Babcia zawsze faworyzowała jednego wnuka — A ja, babciu? — szeptała cicho. — A Ty, Katarzyno, i tak…

12 czerwca 2023, Warszawa

Czasem mam wrażenie, że los nie wybiera, komu da jakieś miejsce w czyimś sercu. Nawet teraz, gdy siedzę w kuchni, krojąc jabłko dla Hani, nie mogę powstrzymać pewnej chłodnej obojętności, która przylgnęła do mnie już dawno. Dzwonek do drzwi wytrąca mnie z rutyny – to Kuba, mój brat. Widzę w jego oczach napięcie. Trzyma w ręce kluczyki do samochodu, kręci nimi nerwowo.

Chcesz herbaty? pytam, nie patrząc na niego, tylko dalej kroję owoce, starając się, żeby żaden z kawałków nie był zbyt duży dla Hani.
Jaka herbata, Ola? mówi cicho, niemal drżącym głosem. Babcia tam leży. Kable… Oddycha przez maszynę…
Zawołała cię dzisiaj rano dodaje, stojąc w drzwiach. Ola, gdzie Ola? pytała. To ostatni moment, rozumiesz?
Zamykam naczynie i nareszcie na niego patrzę.
To dla ciebie jest babcia. Dla niej zawsze byłeś Kubaś, ukochany wnuk, chluba rodu. Ja byłam nikim. Naprawdę mam iść się żegnać? Po co? Co miałybyśmy sobie wybaczyć? Co powiedzieć?
Kuba wzdycha ze złością.
Daj spokój, była stara, miała swoje dziwactwa. Ale przecież umiera! Nie potrafisz zapomnieć dziecinnych żalów?
Nie mam do niej żalu, Kuba. Po prostu nic do niej nie czuję. Idź sam, jej bardziej na tobie zależy.
Wzrusza ramionami i wychodzi, trzaskając drzwiami. Odbieram jabłka i idę do pokoju dziecinnego.

***

W naszej rodzinie wszystko zawsze było podzielone. Rodzice kochali mnie i Kubę po równo tego byłam pewna. W domu było gwarno, pachniało ciastem drożdżowym i herbatą malinową.

Jednak babcia Jadwiga, mama mamy, była zupełnie inna.
Kubusiu, chodź tu, ptaszku szelesciła, gdy przyjeżdżaliśmy na Mokotów. Patrz, co mam.
Orzechy włoskie, sama łupałam. I ptasie mleczko, twoje ulubione!
A ja? Stałam z boczku i cicho pytałam:
A dla mnie, babciu?
Rzucała mi przeszywające spojrzenie.
Ola, ty i tak krzepka patrz, jakie masz rumiane policzki.
Orzechy są dla rozumu. Kuba mężczyzna, musi być mądry, twoja przyszłość.
A ty idź przetrzyj kurze. Dziewczynka musi się nauczyć pracy.

Kuba, czerwony, brał łakocie i wychodził z kuchni, a ja czyściłam półki, zupełnie jakby taka jest kolej rzeczy. Nie bolało mnie to. Świat dla dziecka jest prosty: babcia kocha Kubę, a deszcz czasem pada.

W korytarzu czekał na mnie brat.
Trzymaj, połowa twoja wręczał mi część słodyczy i orzechów. Ale nie jedz przy niej, bo znowu się czepnie.
Przecież to dla rozumu śmiałam się.
Daj spokój temu rozumowi krzywił się. Ona jest nienormalna. Dawaj, szybko jedzmy.

Siedzieliśmy na schodach wiodących na strych, chrupiąc zakazane łakocie. Kuba zawsze się dzielił, nawet wtedy, gdy babcia wciskała mu do ręki 20 zł na loda, skradkiem przed mamą. Od razu dzielił się ze mną:
Starczy na dwa lody Śnieżka i gumę z naklejką. Idziesz?
Miłość brata rekompensowała mi babciną chłodność do tego stopnia, że nie czułam braku.

Mijały lata. Babcia Jadwiga starzała się. Gdy Kuba kończył osiemnaście lat, babcia uroczyście ogłosiła, że przepisuje na niego swoje drugie mieszkanie na Żoliborzu.
Ostoja rodziny musi mieć swój kąt mówiła z dumą. Sprowadzi żonę do siebie, nie będzie się tułał po światach.
Mama wzdychała cicho, znając upór babci. Wieczorem przyszła do mnie.
Córeczko, my z tatą wszystko widzimy. Postanowiliśmy przekazać ci pieniądze, które odkładaliśmy na samochód to będzie twój wkład na własne mieszkanie.
Mamo, przestań objęłam ją. Kuba bardziej potrzebuje mieszkania, ożeni się z Justyną, niech tam mieszkają. Ja na razie w akademiku przeżyję.
Olu, nie rób tak. Babcia swoje wie, a my rodzice. Nie możemy dzielić dzieci. Weź te pieniądze, nie dyskutuj.
Ale nie wzięłam. Kuba wyprowadził się do nowego mieszkania zaraz po ślubie, a w rodzinnym mieszkaniu zrobiło się luźniej. Przeprowadziłam się do jego starego pokoju, ustawiłam regały z książkami, sztalugę do malowania i pierwszy raz poczułam, jak dobrze, gdy nikt nie dzieli miłości na lepszą i gorszą.

Brat miał wyrzuty sumienia.
Zaglądaj do nas, zapraszał. Justyna narobiła placków. A babcia jak zwykle: nie wydałeś moich pieniędzy na Olę?. A ja jej, że wszystko przegrałem na automatach i wysokogatunkową wódkę, to przez ciebie, Ola!
Śmialiśmy się z tego. Tak, to na pewno przez mnie.

***

Gdy wyszłam za Marka i urodziła się Hania, temat mieszkania wrócił. Mama znów zorganizowała rodzinny okrągły stół.
Dzieciaki, nasza trójka jest za duża. Kuba ma własne mieszkanie, a Ola z Markiem wynajmują kawalerkę. Zróbmy tak: sprzedamy naszą trójkę, zamienimy na dwie mniejsze. My z ojcem w kawalerce, Ola z Markiem i Hanią w dwupokojowym.
Oddaję swoją część mieszkania Oli od razu zadeklarował Kuba. Mam już od babci, mi wystarczy. Ola niech się urządza. Oni naprawdę bardziej potrzebują.
Kuba, nie żartuj powiedział Marek, oszołomiony. Przecież to masa pieniędzy. Jesteś pewien?
Całkowicie. Z Olą od zawsze wszystko na pół. Przez babcię i tak dostała mniej uwagi. Nie przekonujcie mnie.
Rozpłakałam się wtedy. Nie przez mieszkanie przez to, że mam najlepszego brata świata.

Tak zrobiliśmy. Każdy miał swoje. Mama coraz częściej pomagała przy Hani, Kuba wpadał z Justyną i synami w weekendy. Babcia Jadwiga nadal mieszkała sama. Kuba woził jej zakupy, naprawiał drobiazgi, słuchał narzekań na zdrowie i… na mnie: Czy Ola kiedyś zadzwoniła? Czy choć raz zapytała, jak mi ciśnienie…?.

Babciu, sama nie chciałaś jej nigdy bliżej poznać odpowiadał brat spokojnie. Słowa dobrego jej nie powiedziałaś przez dwadzieścia lat…
Chciałam ją wychować! Kobieta powinna znać swoje miejsce! A ona… mieszkanie zagarnęła, matkę z domu wygoniła.
Wzdychał tylko. Wie, jak bardzo trudno z nią rozmawiać.

***
Siedziałam samotnie w kuchni, a obrazy sprzed lat przesuwały się w głowie:
Babcia odsuwająca moją rękę od słoiczka z konfiturą, chwaląca koślawy rysunek Kuby, a pomijająca moją olimpijską nagrodę, siedząca jak królowa na jego ślubie, nie pojawiła się nawet na moim, twierdząc, że chora.

Mamusiu, a czemu nie jedziemy do babci Jadzi? spytała Hania. Wujek Kuba mówił, że jest bardzo chora.
Babcia chce widzieć tylko wujka Kubę, kochanie pogłaskałam ją. Tak jest jej spokojniej.
Jest niedobra? dociekała Hania.
Nie. Po prostu nie potrafiła kochać wszystkich naraz. W sercu zostawiła miejsce tylko dla jednej osoby. Czasem tak się zdarza.

Wieczorem znów zadzwonił brat. Już, Ola. Godzinę temu.
Współczuję, Kuba. Wiem, jak ci ciężko.
Do końca na ciebie czekała skłamał. Wiedziałam, czemu to robi by mnie pogodzić z przeszłością. Powiedziała: Niech Ola będzie szczęśliwa.
Dziękuję… Wpadnij jutro. Upiekę szarlotkę, posiedzimy razem.
Będę. Olu, nie żałujesz? Że nie poszłaś?
Nie, Kuba. Nie żałuję. Nie będę udawała. Ani ja jej, ani ona mnie zobaczyć nie chciała.
Milczał chwilę.
Chyba masz rację westchnął. Zawsze byłaś najmądrzejsza z nas. Do jutra.

Pogrzeb był cichy. Poszłam dla mamy i brata. Stałam z boku w czarnym płaszczu, patrząc na przytłaczające chmury nad cmentarzem Powązkowskim. Gdy opuszczali trumnę, nie płakałam.

Kuba podszedł i objął mnie za ramiona.
Jak się czujesz?
W porządku, naprawdę.
Wiesz zawahał się. Przeglądałem rzeczy w jej mieszkaniu… Znalazłem pudełko ze starymi zdjęciami.
Było tam sporo twoich. Wszystkie starannie powycinane z rodzinnych fotografii, trzymała je osobno.
Unoszę brwi.
Po co?
Nie wiem. Może jednak coś do ciebie czuła, tylko nie potrafiła okazać? Może bała się, że jak uzna uczucia do ciebie, to mi ich odejmie? Starość dziwna jest.
Może wzruszam ramionami. Ale już nie ma to znaczenia.

Szliśmy do wyjścia spod jednego parasola wysoki, postawny Kuba i ja, drobna Ola.
Wiesz co odezwał się znów przed samochodami tę jej dwójkę sprzedam.
Za swoje pieniądze wezmę trzypokojowe, chłopakom kupię kawalerki na przyszłość, a z reszty Co powiesz na fundusz dla dzieci, może pomoc dla szpitala? Niech te babcine pieniądze dadzą komuś zwyczajną radość.
Spojrzałam bratu w oczy i po raz pierwszy od dni naprawdę się uśmiechnęłam.
To byłaby najpiękniejsza zemsta na Jadwidze. Taka dobra zemsta.
Umawiamy się?
Umawiamy.
Pojechaliśmy każde w swoją stronę. Słuchając radia i patrząc na znajome ulice Warszawy, czułam, jak we mnie cichnie burza.

Kuba miał rację. Może część pieniędzy pomoże jakiemuś choremu dziecku. Tak będzie sprawiedliwie.