Efekt Obecności

Efekt obecności

Rankiem, kiedy w sąsiednich kamienicach jeszcze migotały ostatnie światła, Andrzej już siedział przy małym stole w swojej jednopokojowej kawalerce i wpatrywał się w monitor. Na ekranie powoli obracał się trójwymiarowy model pokoju, w centrum którego unosiła się półprzezroczysta etykieta: Sesja nie powiodła się. Pod nią ciągnęła się czerwona lista logów, niczym niekończący się paragon.

Zdjął okulary, przetarł nos i spojrzał na leżący obok hełm VR. Ciemny matowy plastik, po krawędziach drobne zadrapania jak w telefonie noszonym bez etui. Andrzej przesunął po nich kciuk i przyłapał się na tym, że głaszcze urządzenie, jakby było żywe. Uśmiechnął się i odciągnął rękę.

W kuchni zaprzaskał kawiarka. Wstał, nalał sobie kawy i wrócił do biurka. W pokoju unosił się zapach kawy zmieszany ze słodkim aromatem podgrzewanego plastiku zasilacza. Znamy poranny miks. Wypił pierwszy łyk, otworzył pocztę i zobaczył nową wiadomość od producenta projektu.

Andrzeju, cześć. Klient chce zobaczyć działającą demę do końca miesiąca, z naciskiem na emocjonalny wow. Dasz radę?

Słowo wow przywarło mu do oczu jak drzazga. Mógłby odpowiedzieć, że wspomnienia nie da się wymusić według specyfikacji, że efekt emocjonalny nie jest przyciskiem w interfejsie. Lecz od prawie dziesięciu lat pracuje w komercyjnych projektach i wie, że trzeba pisać inaczej.

Cześć. Zrobimy. Potrzebne będą żywe dane do testu. Przygotuję protokoły.

Kliknął Wyślij i jeszcze chwilę patrzył na pusty ekran, na którym dopiero co pojawiła się wiadomość. Potem westchnął, odwrócił krzesło w stronę hełmu i wziął go do ręki.

Projekt nosił nazwę ReLive. W prezentacjach określano go jako platformę VR do bezpiecznego przewartościowania osobistych doświadczeń. W zespole mówiono prościej: gra z pamięcią. Pomysł nie był jego, ale to on napisał największą część rdzenia. Algorytm na bazie nagrań wideo, danych geoprzestrzennych, zdjęć i fragmentów tekstu tworzył dla użytkownika scenę nie dokładną replikę przeszłości, lecz gęstą, przypominającą ją symulację. Platforma wypełniała luki, doprawiała dźwiękami, światłem i drobnymi detalami, aby mózg nie zaciął się w nieścisłości.

W teorii brzmiało pięknie. W praktyce trzeba było iść na kompromisy czasem rezygnować z realizmu dla wygody, innym razem zostawiać szorstkość, by użytkownik nie miał wrażenia, że to sen, a nie rekonstrukcja.

Nacisnął przycisk na hełmie. Mały wskaźnik zapłonął miękkim światłem. Andrzej odłożył urządzenie na biurko, otworzył projekt w środowisku programistycznym i znów wpatrywał się w kod.

Po południu pojechał do biura. Metro w Warszawie już wypełniało się ludźmi w kurtkach i puchowych płaszczach. W wagonie ktoś grał muzykę bez słuchawek, ktoś przeglądał telefon. Andrzej stał przy drzwiach i w lustrzanym szybie widział własne odbicie. Nos wydawał się nieco szerszy niż w młodości, a włosy przy czubku rzadsze. W takich chwilach wyraźnie czuł, że czterdziestka już za plecami, a nie przed nim.

Biuro startupu mieściło się w dawnym centrum biznesowym na obrzeżach miasta. Szary front, szklane drzwi, wejście z bramkami. Na piętrze zespołu unosił się zapach kawy i pizzy. Otwarta przestrzeń z rzędami biurek, kilka sal konferencyjnych ze szkłem, w rogu strefa z pufami i konsolą.

Andrzeju, właśnie czekaliśmy na ciebie zawołał podbiegając Timur, młodszy programista w bluzie z logo projektu.

Kto to? Andrzej postawił plecak przy swoim biurku.

Producent. Z klientem. Są w wielkim.

Andrzej skinął głową, włączając laptop w biegu, rzucił okiem na monitor, na którym powoli ładował się system, i ruszył do sali spotkań.

Wewnątrz siedzieli już troje. Producent surowy, przypasowany mężczyzna w ok. trzydziestu pięciu latach, w koszuli bez krawata. Obok kobieta w ciemnym garniturze, przedstawicielka klienta, i jeszcze jeden młodzieniec z tabletem.

Andrzeju wstał producent poznaj, to Grażyna, strateg produktowa po stronie zamawiającego.

Dzień dobry odpowiedział Andrzej.

Dyskutujemy właśnie o pozycjonowaniu powiedziała Grażyna. Chcemy, by użytkownicy czuli, że to nie tylko rozrywka, ale narzędzie do pracy nad sobą. Bez przytłaczającej psychologicznej wagi.

Andrzej usiadł, położył ręce na stole.

Technicznie możemy dość dokładnie odtworzyć zdarzenia oznajmił. Ale trzeba pamiętać, że to rekonstrukcja. Nasz system wypełnia przerwy, by nie było przerw w immersji. Inaczej mózg wyrzuci użytkownika z doświadczenia.

Czy możecie przerwała Grażyna zrobić sceny nieco lepsze niż rzeczywistość? Cieplejsze światło, przyjemniejsze głosy, wygładzone konflikty, by człowiek chciał wracać?

Andrzej poczuł napięcie w klatce piersiowej.

To już nie praca nad sobą odparł. To ucieczka.

Ludzie i tak uciekają odpowiedziała spokojnie. Do seriali, mediów społecznościowych, gier. My dajemy im bardziej przemyślany format. Ważne, by nie tworzyć traumatycznych scenariuszy.

Producent szybko wtrącił się:

Dodamy ustawienia. Tryb realistyczny i tryb łagodny. Użytkownik wybierze sam.

Andrzej chciał sprzeciwić się, ale spotkał spojrzenie producenta. Ten lekko pokręcił głową. Nie teraz.

Po spotkaniu wrócił do swojego biurka i długo siedział, nie dotykając klawiatury. W głowie krążyły słowa Grażyny: Trochę lepsze niż w rzeczywistości. Przypomniał sobie, jak kilka dni wcześniej testował scenę z ukończeniem studiów swojego syna. Wtedy jeszcze wszystko było surowe, ale moment, kiedy chłopiec w marynarce, nieco niższy od ojca, wyszedł na scenę po dyplomie, był niesamowicie żywy.

W rzeczywistości na tym zakończeniu syn prawie nie zwrócił na niego uwagi. Andrzej siedział przy telefonie, odpisywał na maile. Była to jego była żona, która potem długo mu to przypominała. W rekonstrukcji stał w przejściu między rzędami, nagrywał wszystko kamerą, uśmiechał się tak, że aż pękały policzki. Syn, odwracając się, machał ręką.

Wieczorem, wracając do domu, uruchomił tę samą scenę jeszcze raz. Hełm szczelnie otulił mu głowę, odcinając pokój z odłogą i szumem lodówki. W słuchawkach rozbrzmiały głosy, a muzyka podniosła się do ceremonii. Znowu zobaczył syna na scenie trochę wyższego niż w rzeczywistości, szersze ramiona, twarz pewna i klarowna. Andrzej stał w przejściu, trzymał wirtualną kamerę. System delikatnie przywrócił go na wyznaczoną trajektorię. Scena była zaprogramowana.

Gdy wszystko się skończyło, zdjął hełm i patrzył w jedną stronę. Potem otworzył menu, odszukał ustawienia sceny i przyjrzał się parametrom. Poziom oświetlenia: plus dwadzieścia procent, kontrast: plus dziesięć, dźwięk: lekko podbity aplauz. Twarz syna częściowo odtworzona na bazie nowszych zdjęć.

Sam to zrobił, gdy konfigurował algorytm ulepszenia. Wtedy wydawało się, że odrobina upiększenia nie zaszkodzi. Teraz w piersi tliło się nieprzyjemne uczucie, jakby zamienił coś ważnego.

Następnego dnia zadzwonił do byłej żony.

Cześć powiedział, stojąc przy oknie i patrząc na szary podwórze. Słuchaj, potrzebuję robię jedną rzecz w pracy. Muszę to przetestować na żywych ludziach. Możesz przyjść?

Czy to bezpieczne? zapytała po chwili.

To tylko VR. Nic się nie stanie. Muszę zobaczyć, jak człowiek reaguje.

Pojawiła się wieczorem. Weszła do kawalerki, rozejrzała się. Niewiele zmieniło się od jej wyjścia. Te same półki z książkami, ten sam stary kanapa.

U ciebie wszystko zamrożone zauważyła, zdejmuje szalik.

Nie miałem czasu odparł. Praca.

Pokazał jej hełm, wyjaśnił, co i jak.

Co mam zobaczyć? spytała.

Dowolny moment. Możesz wrzucić zdjęcia, wideo. System sam stworzy scenę. Najlepiej coś ważnego, z mocnymi emocjami.

Zastanowiła się, potem wyjęła telefon.

Mam wideo, jak po raz pierwszy jedziemy nad morze. Pamiętasz, że wtedy bał się wody?

Andrzej skinął głową, choć pamiętał słabo. Wtedy pracował nad pilnym wydaniem i większość urlopu spędzał przy laptopie w pokoju. W pamięci pozostały jedynie fragmenty: dziecko w dmuchanym kołysce, krzyk mew, zapach kremu do opalania.

Przenieśli pliki do systemu. Algorytm zaczął analizować. Na ekranie migały procenty. Andrzej obserwował, jak tworzy się oś czasu, jak dopasowują się dane geoprzestrzenne, jak na twarzach powstają trójwymiarowe maski.

Straszne, powiedziała, patrząc na to wszystko. Interesujące, a jednocześnie jakby wchodziło w głowę.

Nie wchodzimy, szepnął Andrzej. Zbieramy to, co już istnieje.

Gdy scena była gotowa, pomógł jej założyć hełm, dopasował pasek, poprawił słuchawki.

Jeśli będzie niewygodnie, od razu mów. Zatrzymam.

Ona skinęła. Uruchomił sesję.

Pierwsze minuty milczała. Potem nagle cicho się roześmiała.

Biega po piasku O, spójrz, jak się potyka. Pamiętasz? zapytała nieobecnie.

Na monitorze wyświetlał się jedynie suchy wykres: tętno, częstotliwość oddechu, kierunek wzroku. Z wykresów widać było, że w pewnym momencie puls podskoczył.

Co się stało? zapytał Andrzej.

Zdjąła hełm, oczy błyszczały.

Tam zaczęła niepewnie. W rzeczywistości siedziałeś na leżaku i odpisywałeś na maile. A w tej wersji jesteś przy nas.

Andrzej poczuł, jak w brzuchu coś się kurczy.

To algorytm dorysował scenę wyjaśnił. Na podstawie zdjęć i typowych wzorców. Nie wie, gdzie naprawdę byłem.

Ale mózg to wie szepnęła. Teraz są dwie wersje. Jedna, w której jestem przy komputerze. Druga, w której jesteśmy razem.

Wstała i przeszła po pokoju.

To niebezpieczne, Andrzeju. Ludzie zaczną wybierać, którą wersję zapamiętają.

Czy nie wybierają już? odparł. Zdjęcia, stories, wszystko

To i tak jest rzeczywistością odpowiedziała. A to nie wiem. Było mi dobrze, ale po wyjściu poczułam pustkę.

Odeszła, nie do końca wypijając herbatę. Andrzej został sam, patrząc na hełm. W głowie krążyła jej fraza o dwóch wersjach.

Tydzień później rozpoczęły się wewnętrzne testy z udziałem pracowników. Wolontariusze przynosili własne pendrivey, dawali dostęp do chmury ze zdjęciami. Jedni chcieli wrócić do dzieciństwa, inni do pierwszych randek, jeszcze inni do dnia obrony dyplomu.

Timur uruchomił scenę, w której w szkolnym mundurze stoi przy tablicy. Po sesji zdjął hełm i milczał.

Jak? zapytał Andrzej.

Dziwnie odparł. Wszystko wydaje się lepsze. Nauczycielka nie krzyczy, koledzy nie drwią. Czuję się lepiej, ale też jakby mnie oszukano. To ja wybrałem tryb.

Andrzej notował reakcje, zapisywał komentarze. W raportach dla producenta pisał suchymi faktami: wzrost subiektywnego zadowolenia, spadek lęku, efekt przyciągania do sceny. Wewnątrz coraz bardziej wątpił, czy ma się cieszyć z tych liczb.

Wieczorem zadzwonił syn.

Cześć, tato. Słyszałem o twoim projekcie. Mogę spróbować? Chciałbym zobaczyć, jak to działa.

Andrzej się zawahał.

Jeszcze jest surowe.

Nie ma co się bać. Chcę zobaczyć, jak to robicie.

Umówili się na weekend. Syn przyjechał w dżinsach i bluzie, z plecakiem. Weszł, rozejrzał się.

Masz tu muzeum zauważył, wskazując na stary telewizor i stos płyt.

Praca ważniejsza niż wystrój odparł Andrzej.

Usiedli przy stole, Andrzej wyjaśnił zasady.

Zbieracie wszystko z kawałków? dopytał syn. A jeśli nie chcę, żeby program widział moje wiadomości?

Wtedy użyje tylko zdjęcia i wideo. Mniej danych, więcej domysłów.

Dobra, zaczynamy od czegoś bezpiecznego powiedział. Pamiętasz naszą wycieczkę nad jezioro, kiedy byłem mały?

Andrzej skinAndrzej skinął głową, wciągnął głęboki oddech i zrozumiał, że najważniejsze wspomnienia nie potrzebują wirtualnego ulepszenia.