Dom na skraju miasta

Pod wiejskim skrajem podwieczorek

Zbliżyliśmy się do domu pod zmierzch, kiedy niebo już zaczynało nabierać szarego odcienia, lecz jeszcze nie zasnuło się całkiem. Silnik mojej starej Fiata zgrzytnął i zamilkł, a cisza stała się przytłaczająca. Tylko wiatr szarpał suche liście leżące na podwórzu i szumiał w wysokiej trawie.

Ależ piękność, przerwałem, wyciągając plecak z bagażnika. To właściwie kurort dla ludzi z mocną psychiką.

Dla ludzi po czterdziestce, którzy nie mają kasy na normalny wypoczynek, dodała Katarzyna, marszcząc brwi przy patrzeniu na dom. Popatrz tylko.

Dom wydawał się przechylony, chociaż przy bliższym spojrzeniu ściany stały równo. Dach w kilku miejscach porastał mech, okno na poddaszu było wypalone z wewnątrz, a jedno z okien parteru nie miało szyby; kiedyś zastąpiono je folią, która teraz pękała i trzaskała na wietrze.

To już nostalgia, rzucił Damian, stukając klapie samochodu. Pamiętacie, jak w szkole do tego biegaliśmy? W dzień baliśmy się podejść, a wieczorem wydawało się, że ktoś stoi przy oknie.

To ty się bałeś, odparła Jagoda, poprawiając szalik. Ja tam nigdy nie chodziłam. Mama mnie po zmroku wciągała do domu.

Uśmiechnąłem się. Miałem czterdzieści dwa lata. Plecy bolały od drogi, w skroniach lekko pulsowało, i myślałem, że kiedyś mogliśmy iść tutaj pieszo od drugiego końca wsi, śmiać się, nosić ze sobą słonecznik i tanie napoje, a nikt nie narzekał na kręgosłup.

No to co, uderzyłem dłonią w kierunku, zwiedzamy teren. Kto jest naszym głównym jasnowidzem?

Ty, odparła Katarzyna. To ty wymyśliłeś ten wypad.

W rzeczywistości to ja podsunąłem pomysł. Gdy w ogólnym czacie pojawiła się rozmowa o weekendowym wypadu, w żartobliwym tonie zamieściłem zdjęcie starego domu z podpisem: Jedziemy na domy strachów. Fotkę znalazłem w grupie naszej wsi, gdzie ktoś wspominał, że budynek stoi pusty od lat. Żart rozbawił wszystkich, a potem okazał się jedyną realną opcją. Ośrodki wypoczynkowe były drogie, działki zajęte, a pewien daleki krewny Damiana przekazał, że dom jest prawnie nieoznaczony, opuszczony i nikt nie ma nic przeciwko, żebyśmy na noc zostali.

Zbliżyliśmy się. Drzwi straszyły wilgocią i starą drewnianą wonią. Pierwszy klucz nie istniał, zamek dawno wyłamano. Odepchnąłem drzwi ramieniem, i one niechętnie ustąpiły, z wnętrza spadła pulpa.

Boże, wyszeptała Jagoda. Jakbyśmy w cudze życie wchodzili.

Wewnątrz panował chłód i zapach starego drewna, kurzu i przestarzałego tynku. Wciągnąłem powietrze z przymusu, a gardło przeszyło drapanie. Deski pod nogami uginały się, lecz trzymały. W przedpokoju na gwoździu wisiał kurtka pożarta przez moli, pod nią leżały zardzewiałe klucze i para samotnych butów różnych rozmiarów.

No i co, powiedział Damian, już klimat.

Przeszliśmy do dużego pokoju. Ściany były odłuszczone, miejscami ukazały się stare, barwne tapety. W rogu stał kanapa z wgniecionym materacem, pokryta szarym, zakurzoną prześcieradłem. Obok leżał stół z żółknącymi, zwiniętymi kartkami.

Katarzyna podeszła do okna i dotknęła ramy. Drewno było szorstkie, farba odpadała.

Jeśli każdy tu zachoruje, zabiję cię, rzuciła do mnie, ale ton jej był jak zawsze ironiczny.

Mam apteczkę, odparłem. I nie jesteśmy w namiotach.

Starałem się mówić swobodnie, lecz dom przygniatał mnie. Nic szczególnego, po prostu stary, opuszczony. Znasz takie po całej Polsce. Ale fakt, że stał na skraju naszego dzieciństwa, czynił go bardziej osobistym.

Rozstawiliśmy się. Damian z Jagodą wyciągnęli z auta śpiwory i dmuchane materace, Katarzyna wyciągnęła plastikowe naczynia, termos z zupą i kanapki z serem. Sprawdziłem, czy w domu są gniazdka, i z ulgą znalazłem jedno działające. Podłączyłem przenośną lampkę, a żarówka pod sufitem rozbłysła słabym, żółtym światłem.

O, cywilizacja, powiedziała Jagoda.

Jedliśmy przy stole, a rozmowa przeszła na zwykłe tematy: praca, dzieci, kredyty, wiadomości. Śmiech był nieco głośniejszy niż trzeba, jakbyśmy chcieli zagłuszyć szelest domu.

Kto tu właściwie mieszkał? zapytała Katarzyna, gryząc kanapkę. Pamiętam tylko, że straszyli nas, że to jakiś maniak.

To nie maniak, odparł Damian. Jakiś facet sam mieszkał. Żona umarła, syn zniknął. Potem on sam zwariował.

Czy to twój wymysł, czy oficjalna wersja? zapytałem.

Ojciec mi opowiadał, że nie wchodźcie, właściciel jest zły i wszystkich pożre. Potem go chyba znaleźli Damian zmarszczył się, wspominając. Albo sam Krótko mówiąc, niezbyt dobra historia.

Jagoda spuściła wzrok. Zawsze ciężko jej było rozmawiać o śmierci. Wiedziałem, że niedawno straciła matkę i pogrzeb był bolesny. Wtedy pisaliśmy do siebie prywatnie, a ona przyklejała się do każdej drobnej szczegółu, by nie rozpaść się.

Dobra, rzekłem, otwórzmy nasz własny festiwal strachu. Po jedzeniu zwiedzanie domu. Znajdziemy strych, piwnicę, pokój z krwawymi napisami. Kto pierwszy krzyknie, ten myje naczynia.

Katarzyna zachichotała.

Oczywiście, wymyśliłeś to, żeby się wymigać.

Po jedzeniu i lekkim rozgrzaniu wzięliśmy latarki i ruszyliśmy po domu. Szedłem pierwszy. Korytarz był ciemniejszy, żarówka nie dochodziła. Ściany z odpadniętą farbą, krzywe lustro odbijające nasze sylwetki. Na podłodze leżał stary dywan, w kilku miejscach przetarcie do dziur.

To miejsce nadaje się na film, szepnęła Jagoda.

Już kręcimy, odpowiedział Damian, podnosząc telefon.

Pokoje były podobne do siebie. Puste szafy, nagie ściany, gdzieś leżały stare gazety, gdzieś połamane talerze. W jednym z pokoi na ścianie wisiał wyblakły kalendarz z widokiem morza, datowany na prawie dwadzieścia lat wstecz.

Wyobraźcie sobie, powiedziałem, że codziennie patrzył na to morze i nigdzie nie wyjechał.

Katarzyna spojrzała na mnie uważnie.

Tak jak my, zauważyła.

Wzruszyłem ramionami. Kiedyś marzyłem wyjechać z wsi, potem z miasta, potem z kraju. Zatrzymałem się w powiatowym urzędzie, liczę cudze pieniądze. Czasem miałem wrażenie, że moje życie to taki sam kalendarz, którego nikt nie odwraca.

Strych nie znaleźliśmy od razu. Drabina na górę była schowana za drzwiami w wąskim korytarzu. Drewniane stopnie skrzypiały, ale wytrzymały. Na górze było ciemno, pachniało kurzem i ciężką wilgocią.

Ostrożnie, powiedziałem, wchodząc. Jeśli coś runie, nie jestem winny.

Strych okazał się niski, z pochyłym dachem. Pomiędzy więźbami wisiały pajęczyny. Wzdłuż ścian stały pudła, stare walizki, jakieś deski.

Oto, powiedział Damian. Cmentarz cudzych rzeczy.

Katarzyna podeszła do najbliższego pudła i pochyliła się.

Są tu jakieś książki, zauważyła. I zeszyty.

Zapaliliśmy latarką. W pudełku rzeczywiście leżały poobijane książki, szkolne zeszyty, gruba zeszyt w kratkę związana sznurkiem.

O, rzekłem. Znaleźliśmy skarby.

Wyciągnąłem zeszyt. Sznurek łatwo się rozwiązał. Na okładce markerem napisane było: Dziennik. 1998. Pismo było nierówne, trochę dziecinne, ale litery duże.

No i, powiedziała Jagoda. Zaczynamy.

Czego się boisz? To tylko zeszyt, odparłem, choć w środku coś się ściskało.

Zeszliśmy ze strychu do dużego pokoju, przy stole, i usiedliśmy w kółko. Żarówka pod sufitem dawała żółtawy krąg światła, a poza nim panowała ciemność. Na dworze już było ciemno, wiatr wzmocnił się, gdzieś stukała nieprzymocowana deska.

Otworzyłem dziennik. Na pierwszej stronie napisał imię: Sergiusz. Nazwisko rozmyło się od wilgoci.

No, mruknął Damian, czytaj.

Zacząłem wyraźnie:

10 marca. Dziś znowu kłócę się z tatą. Mówi, że jestem leniwy i nic nie osiągnę. Powiedziałem mu, że wyjadę z domu, kiedy skończę osiemnaście lat. On się roześmiał. Powiedział, że wtedy nie będzie gdzie pójść. Nie wiem, co robić. Czasem wydaje mi się, że utknąłem tu na zawsze.

Zamilkłem. W pokoju zrobiło się ciszej. Nawet wiatr zdawał się na chwilę uciszyć.

No nieźle, zauważył Damian. Prosto z lat dziewięćdziesiątych.

Dalej, szepnęła Jagoda.

Przewróciłem stronę. Pismo miejscami biegło, niektóre litery rozmazywały się, jakby autor pisał bez przerwy, dotykając tuszu palcem.

15 marca. Mama znowu płakała w nocy. Słyszałem to przez ścianę. Chciałem wejść, ale nie wszedłem. Potem mówi, że wszystko w porządku, a ja wiem, że nie. Tata wraca pijany, krzyczy, rzuca przedmiotami. Dziś rzucił kubek w ścianę. Okruchy wciąż leżą na podłodze.

Katarzyna zadrżała. Zauważyłem, że ściskała krawędź stołu. Wiedziałem, że w jej dzieciństwie ojciec przychodził pod wpływem i wykrzykiwał. Rzadko o tym mówiła, ale od czasu do czasu wpadły jej fragmenty.

Może już dość? zapytała. Nie przyjechaliśmy tu na psychoterapię.

Poczekaj, powiedziała Jagoda. Czytajmy jeszcze trochę.

Walczyłem między ciekawością a dziwnym poczuciem winy, jakby czytanie cudzych listów było czymś niecenzuralnym. Ale dziennik leżał przed mną, a słowa ciągnęły mnie dalej.

Czytałem dalej. Były tam zapiski o szkole, o przyjaciołach, o tym, jak Sergiusz chce wyjechać do miasta, dostać się na studia, zostać programistą. Tata drwił, że w ich rodzinie wszyscy pracują w fabryce i i on pójdzie tam. Mama milczała, potem w nocy płakała. Sergiusz pisał o młodszym bracie, który ciągle chorował, leżał w szpitalu, a ojciec uważał to za karę za grzechy.

To chyba nasza historia, przerwał Damian. Nie dosłownie, ale

Skinąłem głową. Wszyscy żyliśmy w podobnych opowieściach. Rodzice, którzy przenoszą urazy, dzieci, które marzą o ucieczce, a potem zostają.

Wiatr przy oknach przygniotował się. W korytarzu gdzieś zamknęła się drzwi. Jagoda zadrżała i nerwowo zaśmiała się.

To dom mówi, żartował Damian. Nie podoba mu się, że czytamy jego sekrety.

Bardzo zabawne, mruknęła Katarzyna.

Obróciłem kolejną stronę. Tym razem pismo było większe, jakby autor się spieszył.

24 kwietnia. Dzisiaj lekarze powiedzieli, że bratu nie będzie lepiej. Mama poszła do toalety i nie wyszła dwadzieścia minut. Tata twierdził, że to moja wina. Gdybym się nie urodził, wszystko byłoby inne. WiemPatrząc na szarpaną kartkę, zrozumiałem, że jedynym sposobem na przełamanie tego kręgu jest po prostu odejść, zamykając drzwi za sobą i zostawiając przeszłość tam, gdzie powinna pozostać.