Tata i nasza działka: Olka przypadkiem dowiaduje się przez telefon, że ojciec sprzedał ich ukochaną …

Tata i działka

O tym, że tata sprzedał ich działkę, Oliwia dowiedziała się niespodziewanie i zupełnie przypadkiem. Przez telefon, kiedy dzwoniła z dworcowej budki do mamy, która mieszkała w innym mieście. W takich przypadkach człowiek czuje się jak bohater absurdalnej komedii, albo co najmniej postać z filmu Barei. Zamiast rozmowy z mamą, usłyszała przez pomyłkę połączenie dwóch zupełnie obcych sobie osób; bo telefonistka w centrali dołączyła trzecią osobę przypadkiem. Dwa miasta, dwóch ludzi dzieli się przez te kilka minut najważniejszymi nowinami: działki już nie ma, sprzedana za niezłą sumę teraz można oj, wiele rzeczy sobie pozwolić, nawet Oliwii trochę pomóc, parę złotych przeleją!

Mamy Oliwii i jej siostry Krystyny, tak dobrze znane i bliskie głosy, sto kilometrów od siebie, a niby dzieli ich tylko drganie dźwięku w kablu. Fizyka zawsze wydawała się Oliwii czarną magią, tata próbował jej tłumaczyć zapewniał, że wszystko jest logiczne.

***
Tata, czemu we wrześniu słońce takie inne?
Jakie inne, Olka?
No takie cieplejsze, łagodniejsze? Niby świeci, ale nie tak jak w sierpniu.
Bo musisz się uczyć fizyki, złotko! Układ gwiazd jest zupełnie inny we wrześniu! Łap jabłko! Tata się roześmiał i rzucił Oliwii wielkie, lekko spłaszczone, cudnie pachnące jabłko. Czerwone, błyszczące, miodowe.
Koksa?
Nie, jeszcze nie dojrzały. To papierówka paskowa.
Ugryzła z chrupnięciem, aż sok prysł. Cukrowa piana wypełniła jej usta smak lata i ciepłych deszczy, przecież te jabłka wyssały całą ziemską energię. Odmiany jabłek znała równie słabo jak fizykę. I to był dzisiaj jej główny życiowy problem! Bo Oliwia, uczennica ósmej klasy, drugi rok była mocno zadurzona w swoim nauczycielu fizyki. Świat się zakręcił, a prawa materii i czasoprzestrzeni nijak nie chciały się wcisnąć w kratki szkolnego zeszytu. Tata wszystko wyczytał z jej zagubionych oczu i znikomego apetytu, bo przecież powiedziała mu o tym już zeszłej jesieni. Całą noc wypłakała się, jak małe dziecko, siedząc u niego na kolanach. Mama wtedy byczyła się w sanatorium, a starsza siostra studiowała w Gdańsku.

Na działce tata był szczęśliwy; cały czas coś podśpiewywał. W domu tego nie robił nigdy tam rządziły głosy mamy i siostry, gdy już zjeżdżała. Mama śliczna jak aktorka, prowadziła bibliotekę w jednostce wojskowej wysoka, posągowa, z rudą czupryną kręconych włosów od henny. Raz na parę miesięcy wychodziła z łazienki owinięta turbanem, pachnąca ziołami, deszczem i świeżością. Ludzie od razu zwracali uwagę na jej urodę. Tata był od niej niższy, starszy o blisko dekadę, raczej typ nie rzucającego się w oczy, jak to mama powiedziała kiedyś do siostry, co Oliwia, niestety, usłyszała.
Stefan u nas skromny. Mężczyzna nie musi być piękny.
Skromny bo przy matce z ogniście rudymi włosami, ekspresyjnymi gestami i z temperamentem jak husarz. Mama kochała porządek i wygodę. Trzeba było się godzić z obecnością „żołnierzyków”, jak tata nazywał chłopaków, którzy czasem spali w przedpokoju, i to na podłodze. Gdy był w wojsku, dość często przybywali tak z marszu jeden wpadł na noc, drugi szukał roboty. Tatowi chłopcy z wojska. W roku 67, za Gomułki, tata trafił na słynne redukcje zwolnili go w stopniu majora. Potem został mechanikiem w centralnym urzędzie telekomunikacji w Radomiu. Otóż ci żołnierze pomogli budować mu działkę! Bez żadnego wynagrodzenia, zmieniali się, przekopywali ugór, stawiali mu dom z werandą, a latem Oliwia wdrapywała się na dach czytać książki. Tam tata podawał jej miskę z agrestem, czereśniami czy truskawkami. Najlepsze czasy! Mama na działkę jeździła niechętnie, zawsze oszczędzała swoje piękne, zadbane dłonie. Oliwia się nimi zachwycała, a tata całował w palce.
Takie ręce tylko książki mogą podawać, a nie glebę przekopywać śmiał się, mrugając do niej

***
Wrześniowy deszcz stukał po werandzie. Nie padał ciężko, tylko jakby psocił Oliwia zamknęła książkę.
Oleńka, złaź z dachu, mama z Krystyną zaraz dojadą, trzeba obiad nastawić głos taty brzmiał tu radośnie, jakby był kimś innym.
A Oliwia zwlekała, patrzyła w niebo szare, naburmuszone, niegroźne. Deszcz moczył jej twarz. Objęła się ramionami, pokušując ogrzać. Z dachu widziała tylko promienie słońca przebijające przez chmurę, ponad innymi ogródkami. Fizyka poszła w zapomnienie, na pierwszym roku dziennikarstwa w Lublinie rządziły inne prawa życia.

Zamieszkała w akademiku. Musiała spędzić pierwsze dni września na wynajmie w kawalerce, razem z właścicielką. W drugiej izbie mieszkali studenci. Wykłady były trudne wielkie zanurzenie w literaturę, język; wykładowcy, w których zakochiwała się cała grupa intelektualna charyzma, magnetyzm. Po zajęciach czuła tęsknotę za domem, znajomości zawiązywały się powoli.

Jadała w studenckiej stołówce, wieczorami przeczesywała ulice. Piękno dużego miasta było obce, zupełnie nie jej. Czuła lodowaty dystans, samotność. Tak samotna, jakby to nie ona, Oliwia, schodziła stromą ulicą Stolarza obok głównego budynku uczelni, nie ona szła do wynajętego lokum, słyszała szczekanie psów, nie ona potknęła się i zdarła stopę w nowych, sztywnych lakierkach.

Kuchnia pachniała tatowymi jabłkami, które przywiózł właścicielce mieszkania w dowód wdzięczności. Od tego słodkiego, lekko przejrzałego zapachu oczy zachodziły łzami, dusza szalała w cielesnej klatce.

W akademiku okazało się, że współlokatorkami są studentki z NRD Viola, Magda, Marion. Po ich niemiecku wieczorami głowa pękała i Oliwia musiała wychodzić na świeże powietrze. Na schodach przesiadywały palaczki. Niemki podbiegały do Oliwii, prosiły o papierosa, zawsze potem oddawały parę złotych nasze były zdumione. Za to bez oporów kosztowały mamy kiszonki zwłaszcza pomidory, przepyszne z podsmażonymi ziemniakami. Gdy kończyły się Oliwii zapasy, wyciągały swoje kiełbasy których za PRL-u nikt nie miał, ale same nie częstowały. W maju po praktykach wracały do Niemiec, a pod śmietnikiem zostawała góra zimowych kozaków, które kupiły na polskie mrozy. Niemiecka skóra! Polki od razu przejmowały fanty

***
Oleńka, posiekaj kapustę, ja wykopię marchewki. Rosół już bulgocze.
Mała kuchnia zaparowana od długo gotowanego bulionu, ogromna głowa kapusty w jasnych listkach leży na desce. Oliwia oderwała listek pyszny! Smak ziemi. Zaatakowała kapustę nożem, zapach słodki. Otworzyła okno zapach mokrych liści, ogniska i jabłek wpadł do środka. Tata z boku, łopata mgliście w ziemi; Oliwia wiedziała, że go plecy bolą. Rzuciła nóż, pobiegła, objęła go od tyłu. Odwrócił się, milcząco przytulił i pocałował ją w głowę.
Siostra przyjechała sama, bo mamę rozbolała głowa, została w domu.

***
Za nią studia, szybkie małżeństwo, praca w gazecie Nowator fabryki avioniki, pierwszy zawał taty, narodziny córeczki, nawet rozwód. W pięć lat dużo się nagromadziło. Mąż odszedł do innej, Oliwia z dwuletnią Marysią wynajmowała pokój. Tata wpadał co dwa tygodnie z prowiantem, bawił się z wnuczką.
Oleńka, nie miej żalu do mamy ona ciężko znosi drogę A chyba kogoś tam sobie znalazła
Tata, daj spokój! W jej wieku kawaler?!
Tata gorzko się roześmiał, zamilkł. Oliwia wyraźnie zobaczyła, że jest całkiem siwy, zgarbiony. Przestał nawet podśpiewywać.
Tata, a co gdybym wzięła urlop od poniedziałku? Pojedźmy na działkę, zanim zrobi się zimno, z Marysią, będzie nas troje!

***
Działka tonęła w liściach, ostatni cieplejszy tydzień października, babie lato. Piec rozpalony, czarna herbata z liśćmi porzeczki, na szybko placki z ziemniaków. Tata grabił liście, Marysia pomagała, ale potem rozrzucała je śmiejąc się głośno. Olej skwierczał, pryskał. Z ogrodu dobiegało tatowe gwizdanie.

Wieczorem rozpalili ognisko. Ulica pusta, pozostałe ogródki także. Tata nizał kromki chleba na gałązki wiśni, pomagał Marysi trzymać nad ogniem. Oliwia rozgrzewała dłonie przy płomieniach, zawsze ją to hipnotyzowało.

Przypomniał się jej pierwszy studencki obóz w Kielcach gitarowe piosenki, zawrót głowy od uczucia zakochania bez jednego konkretnego obiektu. Po prostu zachwyt: gwiaździsta, czarna noc, dźwięki strun, twarze; twarze przy ognisku są inne niż za dnia. Każda skrywa zagadkę. Tam poznała swojego przyszłego męża. Teraz w pracy wezwali ją na zebranie partyjne, by rozważyć jej kandydaturę do partii. Całą noc kuła statut PZPR i materiały kongresowe. A potem pytania: kto winien rozwodu, kto moralnie nieodpowiedni. Oliwia zaczęła się jąkać, była bliska płaczu. Kolega wreszcie wrzasnął:
To gromada chamów, nie komunistów!
Po latach wspominała to z dzikim rozbawieniem

Kiedy zgasiła się już ostatnia żarówka w ognisku, przy bramce zatrzymał się samochód. Trzasnęły drzwi. Mama! Elegancka, w jaskrawym płaszczu, powiedziała, że przywiózł ją współpracownik z pracy. Marysia rzuciła się babci na szyję, tata spoważniał, niezgrabnie pocałował żonę.
A kto to taki?
Stefan, co za różnica, tylko mnie podwiózł! Nawet go nie znasz.
Przy kolacji rozmowa się rozłaziła, Marysia marudziła. Mama wypytywała Oliwię o pracę, ale była myślami zupełnie gdzieś indziej. Tata siedział cicho, patrzył na nią spode łba, coraz bardziej przygarbiony. Wieczór przepadł

***
Rok potem taty już nie było. Rozległy zawał, odszedł w dwa dni jesienią, kiedy słońce znowu świeciło. Po pogrzebie Oliwia wzięła urlop, żeby zamieszkać na działce. Marysię zostawiła u teściowej.

Nic jej nie wychodziło z rąk. Jabłek było tyle, że rozdawała całe wiadra sąsiadom, gotowała dżem na kilogramy z miętą i cynamonem, jak tata lubił. Przyjechał pomóc taty kolega, z którym jeździli razem do szkółki sadowniczej pod Sandomierzem po nowe sady.
Zostanę parę dni, Oleńka, przekopię ogród, podetnę drzewa jeśli ci się podoba.
Panie Janie, co pan! Dziękuję!
Od Oleńka popłynęły jej łzy, nagle dopadło ją przytłaczające poczucie, że to już nieodwracalne, nie do cofnięcia osamotnienie, bezradność. Wcześniej łudziła się, że tata wróci, że to zły sen. Pierwsze dni budziła się nad ranem, i nie wiedząc, czemu właściwie jest jej tak źle, aż nagle fala czarnych myśli: taty już nie ma.

Potem uderzyło ją poczucie winy, że nie zatrzymała go przy sobie dłużej.
Byle nie sprzedawać działki, Oleńka. Ja będę zawsze przyjeżdżał, pomagał. Wiesz tę antonówkę wybraliśmy razem, byłaś wtedy mała. Po drodze do Sandomierza Stefan więcej mi opowiadał o tobie niż o siostrze. Malutka byłaś, zabawna. Mówił, że drzewa go przeżyją. Zawsze długo wybierał sadzonki, ja się tym denerwowałem
Pan Jan został trzy dni, przekopał działkę, przyciął jabłonie, wywalił nawozy, a tuż przy werandzie z pozwoleniem Oliwii posadził trzy krzaki żółtych chryzantem.
Przydałoby się nieco wcześniej je posadzić, ale jesień ciepła, nie zmarzną. Na pamiątkę po Stefanie Róże jeszcze musisz okryć, liście zgrabić następnym razem.
Pożegnała pana Jana, zaczął padać deszcz. Oliwia długo stała przy furtce, patrzyła jak odchodzi. On się odwrócił, pomachał ręką, że czas iść do domu. Ulewa waliła po dachu, wiatr zatrzasnął furtkę ze skrzypnięciem. Na progu domu z żółtych płatków chryzantem leżał dywan. Wszystko tutaj jest tatowe i zawsze będzie: deszcz, drzewa, zapachy, sama ziemia. Więc tata gdzieś tu jest i będzie zawsze. Oliwia też nauczy się wszystkiego przyjedzie z Marysią przed pierwszymi przymrozkami, to tylko dwie godziny autobusem. Na wiosnę jak się roztopi śnieg, może da się poprowadzić ogrzewanie. Trzeba zacząć odkładać pieniądze, choćby po dwadzieścia zł miesięcznie. Wiosną na pewno pojedzie do Sandomierza z panem Janem, wybierze białą porzeczkę, tata dawno o tym marzył

***
Po pół roku, w kwietniu, kiedy wciąż trzymał pierwszy śnieg, działka została sprzedana. Oliwia dowiedziała się zupełnie przypadkiem, dzwoniąc z telegrafu do domu, wracając spod Sandomierza. W ciasnej budce telefonicznej, na podłodze, w reklamówce, owinięty wilgotną dziecięcą podkoszulką, stał jeszcze jej sadzonka białej porzeczki.