Dwie żony – opowieść o miłości i zdradzie

Niezdolna do rodzenia staruszka już nie jest już babą, a jedynie półbabą tak mawiała moja teściowa, a Jaśka westchnęła i gorzko się uśmiechnęła.
Nie słuchaj tego, nagle i donośnie wtrąciła się półgłucha sąsiadka Zuzanna, bo Bóg wie, co robi. Nie śpiesz się z dzieckiem, on widzi wszystko z wyprzedzeniem.
Ależ, Zuzanno co on widzi? Przez pięć lat żyjemy razem, a ja chcę dziecka łzy spłynęły po policzkach Marii. Rzadko mówiła to na głos, coraz częściej milczała, chowając ból w sercu. Teraz przyjechała do rodzinnej wsi, dziesięć kilometrów od miejsca, gdzie spoczywała matka, i usiadła przy starej półgłuchej sąsiadce, by pogadać.
To wiadomo, smutne. Nie my szukamy dzieci, ale one nas znajdują. Cierpliwości, dziewczyno.

Zza rogu szczekały psy, treleciały wróble. Zwykłe dźwięki wsi już nie brzmiały. Wieś Załuskie w województwie mazowieckim prawie umarła. Krzywe chaty pochylały się nad rzeką, jakby oddawały jej ostatni hołd.
Maria ruszyła do domu, do męża, do dużego grodziska Iława. Musiała opuścić Załuskie przed świtem. Całe życie bała się nocnego lasu i pola dziecięcego strachu, który nie odchodził.

Maria urodziła się w tej ziemi. Sześć lat temu została zupełnie sama. Ojciec zginął po wojnie, a matka umrzała młodo. Została robotnicą w lokalnym kołchozie, dojąc krowy. Gdy poznała przyszłego męża, był czerwiec. To było siedemnaste lato Marii, pierwsze lato, kiedy pracowała na farmie. Dojazd był daleki, ale biegała tam chętnie, choć ręce początkowo bolały od ciężkiej doby.

Pewnego poranka złapał ją przelotny deszcz. Niebo zasnuło się chmurami, grzmoty huczały. Wszystko wokół wydawało się pochylone, przygięte. Maria wskoczyła pod stary dach przy lesie, usiadła na desce i odkręciła wilgotne kosmyki czarnych włosów, wyciskając z nich wodę. Wtedy, przez krzywe strugi deszczu, dostrzegła biegnącego ku niej czarnowłosego chłopa w koszulce w kratę i podwiniętych spodniach. Chłop podbiegł pod dach, zobaczył ją i uśmiechnął się szeroko:
No proszę, jaki prezent! Ja Nikołaj, a ty kto?
Maria zadrżała, serce przyspieszyło, wokół była ciemność. Milczała, cofnęła się na krawędź deski.
Coś cię piorun porączył? Czy może od urodzenia nieme? żartował.
Nie nieme. Nazywam się Maria.
Zmarzłaś? Nie rozgrzać się? drwił dalej, ale trzymał się w dali, A my deszcz cały rozwalił. Z kołchozu przyjechałem.

Nikołaj długo się żartował, potem zaczął nachodzić na Marię, co ją mocno przestraszyło. Jej koszula przykleiła się do ciała czy to rozbudziło chłopa, czy po prostu był zbyt roztargniony? Maria wyryła się pod deszcz, biegnąc na oślep, nie odwracając się.

Po jakimś czasie Nikołaj przybył na farmę jako sezonowy tragarz. Maria patrzyła na niego z niechęcią, a on zaczął ją powoli zalewać swoją uwagą. W małżeństwie Maria znalazła radość, choć nie wiedziała, co jej czeka w domu męża i w nowej wsi. Teściowa okazała się surowa, chora. Z przyjemnością zrzucała na synową część obowiązków, lecz czujnie kontrolowała ich wykonanie. Choć nie zawsze było łatwo, Maria nie poddawała się. Była pracowita, wytrwała, ale uwagi teściowej ją raniły. Przecież przyjechała bez posagu, sierotą, bez niczego.

Z czasem teściowa złagodniała, widząc, że synowa radzi sobie. Jednak kolejny rok mijał, a ciąża nie nadeszła.
Jesteś jakaś nieprawidłowa, nieurodzona babo wciągnęła się teściowa, Co to za dom bez wnuków?
Maria płakała w ramiona Nikołaja, on złościł matkę, a ona jeszcze bardziej się rozgniewała. Teściowa patrzyła w bok, jedynie wtedy, gdy Maria podawała jej miskę.

Mimo to Maria nie traciła nadziei. Sama odwiedzała sanitariuszkę, potajemnie chodziła do pobliskiego kościoła po mikstury od starszych, które miały zapewnić płodność. Życie toczyło się dalej, dom Nikołajewów nie należał do najbiedniejszych. Po wojnie czasy były ciężkie, ale przynajmniej jedzenie było.

Pewnego poranka Nikołaj przyniósł pół worka wilgotnego ziarna.
Ojej, kochanie, nie mów krzyknęła matka, Będą się zarzucać!
Wszyscy się przytrzymują, nie tylko ja. Uspokój się, mamo
Maria starała się powstrzymać męża przed niepotrzebnym harcerstwem, lecz on nadal przywoził drobne odpady z pola.

Nocą Maria nie spała dobrze. Siedziała w ciemności, podciągając nogi, czekając na męża. Pewnego dnia wybrała się na spotkanie. Zebrała płaszcz, koszulę, skarpetki, wysokie gumowe kalosze i płócienny płaszcz, wyszła na werandę. Listopadowy wiatr wbił się w otwarte drzwi, krople wody prażyły twarz.

Gdzie on się ukrywał w tej deszczowej porze? Nogi same prowadziły ją na skraj wsi. Okna nie płonęły, psy się chowały, a przyjacielski szczeniak Felek podążał za nią. Maria szła, szukając męża, aż zatrzymała się przy starym stodole na skraju. Dalej było tylko pole i las, których od dziecka się bała. Zdecydowała się chwilę poczekać i wrócić.

Deszcz uderzał o zimną ziemię, szumiał wiatrem i monotonnie płynął. Nagle, przez szum, usłyszała lekki kobiecy śmiech dochodzący ze stodoły.

Zbliżyła się i wyłapała głos Nikołaja, lecz nie była sama. Dźwięk przeplatał się z głosem Katki, dziewczyny z sąsiedniej wsi, z którą pracowała w kołchozie. Katka była kiedyś wesoła i gadatliwa, marzyła o wyjeździe do miasta, by zarobić. Teraz jednak jej radość przygasła, a plotki w kołchozie mówiły, że jest zazdrosna o męża.

Maria stała przy stodole, a Katka, słysząc jej kroki, wybuchła śmiechem, po czym pobiegła w stronę domu, potykając się o własny płaszcz. Kiedy dotarła do domu, zaczęła prać w kuchni, rozmawiając z małym szczeniakiem:
Myjemy tę brudną rzecz, Felek, myjemy

W domu pozostała jedynie miłość Marii i Nikołaja, a jednak tej miłości już nie było. Nie widziała jej w dźwiękach deszczu, a jedynie w głębokiej nadziei kobiet, które nigdy nie wierzyły w zdradę.

Nikołaj wszedł do kąpieli, nie mówił nic. Maria postanowiła poczekać do rana.

Rankiem przybyli dwaj policjanci i przewodniczący kołchozu. Matka płakała, chwytając za rękę płaszcza przewodniczącego, a ojciec odprowadzał syna milcząco, spoglądając w stronę nieproszonego gościa. Maria zbierała męża, podnosiła matkę z podłogi. Czternastu ludzi z wsi zabrano do urzędu, a potem w pośrodku popołudnia przyjechał ciężarówka i wszyscy zostali przewiezieni na sąd w miasto.

Maria odwróciła się i zobaczyła pod brzozą Katkę. Areszt wstrząsnął całą wioskę, choć ludzie wciąż milczeli w chatkach. Teściowa zapadła w żałobę, teść słabł. Maria nie spała kilka dni z rzędu.

Nikt nie wiedział, czy Maria rozstała się z Nikołajem, czy została porzucona. Lecz litość i strach przed mężem przyćmiły złość i zazdrość. O rozwodzie nie rozmawiano, bo w tamtych czasach żona aresztowanego nie była mile widziana w innych kołchozach.

Kilka dni później Maria wracała z farmy z mlekiem, gdy otworzyła drzwi domu i zobaczyła Katkę siedzącą przy stole, ręce splatając pod dużym brzuchem. Obok niej siedzieli teść i teściowa, a Katka patrzyła prosto, jęcząc językiem.
Dzień dobry odezwała się Katka.
I zdrowia wam odpowiedziała Maria.
Mariolu przywitała się teściowa, Katka jeździła kiedyś do miasta, odwiedzała Ozię i Ninę, a ich ojciec i Władek tam mieszkają.

Maria postawiła wiadro mleka na piec, umyła ręce przy zlewie i słuchała.
Mariol, proces już był, nasz Kola dostał dziesięć lat! Pomyśl powiedziała matka, wyciągając chustkę i przyciskając ją do oczu, płacząc.
Maria upadła na ławę.
Jak to dziesięć? zapytała.
Powiedziano, że są przestępcami państwowymi, i wszyscy dostali po dziesięć lat. wyjaśniła Katka.
Boże! wydała z siebie Maria, nie wierząc własnym uszom.

Teściowa płakała, a Maria ją pocieszała:
Mamo, nie może tak być. Może jeszcze pomyślą, może zwolnią Strach ich doprowadzi, a potem wypuszczą, mam nadzieję.

Kto ich teraz wypuści? zawołała teściowa, Jesteś głupia, Mariolu! Teraz po kolei. Sąd sądził, a sprawa skończona.

Katka kontynuowała, opowiadając o procesie, a potem wstała i powiedziała:
Kola zamierzał wyjść za mnie, a rozwód miał być, ale nie zdążył. Dziecko będzie moje, ale nie zamierzam go sama wychowywać. Ojciec nie pozwoli, że wrócę do wsi. W mieście chcę się uczyć i pracować.

Maria słuchała, a Katka patrzyła na nią, czekając na reakcję smutek, protest, łzy. Maria siedziała spokojnie przy piecu, ręce spoczywając na militarnej spódnicy, i milczała.

Teściowa w końcu wybuchła:
Maria, ten dom jest nasz, decydujemy my. Wnuk się urodzi. Co z Kolą? Niech zostanie, niech zostanie. Niech choć dziecko rośnie w naszym domu. A ty sama zdecyduj.

Nie mam nic przeciw, odpowiedziała Maria, wstając i odcedzając mleko.

Katka i teść poszli po rzeczy. Teściowa zaczęła rozmyślać, gdzie położyć dziecko.
Gdzie położymy? Na poddaszu, bo wkrótce przyjdzie i potrzebuje kąta.

Maria przyniosła z podwórka kupkę słomy, rozłożyła ją przy piecu, a na wierzchu położyła domową kołdrę. To stało się jej łóżkiem, prawie jak w klatce Felek.

Dni stawały się coraz krótsze i zimniejsze. Teściowa chorowała całą zimę. Katka w ostatnich dniach była coraz bardziej aktywna, chodziła po domach. Gospodarstwo spoczywało na barkach Marii, nie da się od niego uciec. Katka nawet zaczęła wspierać ją, broniąc przed surową teściową.

Maria patrzyła przez małe okienko na biały las nad rzeką, rozmyślając o swoim losie. Nie mogła wrócić do rodzinnej wioski; chaty szumiały wiatrem, a do pracy w mroźne dziesięć kilometrów nie dało się wybiec. Często wspominała matkę, pytając, co by powiedziała, widząc w jakim położeniu jest jej córka. Dwie żony pod jednym dachem, a kto jest prawdziwą głową? Matka była dumna, pewna siebie.

Tak płynęły zimowe dni, pełne zmęczenia i niewielu różnic. Jedynie noworodek w styczniu przyniósł odrobinę radości.

W najzimniejsze mrozy Katka przywiozła z przybytku mały pakunek chłopczyka, którego nazwano Jasiem. Maria starała się nie przywiązywać do dziecka, serce bolało, że to nie ona przyniosła je do domu, choć modliła się i leczyła się.

Jasio był bardziej przywiązany do Katki niż do Marii, a Maria zauważała, że chłopiec wciąga Katkę mniej niż własną przyszłość.

W tym czasie wioskę zburzono, budując cztery nowe bloki dwupokojowe, w które wprowadzono rodziny. Pojawiły się nowe dojrączki, gadkie, nie z okolicy, ale pracowite. Zaczęły mieć wolne soboty. Maria zaprzyjaźniła się z jedną z nich, Weroniką.

Co robisz? pytała Weronika.
Maria opowiadała jej o życiu w domu, o tym, że pod jednym dachem mieszkają żona i kochanek. Weronika drżała.
Wyjdź, radziła.

Nie mam dokąd pójść, odpowiadała Maria, A jak mielibyśmy żyć bez mnie?

Jasio rósł, pełzał, potem wstawał na kolanach, uśmiechał się do Marii, całował jej policzki. Felek, szczeniak, włączał się w zabawy. Maria kochała tego chłopca, a Katka była surowa, choć czasem okazywała łaskę. Marzenia Marii o studiach w mieście gasły pod ciężarem codzienności.

W pierwszy maj Maria przygotowała ciasta. Zmieszała cztery miarki mąki w żeliwnym garnku, wróciła do chaty i zaczęła wyrabiać ciasto. Katka szykowała się na spotkanie z sąsiadami, założyła białe korGdy ostatni kawałek ciasta zniknął, Maria poczuła, że w końcu odnalazła spokój, którego tak długo szukała.