Polskie losy kobiece. Opowieść o Lubawie — Ach, Lubawo, błagam Cię, zabierz mojego Andrzejka do si…

Kobiece losy. Ludomiła

Och, Ludomiło, zaklinam cię na Boga, zabierz mojego Andrzejka do siebie prosiła Daria. Serce mi mówi, że może się coś złego stać. Lepiej rozłąka niż śmierć mojego chłopca.

Ludomiła odwróciła głowę i spojrzała na drobnego Andrzejka, który siedział na ławie przy piecu i wesoło machał chudymi nóżkami.

Dawniej siostry mieszkały razem. Gdy przyszły lata, starsza Daria wyszła za Nikodema i przeprowadziła się z nim do odległej wsi. Ludomiła została z chorą matką, która zmarła niedługo później ojciec odszedł jeszcze wcześniej, zaduszony gruźlicą, na długo przed ślubem córki. Matka dobrze wychowała córki: były uczciwe, pracowite, gotowe pomagać każdemu w biedzie. Choć to Daria była starsza, to Ludomiła zawsze trzymała w domu główną rękę. Daria kobieta łagodna, jak plastelina, z której ulepić można, co się chce. Na takie serce Nikodem się złapał. Stworzyli szczęśliwą rodzinę, mąż cenił żonę nad życie.

Ludomiła jednak była zupełnie inna. Z nią nie było żartów potrafiła odpyskować, była dumna i surowa. Ale czego nie powiedzieć piękna, że hej! Najlepsi kawalerowie z okolicznych wiosek zabiegali o jej rękę, lecz wszystkim wskazywała drzwi.

Gdy jeszcze matka żyła, wzdychała:

Oj, córeczko, charakter po prababci odziedziczyłaś tylko żebyś jej losu nie powtórzyła. Starą panną zostaniesz, a kto się tobą na starość zajmie?

Ludomiła słuchała tych narzekań z uśmiechem. Nigdy się z matką nie sprzeczała, szanowała jej wiek, ale swoje wiedziała.

Prababcia Ludomiły była wyjątkowa. Bez męża, z dzieckiem przy boku, żyła szczęśliwie. Leczyła ludzi ziołami, modlitwami nie zajmowała się czarną magią, nikomu się nie narzucała. Baliby się jej we wsi, bo z charakterem była trudna.

I właśnie ten charakter przejęła Ludomiła, podobnie jak talent do ziół. Trochę znała się na zamawianiu, w ziołach była biegła. Ludzie różnie mówili, ale ona się tym nie przejmowała. Dumnie chodziła po wsi, znała swoją wartość. W biedzie nie odmawiała pomocy, a dzieci leczyła każdemu. Może się bali, ale i szanowali.

Nie rozumiem cię, Dario powiedziała Ludomiła, spoglądając na Andrzejka. Chłopak zdrowy, a ty już mu śmierć wróżysz.

Oj, boję się, siostro czy nie słyszałaś, co się w naszej Szymanówce dzieje? spytała Daria.

Nie słyszałam odparła Ludomiła.

Dzieci jak muchy padają. Chorują długo, a potem Pan Bóg je zabiera.

A może to nie Pan Bóg? zapytała Ludomiła, unosząc brew.

Sama już nie wiem Od lat jakby przekleństwo nad wsią. Nie ma domu, w którym by kogoś nie stracili przeżegnała się Daria.

To czemu do mnie nikt nie przyszedł?

A kto tam wie Biega dziecko zdrowe, a potem nagle słabnie i gaśnie. A do ciebie nie przyszli, bo za daleko i mamy swoją znachorkę odpowiedziała szczerze Daria.

Od kiedy? dopytała Ludomiła.

Już jak się do Nikodema przeprowadziłam, była już tam.

To czemu mi nie wspomniałaś? nie dawała za wygraną Ludomiła.

Po co… Babka jak babka, leczy trochę, krzywdy nie robi. I potrafi zwierzę chore uratować. Tylko z dziećmi sobie nie radzi. I ziółka nie pomagają, i zamawianie też nie. Dopiero teraz o niej mówisz, bo tak rozmowa zeszła. No więc co? Zabierzesz Andrzejka na trochę?

Czemu nie uśmiechnęła się Ludomiła, patrząc na siostrzeńca. Taki cudak może do mnie na gościnę przyjechać powiedziała, rozczochrując mu włosy. Pocałowała chłopca w czubek głowy i przeżegnała, a potem Daria wróciła do siebie.

Chodź, pokażę ci w ogrodzie, jak rudzielec za polaną gniazdo uwił powiedziała Ludomiła do dziecka. Andrzejek uśmiechnął się od ucha do ucha i chwycił ciotkę za rękę.

***

Gości przynieśliśmy! zawołała Daria, wchodząc do siostry.

Mama! wrzasnął radośnie Andrzejek, rzucając się w jej ramiona.

Od kiedy Daria zostawiła syna u siostry, minęło pół roku. Późna jesień zaciemniała niebo, kolorując je na szaro. Daria odwiedzała syna kilka razy w miesiącu każde przywitanie było pełne łez i uścisków.

Oj, mój ukochany! rozpłakiwała się kobieta, przytulając chłopca. Jak mi było tęskno, kochanie! Tata cały czas pyta, kiedy go wreszcie do domu przywiozę.

Do izby weszła Ludomiła, wycierając dłonie o fartuch. Siostry też się wycałowały.

Jak się tu macie, moi drodzy? zapytała Daria, nie spuszczając oczu z syna.

Dobrze, mamo. Ciocia Ludomiła dała mi kotka, chcesz zobaczyć? ucieszył się Andrzejek i wybiegł na podwórko.

Wszystko dobrze, siostrzyczko spokojnie odpowiedziała Ludomiła. Z czym przyszłaś?

Wiesz, już czas… tyle czasu Andrzejek u ciebie, jeszcze trochę i zacznie mówić do ciebie „mamo” zamiast do mnie uśmiechnęła się Daria. Nikodem też nalega, żebym już przywiozła syna do domu.

Chcesz go zabrać? zapytała Ludomiła. A na wsi jak sytuacja?

Odpukać, wszystko dobrze. Od kiedy Andrzej u ciebie, żadnej śmierci nie było.

Drzwi się otworzyły, Andrzejek wbiegł do izby z kotkiem.

Mamo, nazwałem go Miśkiem. Teraz to mój przyjaciel! oczy błyszczały dziecięcą radością.

Myszki w stodole znajdzie, czym się zająć odparła matka zabierzemy go ze sobą. Zbieraj się, kochanie, pójdziemy do domu.

Kiedy Andrzejek pakował rzeczy do worka, Ludomiła i Daria rozmawiały o codzienności. Starsza siostra pytała, kiedy młodsza zamierza założyć rodzinę.

Daj spokój, Daria denerwowała się Ludomiła. Jak nasza mama… Przyjdzie czas, to będzie i mąż, i dzieci. W tej chwili mam złotego siostrzeńca, wystarczy mi pogłaskać się z nim. Słyszysz, Andrzeju? Nie zapominaj o mnie jak zatęsknisz, powiedz mamie, a ja cię zawsze przyjmę.

Przez te pół roku Ludomiła bardzo się do chłopca przywiązała ciężko jej było się z nim rozstać.

Ty słuchaj, Dario, kota nie krzywdź. To mój prezent dla Andrzejka, niech z nim zostanie.

Ja bym kiedy zwierzę skrzywdziła? naburmuszyła się Daria. Zawsze do miski mleka naleję.

Nie obrażaj się powiedziała siostra tylko tak mówię. W sieni postawiłam koszyk wsadź tam Miśka. Droga daleka, musisz już wyruszać. Starajcie się dojść przed zmrokiem.

Siostry się pożegnały, Ludomiła objęła siostrzeńca i pobłogosławiła na drogę. Jesień ustępowała zimie. Śniegi sypały jak z worka ledwo dało się rano furtkę otworzyć. Życie wiejskie zimą płynęło powoli. Ale Ludomiła zawsze miała robotę. Ktoś przyniósł chore niemowlę, ktoś inny prosił o zioła dla schorowanych rąk. Tak dni powoli mijały. Słońce coraz częściej wyglądało zza chmur, śniegi topniały, strumienie zaczynały szemrać, ptaki śpiewać. I zaraz znów wiosna otwórz bramę i wpuść ciepło!

Pewnego dnia Ludomiła pracowała w ogrodzie, przygotowując ziemię pod grządki, gdy usłyszała: Miau! Odwróciła się stał Miśka.

Jak się tu znalazłeś? aż podniosła ręce ze zdziwienia. Czyżby Andrzejkowi coś się stało? Kot przemiałczał jeszcze raz, podszedł i zaczął ocierać się o jej nogi. Bez namysłu poszła do domu, spakowała potrzebne rzeczy. Zajęła się jeszcze sąsiadką staruszką poprosiła, by doglądała kur, gdyby nie wróciła.

Chyba u siostry na wsi postoję dłużej wyjaśniła Babci Gieni. Upewniła się, że gospodarka przypilnowana i ruszyła w drogę.

Szła wzdłuż lasu, słuchała ptaków i czuła świeży zapach wiosny, a jednocześnie coś ją ściskało za serce. Im dalej, tym szybciej szła. Gdy tylko domy wystawały zza zakrętu, pobiegła do chaty siostry. Wpadła, dysząc.

Ludomiłko! krzyknęła Daria, rzucając się na nią. Katastrofa! jęknęła i pociągnęła siostrę do izby. Ludomiła zamarła na łóżku leżał Andrzejek, niemal bez życia. Usta sine, skóra przezroczysta, ledwo dyszał.

Przez łzy Daria opowiadała, że zaraz po Bożym Narodzeniu chłopiec zaczął słabnąć. Najpierw skakał i biegał, ale tracił siły. Tydzień temu całkiem zaniemógł.

Dlaczego do mnie nie przyszłaś?! burknęła Ludomiła, kładąc chłopcu dłoń na czole.

Nie wiem, jakby ktoś drogę zamykał. Jak tylko chciałam wyjść, coś się działo tłumaczyła Daria. Myśleliśmy najpierw, że się przeziębił. Zjechał z górki w śniegu, bawił się z innymi. Potem i ja się rozchorowałam. Leczyliśmy się maliną i naparami. Jak jemu gorzej się zrobiło, próbowałam do ciebie dojść, ale jaka ta zima była! Śniegi, zawieje, przez las do ciebie ani rusz.

Byłam u Pelagii, ta ziółka dała, nad dzieckiem szeptała, ale tylko coraz gorzej. A gdy kot zniknął, a on się budził i wciąż kota wzywał, to już nie wiedziałam, co robić. Pomóż mi, siostro! Jak umrze, to i ja umrę!

Daria zawodziła, głowę objęła rękami i bujała się z boku na bok.

O kota się nie martw to on mnie tu przyprowadził opowiadała Ludomiła. A widzę, na czas zdążyłam, mądrzejszy się znalazł od ciebie.

Jak to kot cię przyprowadził? zdziwiła się Daria.

A no, tak wyszło odpowiedziała siostra i zamyśliła się. Mówisz, jakby ktoś drogę zamykał? Potwierdziła Daria.

Powiedz mi, czy Andrzejek coś od obcych dostał, może coś zjadł? spytała Ludomiła.

No pewnie, bo chodzili z kolędą po domach. Boże Narodzenie!

Po wszystkich domach był?

Po wszystkich. Najbardziej chwalił drożdżówki babci Pelagii.

Twarz Ludomiły pociemniała. Spojrzała na chłopca i rzekła: Idź, siostro, poproś Pelagię, aby jeszcze raz coś nad Andrzejkiem poszeptała. Ale nic jej nie mów o mojej obecności. Chcę sprawdzić, co może.

Daria posłuchała. Do izby wróciły z Pelagią. Ludomiła tymczasem rozpakowała swój woreczek i wyciągnęła dwie długie igły, chowając się w kuchni.

Pelagia zaczęła czynić nad chłopcem swoje czary, a w tym czasie Ludomiła dyskretnie wbiła igły krzyżem w futrynę drzwi.

Gdy Pelagia zebrała się do wyjścia, stanęła w progu i nie mogła wyjść. Kręciła się, coś szeptała, znowu podchodziła do dziecka i znów do progu. Gdy Daria poszła po wodę, Ludomiła nakazała jej odstawić starą do izby. Gdy tylko odciągnęła ją z sieni, Ludomiła szybko wyjęła igły z drzwi. Pelagia nieświadoma wyszła z domu, rzucając tylko gniewne spojrzenie przez ramię.

Daria wróciła i zobaczyła siostrę przy łóżku syna.

Stara pajączyca mruknęła Ludomiła pod nosem. Nauczy cię jeszcze czarować na cudzych dzieciach

Zaplatała trzy świece w jeden warkocz i postawiła je w głowach łóżka Andrzejka.

Co ty robisz, Ludomiła? zapytała Daria.

Ta wasza znachorka jest winna śmierci dzieci! Ukradła im życie, by sama trwać. Słowa te wstrząsnęły Darią.

Wyjdź z pokoju, siostro, zajmij się mężem i codziennością. Przyjdź wieczorem i pomóż mi dojść do łóżka. Siłę swoją oddam Andrzejkowi, wyrwę go z łap tej pajączycy. Jak się wzmocnię, będziemy myśleć dalej.

Daria wybiegła, a Ludomiła zapaliła świece, pomodliła się i rozłożyła się nad dzieckiem, jak ptak skrzydłami osłaniając pisklę. Ile czasu minęło, nie wiedziała. Ocknęła się, gdy Daria stanęła przy niej i pomogła jej się położyć.

W domu była cisza. W kącie paliła się lampka przed ikoną, światło rozlewało się po izbie. Ludomiła zasnęła twardym snem, pewna, że zdążyła uratować siostrzeńca. Gdy się obudziła, za oknem wlewało się światło, a po domu unosił się zapach świeżego chleba.

Jak się czuje Andrzejek? zapytała Ludomiła. Daria rzuciła się jej w ramiona.

Dziękuję, Ludomiłko, przywróciłaś go do życia! Rano wstał, poprosił o jedzenie.

Ludomiła zajrzała do pokoju chłopiec spał, ale na jego policzkach pojawiły się rumieńce.

Zostanę u ciebie kilka dni, Daria. Trzeba się zastanowić, jak wydobyć waszą znachorkę na światło dzienne.

***

Źle mi, babciu opowiadała Ludomiła, siedząc w chacie Pelagii. Czarna złość mnie trawi. Nie mam siły patrzeć, jak ta jędza szaro się do mojego ukochanego łasi wyjaśniała.

Pod pretekstem pomocy poszła dowiedzieć się, jak staruszka wysysa życie z dzieci.

Ja się czarnymi sprawami nie zajmuję, córciu zarzekała się Pelagia. Tylko ludziom pomagam.

Mnie też pomóż nalegała Ludomiła. Tyle lat znosiłam jego zdrady, a ona wlezie między nas! Nikt się nie dowie, zapłacę dobrze. Nienawidzę jej jak zarazy.

No dobrze zgodziła się Pelagia. Widać, jesteśmy tego samego ducha. Ale nie mów nikomu! Za to upiekę chleb i dasz go dzieciom we wsi.

Po co?

Nie twoja sprawa. Ty myśl o tej, która ci zabiera chłopa.

A jak ją zniszczymy?

Dam ci chleb dla zmarłych. Każdy kawałek ma mówionego trupa. Z nimi mam umowę ja im żywe dusze, by jedli energię, oni mi lata dodają.

Ludomiła udawała, że się zgadza. Wróciła do Darii i wywaliła na stół chleb.

Widzisz, czym wasza znachorka dzieci karmi!

Przecież to zwykły chleb zdziwiła się Daria.

Ten chleb jest dla zmarłych, zaczarowany wyjaśniła siostra.

Ale dlaczego?! jęknęła Daria.

Ma układ z diabłami. Dzieci oddaje, by im wydłużali życie.

Czemu nasze dzieci wybierała? wyszeptała Daria.

Bo dziecięca dusza i miłość do życia są najsilniejsze.

Musimy pozbyć się tych chlebów rzekła Ludomiła. Wszystko pokruszyła i rozdała kurom.

Nazajutrz Daria przybiegła do siostry.

O, Ludomiła, Antonina widziała dziś rano Pelagię cała czarna jak noc, postarzona o lata! Jak jej chciała podejść, ta ją odpędziła.

Zgadłam! Przyszli po nią diabliscy, a że nie ma czym nakarmić, to jej się do życia dobrali. Ludomiła zaśmiała się.

Boję się mruknęła Daria to przecież żywa kobieta

Oj, Dario, ty jak nasza mama każdemu żałujesz, nawet diabła pożałujesz

No dobrze, nie czas na litość, trzeba to skończyć rzekła Ludomiła i poszła do chaty znachorki z zamkiem zabobonnym w dłoni.

W domu Pelagii panowała zimna cisza.

Kto tam?! dobiegło z izby.

To ja, babciu odparła Ludomiła.

Ty to twoja sprawka! wycedziła Pelagia przez zęby. Diabły całkiem mnie przez ciebie wykończyły!

Chciałaś wiecznej młodości na cudzym cierpieniu? Właśnie diabły się o ciebie upomniały rzekła Ludomiła i zawiesiła zaczarowany zamek na drzwiach.

Wyła starucha z wściekłości, rzucała groźby. Ludomiła tylko się zaśmiała i ruszyła do domu, nie oglądając się za siebie.

***

Minęły dwa miesiące. Andrzejek szybko wrócił do zdrowia. Pelagia miesiąc później zmarła jak zerwała umowę z czarnymi mocami, przyszły po nią, by zabrać dług. Umarła w mękach, długo krzyczała. Od tamtej pory Ludomiła została jedyną znachorką na kilka wsi. Swojej pracy oddawała się sumiennie pomagała ludziom i zwierzętom, nie szukała zysków i nie sięgała po złe siły. Męża nie mogła znaleźć, ale nie martwiła się tym szczególnie nie każdy zniósłby taki charakter.

Oj, Ludomiło wzdychała starsza siostra mogłabyś już złagodnieć i znaleźć sobie rodzinę dzieci…

A bez mojego hartu ducha diabłów byśmy nie przegnali, Dario odpowiadała wesoło Ludomiła. Poza tym już mam synka twojego Andrzeja. I to mi wystarcza.

Andrzejek, gdy wyzdrowiał, często biegał do ciotki z tamtej wsi czasem na kilka dni, czasem na całe wakacje, obdarzając ją miłością, jakiej nie zaznała z własnych dzieci.

Z tego wszystkiego nauczyłem się jednego nie można bać się własnych darów ani oglądać się na to, co mówią ludzie. Trzeba kierować się sercem, bo tylko wtedy los przynosi szczęście, choćby nie takie, jakiego się spodziewało.