Dwie żony – miłość, zdrada i dramat w polskim stylu

Opowiadam wam historię o Marcie i jej trudnym losie, który rozegrał się w małej kujawskiej wsi Zawidów, oddalonej o dziesięć kilometrów od rodzinnego kościoła.

Niewydolna staruszka tak mawiała moja teściowa, już nie staruszka, a półstaruszka. Marta wzdychała i gorzko się uśmiechała.
Nie słuchaj tego, nagle wtrąciła się półgłucha sąsiadka Zofia, bo Bóg wie, co czyni. Nie czas ci jeszcze dziecko mieć, On widzi wszystko naprzód.
A jak on to widzi? zapytała Marta łzami spływającymi po policzkach. Rzadko mówiła o tym głośno, zazwyczaj trzymała ból w sercu. Tego dnia przyjechała do rodzinnej wsi, by odwiedzić grób matki, i usiadła przy starej Zofii, by podzielić się ciężarem.

To prawda To smutne. Nie my szukamy dzieci, lecz one nas znajdują. Cierpliwość, dziewczyno.

Wioskę otaczały szczekające psy i ćwierkąjące wróble, lecz zwykłe dźwięki zniknęły. Zawidów, kiedyś tętniąca życiem, prawie umarła. Zniszczone chaty przytulały się do rzeki, jakby oddawały jej ostatni hołd.

Marta wróciła do domu, do męża Józefa, w dużej wsi Iłowo. Musiała wyjść ze Zawidowa przed świtem, bo od zawsze bała się nocnego lasu i pola dziecięcy strach, który ciągle w niej tkwił.

Marta pochodziła stąd. Sześć lat temu została sama. Ojciec zginął po wojnie, matka zmarła wcześnie. Pracowała jako dojerka w miejscowym kołchozie. Kiedy poznała przyszłego męża, był już czerwiec siedemnaste lato Marty i pierwsze lato pracy na farmie. Dojazd do gospodarstwa był daleko, ale biegała tam chętnie, choć początkowo ręce bolały od trudnej doby.

Pewnego ranka spotkał ją dziki deszcz. Niebo zasnuło się chmurami, grzmiało podniesionym głosem. Wszystko wokół wydawało się pochylone w jedną stronę. Marta wskoczyła pod zadaszenie przy lesie, usiadła na belce i wyciskała z mokrych włosów wodę. Wtedy, przez kąt deszczu, ujrzała biegnącego do niej ciemnowłosego chłopaka w kratkowanej koszuli i podwiniętych spodniach. Chłopak wskoczył pod daszek, zobaczył ją i szeroko się uśmiechnął:

Co za prezent! Ja jestem Michał, a ty kim będziesz?

Marta przestraszyła się, serce zabiło mocniej w ciemności deszczu. Milczała, odsuwając się na brzeg belki.

Co ci grzmot w głowie? Czy jesteś niema od urodzenia? zażartował.
Nie niema. Nazywam się Marta.
Zmarzłaś? Potrzebujesz ciepła? kontynuował, choć nie podchodził bliżej. Deszcz zmiecił nam całą drogę. Z MTSa przyjechałem.

Michał żartował jeszcze długo, a potem zaczynał się nachalny. Marta poczuła się naprawdę przestraszona. Jej bluzka przylegała do ciała czy to podnieciło go, czy po prostu był bardzo porywczy? Marta wybiegła pod deszcz na wszystkie nogi i biegła, patrząc za sobą. Las pod ciężkimi chmurami wydawał się przerażający.

Po pewnym czasie Michał wrócił jako tymczasowy zagrodnik. Marta spojrzała na niego z żalem, lecz on od razu zaczął ją zalotywać, szedł za nią poważnie. Wyglądało, że to spotkanie odcisnęło piętno.

Marta weszła w małżeństwo z radością, choć nie wyobrażała sobie, co czeka ją w domu męża i w obcej wsi. Teściowa okazała się surowa i chora. Marta z zadowoleniem przekazywała część obowiązków synowej, lecz czujnie kontrolowała ich wykonanie.

Choć nie zawsze było łatwo, Marta nie poddawała się. Była pracowita i wytrwała, choć uwagi teściowej ją męczyły. Przyznaję, przyszła bez posagu, sierotą i bez niczego. Z czasem teściowa uspokoiła się, widząc, że synowa sobie radzi. Inne napomnienia przeszły, bo Marta ich nie przyjmowała. Minął rok, potem drugi, a ciąża wciąż nie nadeszła.

Ty, dziarska dziewczyno. Niewydolna staruszka powtarzała teściowa. Co to za dom bez wnuków?

Marta płakała w ramiona Michała, on upomniał matkę, a ona jeszcze bardziej się rozgniewała. Teść patrzył na Martę tylko wtedy, gdy ona stawiała przed nim miskę.

Marta nie traciła jednak nadziei. Sama chodziła do położnej, potajemnie wędrowała do sąsiedniej wsi, by spotkać się z lekarzem, gotowała i piła napary, które polecali starzy wiewiórcy przeciw niepłodności.

Życie toczyło się dalej. Dom Nikiłowskich nie był najbiedniejszy, choć czasy powojenne były ciężkie, a w domu zawsze brakowało czegoś. Pewnego ranka Michał przyniósł pół worka mokrego ziarna.

Och, koleś, nie rób tak Niech nie przyjdą! krzyknęła matka.
Wszyscy ciągną, nie tylko ja. Uspokój się, mamo

Marta obawia się, że Michał wciąga się w niepotrzebne sprawy, ale on ciągle przywoził jakieś odpady z pola. Marta już nie spała spokojnie. Wieczorami siedziała przy łóżku, podciągając nogi, czekając na męża.

Pewnego dnia postanowiła go spotkać. Przeszukała szafę, znalazła spódnicę, koszulę i fartuch, pod łóżkiem wysokie gumowe kalosze i płócienny płaszcz, po czym wyszła na korytarz. Listopadowy wiatr wdarł się w otwarte drzwi, krople wody spłynęły po twarzy. Gdzie on w tej ponurej porze?

Stopy same poniosły ją na skraj wsi. Okna nie płonęły, nawet psy się schowały. Nie podążał za nią ich przywiązany szczeniak Fenek, którego tak kochała. Marta szła, szukając męża, a potem zatrzymała się przy starej szopie na skraju wsi.

Dalej prowadziło tylko pole. Nocne pola i las zawsze ją przerażały. Zdecydowała się chwilę poczekać, a potem wrócić. Deszcz walił po zimnej, mokrej ziemi, raz szumiał wiatrem, innym razem monotonnym dźwiękiem. I w tym szumie usłyszała lekki, kobiecy śmiech dochodzący ze szopy.

Nasłuchała się i wyłapała głos Michała. Najpierw ucieszyła się, podeszła do szopy, lecz wtedy ochłonęła Nie był sam.

Deszcz czasem zagłuszał, czasem niósł głosy. Rozpoznała kobiecy głos to była Kasia, dziewczyna z sąsiedniej wsi, pracująca razem z Marciną na gospodarstwie. Na początku Kasia była odważna, wesoła i gadana, marzyła o ucieczce do miasta, by zarobić. Chodź, chodź do chaty, piecz, chodź i…. Jestem jedyną córką mamy, i to już buntowniczka! Znajdę bogatego, łysącego chłopa i nie chcę już w kołchozie żyć! śpiewała na zabawach.

Ostatnio jednak Kasia straciła radość. Przestała rozśmieszać dziewczyny, jej głos stał się przytłumiony. Na farmie plotkowały, że jest zazdrosna o zamężnego mężczyznę.

Marta była pewna, że to miasto. A jednak to właśnie Michał stał się źródłem jej niepokoju, o czym nie mogła pomyśleć.

Krople deszczu spływały po szopie, a zamyślona Marta stała tam jeszcze długo, aż nagle donośny, dźwięczny śmiech Kasi przebił ciszę. Biegła wtedy po śliskiej, znajomej ścieżce, ale potknęła się o własny płaszcz i upadła w brud. Przebiegła do domku i zaczęła prać w wannie, rozmawiając ze szczeniakiem Fenkiem.

Wysypiemy tę brud, Fenkowo, wysypiemy, mówiła, trzymając go w ramionach. Wszystko, co miała w domu, to miłość i miłość jej męża. Okazało się jednak, że tej miłości już nie było. Czy to dlatego, że nie widziała tego własnymi oczami, a jedynie słyszała w deszczu, czy z powodu płytkiej nadziei, Marta nie chciała uwierzyć w zdradę.

Kiedy Michał przyszedł do jej kąpieli, nie powiedziała mu nic. Postanowiła poczekać do rana. Rano przyszli dwaj policjanci i przewodniczący kołchozu. Matka płakała, chwytała za rękaw garnituru przewodniczącego. Ojciec odprowadził syna w milczeniu, patrząc na nieproszonego gościa. Marta zbierała męża, podnosiła ze ziemi rozpaczaną teściową.

Czternaścioro ludzi zabrano z wsi do sądu. Tłumy gromadziły się pod budynkiem aż do obiadu, przekazując worki i torby. Po południu przyjechał ciężarówka, a wszyscy aresztowani wsiadli i odjechali. Powiedziano, że jedzie do miasta na proces.

Marta spojrzała. W oddali pod brzozami stała Kasia.

Ten areszt wstrząsnął całą wioskę. Nikt nie chciał o tym rozmawiać, zamykali się w chatkach. Teściowa zapadła w swój żal, a teść osłabł. Marta nie spała kilka dni.

Nie rozwiązała nic z Michałem, pozostała ani żoną, ani porzuconą. Teraz litość i strach o męża przewyższały złość i zazdrość. Nie mogła uciec, bo w więzieniu nie przyjęliby jej jako żonę. O rozwodzie z Michałem nie rozmawiano.

Kilka dni później Marta wróciła z farmy z mlekiem, gdy otworzyła drzwi, zobaczyła Kasię siedzącą przy stole, ręce złożone na wielkim brzuchu. Obok niej siedzieli jej mąż i teściowie, Kasia patrzyła prosto, jęknąła językiem, a teściowie zniżyli głowy.

Dzień dobry przywitała się Kasia.
Dzień dobry, niech wam nie choruje odparła Marta.
Martynko niecodziennie serdecznie zwróciła się do niej teściowa a przecież Kasia jeździła do miasta, odwiedzała nas w Ołgii i Ninos, tam ojciec i Waszek, mąż Ołgi.

Marta postawiła wiadro mleka przy piecu, umyła ręce przy zlewie, słuchała.

Marta, proces już był, nasz Kolka dostał dziesięć lat! Pomyśl matka wyciągnęła chustkę, przyłożyła ją do oczu i zapłakała.
Jak to dziesięć? zapytała Marta.
Powiedzieli państwo przestępcy państwowi. Większość dostała dziesięć lat. Sądili wszystkich jedną listą.
Boże! wydała z siebie Marta, nie wierząc własnym uszom.

Teściowa płakała, Marta starała się uspokoić:

Mamo, nie może tak być. Może kiedyś pomyślą i zwolnią… Strach ich przytłoczy i zwolnią nadzieję miałam.

Kto ich teraz zwolni? Głupiaś, Marta! Teraz po kolei. Sądzą, jak się da. twierdziła Kasia, pewna swoich słów.

Po rozmowie o procesie nastąpiła chwila ciszy, słychać było tylko szum herbaty w filiżance. Kasia nagle podniosła dłoń i głośno rzekła:

Jeśli panowie milczą, powiem: Kolis zamierzał wziąć mnie za żonę, a z mężem się rozstać nie zdążył. Dziecko mam od niego i nie zamierzam go sama wychowywać. Ojciec nie wypuści mnie z domu, bo już wie, co się stało. Dlatego przychodzę do was, by opiekować się wnukiem. Kolis i ja rozmawialiśmy w mieście, on się nie sprzeciwia. Marta nie ma nic przeciwko, więc rozwiodą się.

Kasia patrzyła na Martę, czekając na reakcję zaskoczenie, protest, łzy Marta siedziała przy piecu, spokojnie trzymając ręce na spódnicy z materiału wojskowego i milczała, patrząc w podłogę. W końcu teściowa nie wytrzymała.

Marta, to nasz dom, decydujemy my. Wnuk przyjdzie. A Kolis co z nim? załamała się, a potem dodała: Niech Kasia zostanie, niech dziecko rośnie w naszym domu. Ty sama zdecyduj.

Nie mam nic przeciw odpowiedziała Marta, wstając i zaczynając odcedzać mleko.

Kasia i teść poszli po rzeczy. Teściowa zaczęła zastanawiać się, gdzie położyć dziecko. Marta przyniosła z podwórza garść słomy, rozłożyła ją przy piecu, a na wierzch położyła domową tkaninę tak powstało jej łóżko, prawie jak w kojcu Fenka.

Dni stawały się coraz krótsze i zimniejsze. Teściowa chorowała całą zimę. Kasia w ostatnich dniach była bardzo mocna, chodziła po domu. Gospodarstwo spoczywało na barkach Marty, nie dało się od niego uciec.

Kasia i teściowa nawet się zaprzyjaźniły, czasem broniły Marty, gdy była za surowa. Połóż się na łóżko, bo cię tu przywiązali i będą cię ganiaćMarta w końcu zebrała odwagę, pożegnała się z domem i ruszyła w stronę miasta, by odnaleźć własne szczęście.