz do Michała.

Zapewniał, że się wkrótce pobiorą, a dom będzie także jej.

Zaczęła czuć się jak gospodyni w nowym domu. Tylko rano jeszcze chodziła do siebie, rozpalić w piecu i nakarmić zwierzęta.

Ale to miało się zmienić. Michał obiecał, że po ślubie zrobi zagrodę, do której przeprowadzą wszystkie zwierzęta.

***

Michał nie zawiódł. W umówiony dzień zabrał Jadwigę taksówką do urzędu stanu cywilnego, gdzie się pobrali.

Włożył jej na palec obrączkę.

Ale piękna. To złoto?

Oczywiście. Nie zgub.

W domu Jadwiga urządziła uroczysty obiad. Michał niemal od razu zaczął pić.

Dużo ostatnio pijesz, Michałku zalotnie zauważyła, zerkając na obrączkę.

Z radości piję! No, daj mięsa, upiecz, muszę czymś zagryźć!

Nie ma mięsa. Przygotowałam sałatkę…

Jak to nie ma? Przecież masz krowę w oborze.

To przecież Balbina, jedyna karmicielka! Z niej mam mleko, przecież sprzedaję, z tego żyję.

Nowopoślubiony się rozzłościł:

Olej to, teraz masz bogatego męża! Codziennie podajesz kurczaka, a ja chcę wołowinę!

Ale żeby krowę zabić, to cała akcja…

Ale Michał uderzył pięścią w stół:

Wyraźnie mówię: mięso na stół!

Mięso
Jadwiga biegała po całej wsi, prosząc o pomoc w uboju krowy, ale wszyscy odmawiali rozumieli, że to nie lada praca w środku zimy.

W końcu zgodził się Kazik.

Czemu chcesz pozbyć się krowy?

Jadwiga spuściła wzrok nie powie, że to mąż ją zmusił.

Po prostu za drogo ją utrzymać. Dużo siana schodzi…

Wyszłaś za mąż, to mąż nie pomoże?

No… pomożesz?

Pomogę. Wrócę za godzinę.

Jadwiga rozpaliła u siebie piec, zagotowała wodę. Michał nie wyszedł ani razu, żeby pomóc.

Serca jej żal ściskał, gdy Balbina patrzyła na nią ufnie.

Po godzinie Kazik już oprawiał mięso, Jadwiga nosiła je do domu.

Czemu twój nie wyszedł pomóc? rzucił Kazik.

Miastowy z niego, nie zna się…

Jadwiga podała Kazikowi miskę mięsa.

Weź, to za pomoc, dziękuję, inaczej bym nie dała rady…

Dużo dajesz.

Kazik spojrzał jej w oczy. Jadwiga zadrżała.

W tym momencie na ganku pojawił się Michał, kompletnie pijany.

Żona! Z kim tam stoisz?! Czekam na mięso! Pośpiesz się, jeszcze mi noc poślubną jesteś winna!

Kazik był rozczarowany.

Faktycznie, pobraliście się? spytał.

Tak westchnęła Jadwiga.

Kazik rzucił miskę w śnieg i odszedł, zabierając swoje narzędzia.

Córka
Małżeństwo szybko znudziło Jadzigę.

Michał całe dnie pił i jadł.

Mięsożerca z niego był straszny. Nauczył się nawet sam je przyrządzać.

Podwórko Jadwigi opustoszało. Tylko kot Maciek przemykał pod nogami.

Po co ci ten kot? Wygoń go! rzucał mąż.

Gdy w odwiedziny przyjechała Malwina, od razu wytknęła matce:

To się nazywa wyjść za mąż?

Nie zrzędź, kochanie. Michał jest w stresie. Całe życie w blokach, nagle wieś, to nie takie proste…

Mamo, nie broń go! On pił wcześniej, pije teraz, a ty jesteś służącą, tylko żona z nazwy.

Przecież zobacz, jak mieszkam! O takim domu mogłam marzyć!

Mamo, ten dom nie jest na twoje nazwisko. Ty też nie jesteś tu gospodynią. Zresztą, rzuciłaś swój dom przez tego pasożyta. Co będzie, jak cię wyrzuci?

Po wizycie Malwina wyjechała, nie chcąc zabrać nawet kawałka mięsa bo Jadwiga nie mogła otworzyć zamkniętej na klucz spiżarni.

Podeszła do śpiącego męża:

Michał, czemu zamknąłeś spiżarnię?

Po co ci klucz?

Chciałam dać córce mięso na drogę…

Żadnych dzieci w moim domu!

Jadwiga nie wierzyła w to, co słyszy. Przeszukała męża, znalazła klucze, ale Malwina już nie chciała czekać.

Zalewała Jadwigę rozpacz.

Wieczorem mąż obwieścił:

Brat zmarł, a dom był na niego, teraz dom przechodzi w ręce jego żony. Zadzwoniła, żebyśmy się wynosili.

To co robimy, Michał?

Co u was się robi w takich przypadkach? Zrób dziecko, najlepiej dwoje, zarygluj drzwi walcz! To jedyna opcja.

Jadwiga tylko pokręciła głową:

Nie dam rady. Nie taka jestem.

Michał napił się kolejnej butelki i walnął pięścią w stół:

Skoro nie chcesz walczyć, pakuj swoje rzeczy przeprowadzamy się do ciebie.

Wyjął z garnka zimne mięso i zaczął je jeść.

Żaneta uciekła, jak dowiedziała się, że dom nie jest mój. Dopóki brat płacił, miała luksusy, a gdy tylko zmarł i przestał słać pieniądze, zaraz się ulotniła.

Jadwiga westchnęła:

To dlatego przestałeś mi płacić…

No, z tobą jest prosto. Wystarczyło pomachać palcem i już byłaś moja.

Jadwiga się skrzywiła.

Nie mów o mnie lekceważąco!

Ty też mnie nie kochałaś. Na dom się skusiłaś.

Michał dokończył mięso, upił łyk, otworzył kolejną butelkę.

Jak mogłam ci zaufać… Jeszcze Balbiny nie uchroniłam…

Podjęła decyzję czas na rozwód.

Epilog
Jadwigę rozwiedziono szybko, lecz historia nie skończyła się na tym.

Były mąż postanowił przejąć jej dom. Włamał się nocą, chciał się do niej dobierać.

O Boże, kto tu! wrzasnęła.

Oj, nie wrzeszcz, Jadwigo, to ja, twój Michał.

Zostaw mnie!

Uciekła w nocnych ciuchach przez śnieg, pobiegła do Bogusi, uderzyła w okno.

Bogusia wyszła, słysząc krzyk:

Jadwiga?! O co chodzi? Pożar?

Gorzej, wpuść mnie! Były mąż mnie chce dopaść…

Przez kilka tygodni Jadwiga ukrywała się u Bogusi, aż w końcu Michał wyjechał z wioski.

Ale wracać do domu bała się jeszcze długo wydawało się jej, że znów ktoś się włamie. Dom przywitał ją pustką Michał wyjadł wszystkie zapasy, wyniósł drewno, zawartość piwnicy i schowka.

Jadwiga usiadła za brudnym stołem i objęła głowę dłońmi.

Ot, takie moje zamążpójście. Bez zwierząt, bez krowy. Z czego żyć?

Gdy znów skrzypnęły drzwi, do domu wszedł Kazik z kotem Maćkiem.

Jadwiga, pogadałem po męsku z twoim Michałem, kazałem mu odejść. Kota zabrałem do siebie Dobry kot, codziennie mysz złapie.

Jadwiga wzruszyła się i rozpłakała.

Kaziku, dziękuję ci…

Płaczesz, bo go przegnałem? Ten łobuz podpijał się wszystkim, co miał pod ręką…

Kaziku, przepraszam cię…

Za co?

Za to, że cię nie doceniłam. I że patrzyłam na ciebie z góry…

Rozpalę ci piec. A u nas mama upiekła drożdżówkę i nagrzała saunę. Chodź do nas, posiedzisz w ciepełku.

***

Po pewnym czasie Jadwiga i Kazik pobrali się. Malwina przebaczyła matce i z rodziną odwiedzała nowy dom.

Michał wyjechał do miasta i podobno ożenił się z wdową.

Do sąsiedniego domu zaczęła przyjeżdżać na lato żona zmarłego przedsiębiorcy. Okazała się bardzo miła.

Pierwszego dnia przyniosła sąsiedce ciasto.

Zaprzyjaźniły się.

Jadwiga zapytała ją kiedyś:

Na co chorował Michał? Sąsiadka tylko prychnęła:

Michał chory? Niech pani nie żartuje. Jest zdrów jak koń, tylko z piciem nie może przestać. W mieście każdą knajpę zaliczył i wszędzie narobił długów. Mój mąż w dobrej wierze przysłał go na wieś, żeby się wyciszył. A gdzie tam. Michał pił, pije i będzie pił!

***

Tak oto zrozumiałem, że nie warto gonić za bogactwem czy udawać szczęścia za wszelką cenę ważniejsze jest być z kimś, kto naprawdę docenia, szanuje i rozumie. A dom, choćby skromny, nabiera wartości, kiedy dzieli się go z kimś bliskim sercu.