Valeria zmywała naczynia w kuchni, gdy wszedł tam Jan. Wcześniej zgasił światło, burcząc: — Jest jeszcze jasno, można nie marnować prądu. — Chciałam wstawić pranie — odpowiedziała Valeria. — Zrobisz to w nocy, prąd będzie tańszy. I nie odkręcaj tak mocno wody. Marnujesz ją, Valeria. I pieniądze przez to przepadają. — Jan zmniejszył strumień, a Valeria z rezygnacją usiadła przy stole. — Jan, czy ty kiedyś patrzyłeś na siebie z boku? — Codziennie — odburknął. — I co o sobie myślisz jako mężu i ojcu? — Zwykły mąż, przeciętny ojciec. Jak wszyscy. — Chcesz powiedzieć, że wszyscy są tacy jak ty? — Zaczynasz kłótnię? — syknął Jan. Valeria wiedziała, że odwrotu nie ma. — Wiesz, dlaczego ode mnie nie odszedłeś? — Dlaczego miałbym odchodzić? — Bo mnie i dzieci nie kochasz. Nikogo nie kochasz, Jan. Nie udawaj. Powiem ci, czemu nie rzuciłeś nas — ze skąpstwa. Bo rozstanie to dla ciebie wyłącznie strata pieniędzy. Piętnaście lat razem. Na co je zmarnowaliśmy, poza tym że urodziły się dzieci? Przecież nawet nad morzem nie byliśmy na wakacjach. Zawsze oszczędzaliśmy, nigdzie nie wyjeżdżaliśmy, wszystko “bo drogo”. — Odkładam pieniądze na przyszłość — odburknął Jan. — Ty odkładasz, nie my. Chcesz to udowodnić? Daj mi pieniądze na nowe ubrania dla mnie i dzieci. Siedzę w rzeczach po szwagierce, a dzieci po kuzynach. Chciałabym też w końcu wynająć swoje mieszkanie, zamiast mieszkać u twojej mamy! — Mama dała nam dwa pokoje, nie masz na co narzekać. — A ja? Dla kogo mam się ubierać? — Jesteś matką i masz 35 lat, nie czas na strojenie się. Powinnaś myśleć o wyższych wartościach, a nie ciuchach i mieszkaniach. — Dlatego wszystko trzymasz na swoim koncie? Na nasze szczęśliwe jutro, byśmy duchowo wzrastali? — Nic wam nie można powierzyć, zaraz wydacie wszystko. A jak coś się stanie? Z czego będziemy żyć? — Ale my już żyjemy JAKBY się coś stało! Oszczędzasz nawet na mydle i papierze toaletowym, znosisz wszystko z pracy! — Grosz do grosza… — Określ chociaż, ile jeszcze mam to znosić. Dziesięć lat? Piętnaście? Kiedy zaczniemy żyć jak ludzie — np. z porządną papier toaletową? Jan milczał. — Może w czterdziestce? Za wcześnie? W pięćdziesiątce? Może w sześćdziesiątce? Przeżyjemy do tego czasu na twoich resztkach, pogarszając zdrowie i nastrój. — Bez oszczędzania nie damy rady — rzucił Jan. — Właśnie dlatego odchodzę. Nie chcę już oszczędzać. Z wynajmem sobie poradzę, kupię, co chcę, przestanę słuchać kazań o wodzie i świetle. Będę żyła od wypłaty do wypłaty, a twoje alimenty pójdą na dzieci. A w weekendy odwiedzicie mamę, a ja pójdę do teatru czy restauracji. Latem — nad morze. Janowi ściemniało przed oczami, wyliczał, ile mu zostanie po alimentach, ile Valeria wyda na podróże — jego pieniędzy! — Najważniejsze, podzielimy wszystko po równo. I wszystko wydam. Nie chcę oszczędzać na życie. Chcę żyć TERAZ. A moim marzeniem, Janie, jest żeby kiedy nadejdzie moja ostatnia godzina, nie zostało na moim koncie ani grosza. Dwa miesiące później Valeria i Jan rozwiedli się. WARUNKI ZYCIA, SKĄPSTWO I MARZENIE O PRAWDZIWYM ŻYCIU: PORUSZAJĄCA ROZMOWA MAŁŻONKÓW O OSZCZĘDZANIU, OGRANICZENIACH I TĘSKNOCIE ZA SZCZĘŚCIEM W POLSKIEJ RZECZYWISTOŚCI

W kuchni Kinga zmywa naczynia, kiedy do pomieszczenia wchodzi Piotr. Wcześniej wyłącza światło.

Przecież jest jeszcze jasno, nie trzeba marnować prądu burczy ponuro.

Chciałam wstawić pranie odpowiada cicho Kinga.

Wstawisz w nocy rzuca chłodno Piotr. Wtedy prąd tańszy. No i nie puszczaj tak mocnego strumienia wody! Strasznie dużo jej zużywasz, Kinga. Zdecydowanie za dużo. Tak być nie może. Czy naprawdę nie rozumiesz, że to tak naprawdę wyrzucanie naszych pieniędzy w błoto?

Piotr przekręca kurek, zmniejszając ciśnienie w kranie. Kinga patrzy na niego ze smutkiem. Zakręca wodę, wyciera ręce i siada przy stole.

Piotr, zastanawiałeś się kiedyś, jak siebie widzisz z boku? pyta.

Cały czas patrzę na siebie z boku odpowiada z irytacją.

I co możesz powiedzieć na swój temat?

Jako człowiek? upewnia się Piotr.

Jako mąż i ojciec.

Normalny mąż, taki jak każdy. Ani lepszy, ani gorszy. O co ci chodzi?

Chcesz powiedzieć, że wszyscy mężowie i ojcowie tacy są jak ty? dopytuje Kinga.

Ty się chyba chcesz pokłócić cedzi przez zęby Piotr.

Kinga czuje, że odwrotu nie ma i tę rozmowę trzeba poprowadzić do końca. Do końca, aż wreszcie dotrze do niego, że życie z nim to udręka.

Wiesz, czemu jeszcze mnie nie zostawiłeś, Piotrze? pyta spokojnie Kinga.

A czemu miałbym cię zostawić? odgryza się Piotr i krzywo się uśmiecha.

Choćby dlatego, że mnie nie kochasz mówi Kinga. I dzieci też nie kochasz.

Piotr zamierza się od razu zaprzeczyć, ale Kinga nie pozwala mu dojść do głosu.

Lepiej nie mów, że to nieprawda. Ty nikogo nie kochasz. I nie będziemy się o to sprzeczać, szkoda czasu. Chcę powiedzieć coś innego. Wiesz, czemu nadal ze mną i z dziećmi jesteś?

No to powiedz Piotr wydaje się zaintrygowany.

Ze skąpstwa mówi Kinga. Z czystej chciwości. Bo dla ciebie rozstanie to tylko jedna rzecz ogromna strata pieniędzy. Ile już jesteśmy razem? Piętnaście lat? Na co poszły te lata? Co razem osiągnęliśmy nie licząc tego, że mamy dwójkę dzieci i formalnie jesteśmy małżeństwem? Jakie są nasze sukcesy przez piętnaście lat?

Całe życie jeszcze przed nami odburkuje Piotr.

Nie całe, Piotrze. Właśnie o to chodzi, że nie całe. Resztka. Przez ten czas nie pojechaliśmy ani razu na wakacje nad morze. Mówię tu o naszym Bałtyku, nie nawet o zagranicy. Nawet za miasto na grzyby nie jeździmy. Bo to za drogo mówi Kinga.

Musimy oszczędzać. Na przyszłość Piotr odparowuje.

My? Może Ty oszczędzasz?

Przecież dla was to robię odpowiada Piotr.

Dla nas? Serio? Co miesiąc wciskasz pieniądze i oszczędzasz je na koncie dla mnie i dzieci? Kinga patrzy mu prosto w oczy.

No oczywiście, dla kogo innego? Wiesz, ile już mamy zgromadzone?

My? Chyba ty. Ja na swoim koncie nie mam nic. Ale sprawdźmy podchodzi do sprawy poważnie Kinga. Daj mi proszę pieniędzy, chcę kupić sobie i dzieciom ubrania. Od piętnastu lat chodzę w tym samym, co miałam na ślubie i w tym, co po kuzynkach oddaje mi żona twojego brata. To samo nasze dzieci chodzą w ciuchach po swoich kuzynach. A najbardziej? Chcę wynająć sobie osobne mieszkanie. Mam dość mieszkania z twoją matką.

Mama dała nam dwa pokoje. Nie powinnaś narzekać. A ubrania po kuzynach są prawie nowe Piotr pozostaje niewzruszony.

A ja? W czym mam chodzić? W starych ciuchach po twojej bratowej?

Dla kogo masz się stroić? Jesteś matką dwójki dzieci! Masz trzydzieści pięć lat. Już nie czas na strojenie się.

To o czym powinnam myśleć? pyta Kinga.

O sensie życia Piotr zaczyna swą litanię. Że są ważniejsze rzeczy niż ciuchy czy kosmetyki. O rozwoju duchowym!

Nietrudno zgadnąć, dlaczego trzymasz wszystkie pieniądze na swoim koncie i nie dajesz ani grosza na ubrania czy normalne mieszkanie. Wszystko dla naszego szczęścia? Żebyśmy rozwijali się duchowo? Dobrze rozumiem? mówi Kinga z goryczą.

Bo wam nie można ufać! Piotr podnosi głos. Od razu wszystko roztrwonicie! A jeśli się coś stanie, z czego będziemy żyć?

A kiedy zaczniemy żyć, Piotrze? Czekamy aż się coś stanie? Ale my już teraz żyjemy tak, jakby się coś stało mówi spokojnie Kinga.

Piotr patrzy z wściekłością, milczy.

Oszczędzasz nawet na mydle, papierze toaletowym, serwetkach. Z pracy przynosisz mydło i krem do rąk mówi dalej Kinga.

Złotówka do złotówki, tak się oszczędza! podsumowuje Piotr. Po co wydawać na drogie rzeczy?

To chociaż powiedz: ile jeszcze mam tak wytrzymać? Dziesięć lat? Piętnaście? Dwadzieścia? Kiedy wreszcie będziemy mogli żyć normalnie i kupić sobie wygodny papier toaletowy? Mam trzydzieści pięć lat, a to wciąż przyszłość…

Piotr milczy.

Zgaduję… czterdzieści lat? Wtedy już mi pozwolisz żyć? pyta Kinga.

Cisza.

Pięćdziesiąt? Może w wieku pięćdziesięciu lat będziemy mogli zacząć żyć?

Piotr nie odpowiada.

Za wcześnie, wiadomo. W tym wieku nie zaczyna się przecież żyć, co nie? A może sześćdziesiąt? Wtedy już na koncie będzie kupa kasy! Może wtedy pozwolisz mi kupić nową sukienkę dla siebie i dzieci?

Cisza.

Wiesz, Piotr, przyszła mi do głowy myśl: może nie dożyjemy do sześćdziesiątki? Przez twoją chorą oszczędność jemy byle co, ciągle jesteśmy zmęczeni i mamy złe humory. Takich ludzi długo nikt nie pamięta.

Jeśli się wyprowadzimy od mamy i zaczniemy jeść lepiej, nie damy rady oszczędzać mówi Piotr powoli.

No właśnie zgadza się Kinga. Dlatego właśnie odchodzę. Mam dość Twojego zbierania pieniędzy. Ty lubisz oszczędzać, ja nie chcę.

Jak ty sobie poradzisz? pyta z przerażeniem Piotr.

Dam radę. Wynajmę mieszkanie dla siebie i dzieci. Moja pensja jest taka jak twoja. Starczy na czynsz, ubrania, jedzenie. Najważniejsze, nie będę musiała wiecznie słuchać twoich kazań o prądzie, gazie i wodzie. Będę prała w dzień, a nie w nocy. Jeśli zostawię światło w łazience, nie umrę z tego powodu. Kupię najlepszy papier toaletowy i będą u mnie zawsze serwetki na stole. Kupować będę to, na co mam ochotę, bez wiecznego polowania na promocje.

Ale nie będziesz nic odkładać! Piotr jest przerażony.

Owszem, nie będę. Przestanę odkładać, bo nie chcę. Będę wydawać wszystko, nawet twoje alimenty, do grosza. A w weekendy dzieci będą u ciebie i u twojej mamy. Wyobraź sobie, jaka to dla mnie oszczędność. W tym czasie pójdę do restauracji, teatru, na wystawę, a latem nad morze mówi Kinga. Jeszcze nie wybrałam dokąd, ale na pewno się zdecyduję. Najpierw muszę się tylko uwolnić od ciebie.

Piotr nagle blednie. Przelicza szybko, ile mu zostanie po zapłaceniu alimentów i wydatkach na dzieci, które będą u niego zostawać w weekendy. Najbardziej boli go myśl o pieniądzach, które Kinga zmarnuje na podróże.

Jeszcze jedno, Piotrze mówi spokojnie Kinga. Konto, na którym trzymasz te pieniądze, podzielimy.

Jak to podzielimy? pyta zdziwiony Piotr.

Po połowie odpowiada Kinga. I te pieniądze też wydam. Ciekawe ile się nazbierało przez te piętnaście lat. Na pewno niemało. I nie zamierzam oszczędzać na swoje życie. Będę żyć już teraz.

Piotr porusza bezgłośnie ustami, próbując coś powiedzieć, ale strach zupełnie go paraliżuje.

Wiesz, o czym marzę, Piotrze? Że gdy nadejdzie mój czas, na moim koncie nie zostanie nawet grosza. Wtedy będę wiedziała, że wszystko, co miałam, zużyłam dla siebie. Naprawdę żyłam.

Po dwóch miesiącach Kinga i Piotr biorą rozwód.