Skrytka pełna wspomnień i gam: Opowieść o powrocie do skrzypiec, nieudanych sałatkach, dorosłym wsty…

Składzik i gamy

Do składziku poszła nie po wspomnienia, a po słoik kiszonych ogórków do sałatki. Na najwyższej półce, za pudełkiem z lampkami choinkowymi, wystawał róg futerału, który już dawno powinien był zniknąć z jej mieszkania. Materiał pociemniał, zamek zacinał się. Pociągnęła, aż z głębin wysunęło się długie, wąskie jak cień, ciało futerału.

Postawiła słoik na stołeczku przy drzwiach, żeby nie zapomnieć, i przysiadła na kucki, jakby tak łatwiej było nie decydować niczego pochopnie. Zamek poddał się za trzecim razem. W środku leżały skrzypce. Lakier matowy, struny wisiały smętnie, smyczek wyglądał jak stary miotła. Ale kształt był rozpoznawalny i coś w piersi jej zazgrzytało jakby ktoś niespodziewanie nacisnął przełącznik.

Przypomniała sobie, jak w pierwszej klasie liceum targała ten futerał przez cały Mokotów, wstydząc się, że wygląda jak odludek. Potem było technikum, praca, ślub, i pewnego dnia zwyczajnie przestała chodzić do muzycznej bo trzeba było zdążyć żyć inne życie. Skrzypce oddała do rodziców na przechowanie, potem zabrała je przy przeprowadzce; tak skończyły w tym składziku, wtulone w siatki i pudła. Nie obrażone, tylko zapomniane.

Uniosła instrument ostrożnie, jakby mógł się rozsypać. Drewno było zaskakująco ciepłe od jej dłoni, choć w składziku chłód. Palce same znalazły gryf i natychmiast zrobiło się niezręcznie: ręka nic nie pamiętała, jakby to była rzecz cudza, pożyczona bez pozwolenia.

W kuchni woda już wrzała. Wstała, zamknęła drzwi do składzika, futerału już nie schowała na swoje miejsce. Postawiła go w przedpokoju, oparła o ścianę i poszła wyłączyć gaz pod czajnikiem. Sałatkę można zrobić i bez ogórka złapała się na tym, że już szuka wymówki.

Wieczorem, po umyciu naczyń, na stole zostały już tylko okruszki z kromki chleba. Przyniosła futerał do pokoju. Mąż urzędował na kanapie przed telewizorem, skakał po kanałach wzrokiem nieobecnym. Zerknął.

Co tam znalazłaś?
Skrzypce odparła i sama się zdziwiła, jak spokojnie to brzmiało.
Aaa. Żyją jeszcze? mruknął z domową ironią, ale bez złośliwości.
Nie wiem. Zaraz sprawdzę.

Otworzyła futerał na kanapie, podłożyła stare ręcznik pod spód, żeby nie porysować tapicerki. Wyjęła skrzypce, smyczek, małe pudełko z kalafonią. Kalafonia popękana, jak lód na kałuży. Przeciągnęła po niej smyczkiem włoski ledwo musnęły powierzchnię.

Strojenie to była osobna porażka. Kołki chodziły jak w betonie, struny trzeszczały, jedna puściła od razu i pacnęła ją w palec. Zaklęła pod nosem, żeby sąsiedzi nie słyszeli. Mąż chrząknął.

Może oddaj to do lutnika? zaproponował.
Może odparła, choć już czuła frustrację: nawet stroić nie umie.

Znajduje w telefonie aplikację-tuner, kładzie na stoliku; ekran migocze literkami, wskazówka szaleje. Kręci kołkiem, dźwięk raz ucieka, raz piszczy. Ramię bolało, palce opadały z sił.

Gdy w końcu struny przestały brzmieć jak kable na wietrze, podniosła skrzypce do podbródka. Podbródek lodowaty i przez moment poczuła, jakby jej skóra stała się cieńsza. Usiłowała stanąć prosto, jak uczyli, ale plecy nie chciały. Zaśmiała się z siebie.

Co, koncert będzie? mruknął mąż, nie odrywając oczu od ekranu.
Dla ciebie. Trzymaj się.

Pierwszy dźwięk wyszedł tak żałosny, że podskoczyła. Ani nuta, ani skarga. Smyczek telepał się, ręka nie trzymała linii. Zatrzymała się, odetchnęła, próbowała raz jeszcze. Troszkę lepiej, ale wstyd pozostał.

Wstyd dorosły, nie ten nastoletni, kiedy wydaje się, że cały świat patrzy. Tu świat nie patrzył. Patrzyły tylko ściany, mąż i jej własne dłonie, które przez chwilę były cudze.

Zagrała puste struny, jak w dzieciństwie, powoli, licząc w głowie. Potem spróbowała gamę D-dur i palce lewej ręki pogubiły się zupełnie. Nie pamiętała, gdzie drugi, gdzie trzeci. Palce grubsze niż dawniej, poduszki nie trafiały. Na końcówkach nie bolało jak kiedyś, tylko dziwne, jakby skóra za miękka.

Spokojnie rzucił mąż. Nie od razu Kraków zbudowano.

Kiwnęła głową, lecz nie była pewna, do kogo to spokojnie do niego? do siebie? do skrzypiec?

Następnego dnia udała się do lutnika, który miał zakład nieopodal metra. Zero romantyzmu: drzwi szklane, lada, na ścianach wisi gitary i skrzypce; pachnie lakierem i kurzem. Lutnik, młody facet z kolczykiem, chwycił instrument jak robotnik narzędzie.

Struny do wymiany, kołki trzeba nasmarować, podstawek poprawić. Smyczek warto naciągnąć, ale to już kosztowniejsze.

Padło kosztowniejsze i natychmiast zesztywniała. W myślach pojawiły się opłaty za czynsz, leki, prezent na urodziny wnuczki. Już chciała powiedzieć to trudno, ale zamiast tego zapytała:

A jak tylko struny i podstawek?

Można, będzie grać odparł fachowo.

Zostawiła instrument, dostała kwit, schowała go do portmonetki. Wychodząc na ulicę, poczuła jakby oddała do naprawy nie rzecz, a kawałek siebie, który teraz ma wrócić w lepszym stanie.

W domu otworzyła laptopa i wpisuje w Google lekcje skrzypiec dla dorosłych Warszawa. Nawet sformułowanie ją śmieszy: dla dorosłych jakby istniała osobna kategoria gatunku ludzkiego, którym trzeba łopatologiczniej tłumaczyć.

Znalazła kilka ogłoszeń. Jedni obiecują sukces w miesiąc, drudzy indywidualne podejście. Zamknęła okno, bo od tych sloganów czuła niepokój. Po chwili otworzyła z powrotem i napisała do pani nauczycielki z sąsiedniej dzielnicy. Zwięźle: Dzień dobry. Mam 52 lata. Chciałabym odświeżyć umiejętności. Czy to możliwe?

Po wysłaniu żałowała, najchętniej by skasowała, jakby to była kompromitacja. Ale poszło.

Wieczorem przyszedł syn. Wszedł do kuchni, pocałował ją w policzek, spytał o pracę. Postawiła czajnik, sięgnęła po herbatniki. Syn wypatrzył futerał w kącie pokoju.

To co, skrzypce? zapytał, szczerze zaskoczony.

Tak. Odkopałam. Myślę spróbować.

Mamo, serio? uśmiechnął się, chociaż raczej zagubiony niż ironiczny. Przecież minęło tyle lat.

Bardzo dużo potwierdziła. Dlatego chcę.

Syn usiadł, przekręcił herbatnika w dłoni.

Ale po co ci to? Pracujesz, padnięta wracasz do domu.

Zawarczało jej w środku uzasadnić, obronić się, pokazać, że może. Ale tłumaczenia brzmiały głupio.

Nie wiem powiedziała szczerze. Po prostu chcę.

Spojrzał na nią inaczej, jakby zobaczył nie mamę od wiecznego ogarniania, a kobietę, która czegoś pragnie dla siebie.

No to dobra odparł. Tylko nie przesadzaj. Sąsiadów szkoda.

Roześmiała się.

Przeżyją. Będę ćwiczyć, gdy są w pracy.

Gdy wyszedł, poczuła ulgę nie dlatego, że pozwolił, tylko że nie tłumaczyła się.

Po dwóch dniach odebrała skrzypce od lutnika. Struny błyszczały, podstawek stał równo. Lutnik pokazał, jak naciągać, gdzie trzymać.

Tylko nie stawiać przy kaloryferze. I zawsze trzymajcie w futerale!

Pokiwała, jak uczennica. W domu postawiła futerał na stołku, otwierała powoli, patrząc długo na instrument, jakby bała się znów coś popsuć.

Pierwsze ćwiczenie najprostsze: długie ruchy smyczkiem po pustych strunach. Kiedyś to była kara za nieuważność dziś ratunek. Żadnej melodii, żadnych ocen. Tylko dźwięk i próba, by był równy.

Po dziesięciu minutach bolało jej ramię. Po piętnastu szyja. Przerwała, schowała skrzypce, zamek zamknęła. W środku wściekłość: na ciało, wiek, że wszystko trudniejsze.

Poszła do kuchni, nalała wody, siadła i gapiła się w okno. Na placu zabaw młodzież pędziła na hulajnogach, śmiała się głośno. Zazdrościła nie młodości, tylko bezczelności. Upadali, wstawali, znowu ruszali, i nikomu do głowy nie przyszło, że za późno na naukę równowagi.

Wróciła do pokoju, raz jeszcze otworzyła futerał. Nie po to, żeby trzeba, tylko żeby nie kończyć dnia w złości.

Wieczorem przyszła odpowiedź od nauczycielki: Oczywiście, zapraszam. Zaczniemy od postawy i prostych ćwiczeń. Wiek nie przeszkadza, trzeba tylko cierpliwości. Przeczytała dwa razy. Cierpliwość zabrzmiało uczciwie, co ją uspokoiło.

Na pierwszy lekcję szła z futerałem w ręku, delikatnie, jakby niosła szkło. W metrze ludzie patrzyli, niektórzy się uśmiechali niech patrzą, niech wiedzą.

Nauczycielka niska, czterdziestoletnia, krótkie włosy, bystre spojrzenie. W pokoju pianino, na półce nuty, na krześle dziecięce skrzypce.

Zobaczmy poprosiła i została zdumiona, jak krzywo je trzymała. Ramię w górze, podbródek ściska, lewa ręka drewniana.

Bez strachu powiedziała nauczycielka. Dawno pani nie grała. Najpierw tylko postać. Skrzypce nie są wrogiem.

Trochę śmieszne, trochę wstyd: w tym wieku uczyć się trzymać skrzypce. Ale też ulga. Nikt nie wymaga doskonałości. Tylko obecności.

Po lekcji miała trzęsące ręce jak po WF-ie. Lista zadań: codziennie dziesięć minut pustych strun, potem gama, nie więcej. Lepiej trochę, ale regularnie podkreśliła nauczycielka.

W domu mąż pytał:

I jak?

Ciężko, ale w porządku.

Zadowolona?

Pomyślała. Zadowolona to nie to słowo. W niej było lęk, śmiech, wstyd i jakby światło.

Tak, jakbym znowu coś robiła rękami, nie tylko pracowała albo gotowała.

Po tygodniu odważyła się zagrać mały fragment melodii z dzieciństwa. Nuty znalazła w internecie, wydrukowała w pracy i schowała w segregatorze, żeby koleżanki nie pytały. W domu postawiła je na prowizorycznym pulpicie z książki i pudełka.

Dźwięki nierówne, smyczek co chwilę szoruje o sąsiednią strunę, palce się mylą. Przerywa, zaczyna od nowa. Kiedyś mąż zajrzał do pokoju.

Ładnie powiedział ostrożnie, jakby bojąc się zniechęcić.

Nie kłam mruknęła.

Nie kłamię. Po prostu słychać, że skrzypce.

Uśmiechnęła się. Słychać to prawie komplement.

W weekend przyszła wnuczka Zosia, sześciolatka, od razu wypatrzyła futerał.

Babciu, co to?
Skrzypce.
Umiesz grać?

Już miała powiedzieć kiedyś, lecz Zosia znała tylko teraz.

Uczę się odpowiedziała.

Wnuczka siadła na kanapie, dłonie złożone na kolanach jak na przedszkolnym występie.

Zagraj.

W środku wszystko się ścisnęło. Przed dzieckiem grać trudniej niż przed dorosłymi. Dziecko słyszy szczerze.

No dobra sięgnęła po skrzypce.

Zagrała melodię, którą męczyła całą tygodnię. Smyczek na trzeciej nutce zjechał, dźwięk przeszywający, ale Zosia nie skrzywiła się. Przechyliła tylko głowę.

Czemu piszczy?

Bo babcia źle prowadzi smyczek odparła, wybuchając śmiechem.

Zosia też się zaśmiała.

Jeszcze raz!

Zagrała raz jeszcze. Nie lepiej, ale nie zatrzymała się przez wstyd. Dokończyła.

Wieczorem, gdy dom ucichł, została sama w pokoju. Na stole wydrukowane nuty, obok ołówek do zaznaczania trudnych miejsc. Skrzypce w futerale zamknięte, ale nie schowane do składziku. Stał pod ścianą, przypominając, że teraz jest częścią jej dnia.

Ustawiła w telefonie stoper na dziesięć minut nie żeby się zmuszać, raczej żeby nie zapomnieć o przerwie. Otworzyła futerał, wyjęła skrzypce, sprawdziła, czy kalafonia nie uciekła, smyczek naciągnięty. Podniosła instrument, nabrała tchu.

Dźwięk wyszedł miękki, potem znów się zgubił. Nie klęła. Poprawiła rękę i dalej prowadziła długi smyczek, słuchając, jak dźwięk drży.

Kiedy telefon zadzwonił, nie przerwała od razu. Dokończyła smyczek, schowała skrzypce do futerału, zamek zamknęła. Futerał z powrotem pod ścianę ale już nie do składziku.

Wiedziała, że jutro będzie tak samo: trochę wstydu, trochę zmęczenia, kilka czystych sekund, dla których warto otwierać futerał. I tyle wystarczy, by grać dalej.