Donka: Tajemnicza Opowieść z Polskim Kolorytem

Jaka to wnuczka masz, panie Wacławie Dmytrowiczu, czarnooka i białozębna?
Kogo to ma? Czy to twoja?

Oczywiście, że moja! To moja, panie, właśnie taka w jednej rodzinie rodzi się raz na pokolenie tyle lat minęło, a oto wnuczka syna mojego, Arkadiusza. A ja już będę miał prawnukę.

Ale panie, wszyscy u was są białowłosi Ja znam wszystkich Ewsiaków, byliście sługami mojego dziadka wasze przodki służyli wiernie i uczciwie.

Byliśmy, panie, ale skąd się to wzięło? Służyliśmy od pokoleń: mój pradziad był nadwornym urzędnikiem, dziad i ojciec też, a ja sam

Synowie ruszyli do miasta. Władysław został woźnym pod panią Bogumiłą, dobrą, bogatą kobietą, która już ma wnuki. Szymon pracuje w sklepie jako urzędnik i planuje otworzyć własny warsztat. Arkadiusz, dziad Annusi, zasłużył w wojsku, ma medale, a książę Antoni bardzo go chwalił i pomagał.

Arkadiusz żyje spokojnie, prowadzi gospodarstwo. Poślubił swoją żonę Antoninę, której urodziła Annę, radość całej rodziny. Dziewczynki w naszej linii rzadko, przeważają synowie, a gdy przyjdzie dziewczynka, musi być taka jak Anna

Siedzi już stary Ewsiak, rozplata siatki, a obok kręci się czarnooka dziewczynka, smukłe ręce, delikatne palce, piękność nie z tego świata, nie dziecko. Obok stoi młody pan, Sergiusz Sergiuszewicz, nie może oderwać oczu od Annusi.

Aniu, wyjdziesz za mnie?

Ja jeszcze mała, panie

Oczywiście mała, ale jak dorośniesz, przyjdziesz?

Gdy dorosnę, pan już będzie stary. Po co mi pan? Ja wolę młodego.

A kogo? Już kogoś znalazłaś?

Nie jeszcze nie nadszedł czas, babcia Dąbrówka mówi, że poznam, kiedy przyjdzie

Patrzy jak dorosła, oczy poważne.

Babcia Dąbrówka? Wacławie Dmytrowiczu, nie rozumiem. Kto to jest Dąbrówka? Przecież żona Arkadiusza to nasza wieś, Ania? Co to za Dąbrówka?

O, panie nie słuchajcie jej, ona tylko papluje, mały jest jeszcze…

Panie, mogę pobawić się z Walijem? nagle dziewczynka zamienia się w małego chłopczyka, biegnie po ścieżce wzdłuż rzeki, goniąc za szalonym spanielkiem pana, którego nazwał Walij.

Skąd ona zna imię psa? pyta Wacław.

Nie wiem, może ktoś powiedział

Dopiero dziś go przyniosłem

Panie, nie należy wymyślać tego, czego nie ma, zwodzi ją dziewczynka, a pan też

Dziewczynka wesoło biega po brzegu, a spaniel macha uszami. Ta historia głęboko wryła się w serce Sergiusza, młodego człowieka, który w tym wieku fascynował się mistycyzmem, poezją i tajemniczymi opowieściami.

Jesienią spotkali się znów Ania szła z dziadkiem po grzyby, a Sergiusz wybrał się na spacer z Walijem. Młody pan nucił wiersze, a Walij, który zwykle kręcił się przy jego stopach, pobiegł przed siebie, podnosząc uszy.

Walij, Walijku! usłyszał Sergeusz cichy głos dziecka.

Podszedł po ścieżce, zobaczył psa leżącego na plecach, machającego łapami, przy czym pod nim stała dziewczynka.

Witaj, Aniu.

Dzień dobry, panie Sergiuszu

Samotna?

Nie, mój dziadek zbiera grzyby.

Poszli razem w stronę domu.

Aniu, czy nie zmieniłaś zdania? Może zgodzisz się wyjść za mnie?

Nie, panie. Inny los cię czeka. Na obczyźnie znajdziesz swoje szczęście, a tutaj będziesz tęsknił za ojczyzną nie przy mnie.

Co takiego mówisz, Aniu?

To nie ja, to babcia Dąbrówka tak mówiła

Kto to jest ta Dąbrówka?

Szukaj w sercu, mówię i biegnę z Walijem.

Wacław Dmytrowicz w końcu opowiedział Sergiuszowi legendę o rodzinnych dziewczynkach, które rodzą się raz na sto lat, obdarzone mocą Dąbrówki.

Dawno, w sąsiednich ziemiach, przybędł obóz cyganów. Pan ten, bogaty szlachcic, uwielbiał ich muzykę i tańce. Jedna z nich, piękna jak poranna rosa, miała oczy jak dwa szmaragdy, uśmiech jak księżyc, a zęby jak perły. Nazywali ją Dąbrówką, czarownicą, bo taką moc miała od urodzenia.

Szlachcic zakochał się w niej i zażądał od jej ojca, by oddał ją za pieniądze. Ojciec odmówił. Szlachcic rzucił się na kolana, rzucał złotem, obiecywał dwór cesarzowej, złote wozy, jedwabne suknie. Dąbrówka jednak krzyknęła:

Nie będę twoją własnością! Nie złoto, nie pałac, a wolność! Nie w klatce złotych kajdanek!

Szlachcic wściekły, a cyganie w nocy uciekli. Szlachcic, szalony, posłał żołnierzy, by ich schwytać. Wokół jego dworu rozbrzmiewały krzyki i płacz, a on sam wymieniał ludzi na Dąbrówkę.

Wtedy pojawiła się dziewczyna, rozkazała puścić cyganów, sama ruszyła w drogę, śpiewając piosenkę. Po niej szli szlachec i żołnierze, a nad nimi latały ptaki, kręcąc się w krąg jakby wołały: Nie przyjdź, nie przyjdź!.

Panie, mówiłaś o moim losie, co z tobą będzie? spytał Sergiusz.

Nic, panie. Będziesz sam.

Później Dąbrówka rozrzucała pieniądze, organizowała bale, przyciągała artystów, poeci poświęcali jej wiersze. Pytano ją, kiedy zostanie żoną. Odpowiadała, że nie nadszedł czas, bo ma jeszcze wiele do zabawy.

Z czasem jej syn, Władysław, przybył, by ojcu wskazać właściwą drogę. Dąbrówka ostrzegła go, że los się zbliża. Po dwóch tygodniach odszedła w stepy, a Władysław podążył za nią.

Wątek rodzinny splótł się z historią rewolucji i represji. Sergiusz, po aresztowaniu, znalazł w starej chacie dokumenty, które potwierdzały, że ziemia położona na wschód od jego posiadłości należała kiedyś do rodziny Eliaszów. Po uwolnieniu, w ciemną noc, usłyszał przy oknie delikatny głos dziewczyny, niczym echo księżycowego blasku:

Sergiuszu Sergiuszewiczu, chodź, idźmy razem, mamy tylko pół godziny, zanim strażnicy się obudzą.

Zesłał ich do jaskini, której nigdy nie znał. Dziewczyna, Annusia, uśmiechnęła się, powiadając:

Pamiętasz legendę o Dąbrówce? Teraz ona jest w nas.

Pomogła mu i towarzyszom wydostać się na brzeg, zapewniła kontakt z ludźmi, co pozwoliło im wyjechać za granicę. Sergiusz, choć później poślubił inną, w sercu nosił obraz Anny, czystej i nieskalanej miłości.

Gdy Sergiusz stał się starcem, ujawniono prawdę o portrecie Anny była to nie zwykła kreacja artysty, lecz ukryta twarz Dąbrówki, której losy splatały się z losem całej rodziny.

Anna żyła długie lata, wyszła za króla, którego przybycie oczekiwano tej nocy, gdy pomogła Sergiuszowi uciec. Po wojnie jej męża zamordowano, potem przywrócono go do życia, a ich troje synów i córka dorosły w spokoju. Anna nie zobaczyła już własnego wnuka, jedynie pierwszą córkę swojego wnuka.

Kiedy ta córka urodziła się, całe miasteczko zachwyciło się podobieństwem do prababci. Sąsiad z działki zapytał:

Panie Nikolaju, skąd ma pani ta piękna Ania? Jesteśmy wszyscy jasni, a ona nie przypomina naszego rodu.

To nasza, nasza odparł z uśmiechem.

A jak się nazywa twoja lalka, taka ciekawa? Nie cyganka? dodał, patrząc na naszyjnik.

To nie naszyjnik, to monety, a nazywa się Dąbrówka.