Bez „trzeba” Antoni wraca do domu i na kuchennym stole widzi trzy talerze z zaschniętym makaronem, przewrócony kubek po jogurcie i otwarty zeszyt w kratkę. Plecak Kuby leży pośrodku korytarza, Weronika siedzi na kanapie ze wzrokiem wbitym w telefon. Zdejmuje buty, odkłada torbę – chce coś powiedzieć o talerzach, ale zmęczenie ściska mu gardło, więc bierze jeden i niesie do zlewu. — Tato, ja zaraz umyję — mówi Weronika, nie odrywając wzroku od ekranu. — Mhm. Odkręca wodę, patrzy, jak makaron moczy się i spływa do odpływu. Wyłącza kran, zatrzymuje się z wilgotnym talerzem w dłoniach. — Werka, gdzie Kuba? — U siebie. Robi matmę. — A ty? — Już wszystko zrobiłam. Wytrzepuje dłonie ręcznikiem, idzie do pokoju Kuby. Syn leży na dywanie, głowa oparta na pięści, w zeszycie niemal dwa przykłady. — Cześć — mówi Antoni. — Cześć. — Jak tam? — W porządku. — Lekcje? — Robię. Antoni siada na brzegu łóżka. Kuba zerka, wraca spojrzeniem do zadania. — Tato, co jest? — Nie wiem — przyznaje Antoni. — Chyba zmęczony jestem. Naprawdę nie wie. Rano dzwoniła mama, prosiła, żeby przyjechać i pomóc z szafą, potem w pracy zebranie ciągnęło się do szóstej, w metrze stał wciśnięty w drzwi. Teraz siedzi w pokoju syna i czuje, że nie chce mówić o talerzach, lekcjach, porządku. Nie chce być tylko funkcją, która po powrocie do domu automatycznie działa. — Chodźcie na chwilę do kuchni — mówi. — Wszyscy razem. — Po co? — Porozmawiać. Kuba krzywi się. — O złą ocenę z polskiego znowu? — Nie. Po prostu pogadać. — Tato, lekcje jeszcze nie skończone. — Zrobisz później. Pięć minut. Wstaje, zawołuje Weronikę. Ta podnosi wzrok i wzdycha z niechęcią. — Serio? — Serio. Odkłada telefon na kanapę, idzie za nim. Kuba wychodzi ze swojego pokoju, zatrzymuje się w progu kuchni, jakby się wahał. Antoni siada przy stole, odsuwa zeszyt. Weronika naprzeciwko, Kuba siada na skraju krzesła. — Co się stało? — pyta Weronika. — Nic się nie stało. — To po co? Antoni patrzy na nią, potem na Kubę. Chłopak ma zaniepokojone oczy, wyczekuje czegoś niedobrego. — Po prostu chcę pogadać — mówi Antoni. — Tak szczerze. Bez „trzeba odrobić lekcje”, „trzeba umyć naczynia”, bez tego wszystkiego. — Czyli naczyń można nie myć? — ostrożnie pyta Kuba. — Zmyjemy później. Mam na myśli coś innego. Weronika krzyżuje ręce na piersi. — Jesteś dziś jakiś dziwny. — Dziwny — przyznaje Antoni. — Może dlatego, że mam już dość udawania, że wszystko jest w porządku. Zapada cisza. Szuka słów, ale w głowie pusto. — Nie wiem, jak to powiedzieć — zaczyna. — Ale mam wrażenie, że wszyscy tylko udajemy. Ja przychodzę, wy udajecie, że wszystko ok, ja udaję, że wierzę. Rozmawiamy o szkole, o jedzeniu, a tak naprawdę wcale nie rozmawiamy. — Tato, zamęczasz nas — cicho rzuca Weronika. — Po co? — Nie wiem. Może dlatego, że sam sobie nie radzę, i boję się, że wy też, a ja nawet nie wiem z czym. Kuba marszczy brwi. — Ja sobie radzę. — Tak? — Antoni patrzy na niego. — To dlaczego od dwóch tygodni zasypiasz dopiero po północy? Kuba milknie, patrzy w stół. — Słyszę, jak się wiercisz — mówi Antoni. — A rano wstajesz, jakbyś całą noc nie spał. — Po prostu nie mogę spać. — Kuba. — No co „Kuba”? — Powiedz jak jest naprawdę. Kuba wzrusza ramionami, odwraca głowę. — W szkole ok. Lekcje robię. O co chodzi? Weronika się wtrąca: — Tato, po co go wypytujesz? — Nie wypytuję. Chcę zrozumieć. — A on nie chce mówić. Ma prawo. Antoni patrzy na nią. — Dobrze. To ty powiedz, jak u ciebie. Kpiąco się uśmiecha. — U mnie? Świetnie. Uczę się, rozmawiam z koleżankami, wszystko jak trzeba. — Werka. Milknie, odwraca wzrok. — Co? — Ostatni miesiąc prawie nigdzie nie wychodzisz. Koleżanki zapraszały, dwa razy nie poszłaś. — No i? Nie miałam ochoty. — Dlaczego? Zaciska usta. — Bo mam dość gadania o chłopakach i bzdurach. Wystarczy? — Wystarczy — mówi. — Po prostu wydajesz się smutna. Pokręciła głową, jakby coś z siebie strząsała. — Nie jestem smutna. — OK. Cisza. Słychać jedynie szum lodówki. — Słuchajcie — mówi powoli Antoni — nie zamierzam was wychowywać. Nie chcę też, żebyście pocieszali mnie. Powiem, jak jest: boję się. Codziennie. Boję się, że pieniędzy zabraknie, że babcia zachoruje i nie powie, że w pracy mnie zwolnią. Boję się, że coś przeżywacie, a ja tego nie zauważę, bo jestem zbyt pochłonięty sobą. I mam dość udawania, że wszystko mam pod kontrolą. Weronika mruga, patrzy na niego uważnie. — Ale jesteś dorosły — mówi cicho. — Powinieneś dawać radę. — Wiem. Ale nie zawsze daję radę. Kuba podnosi głowę. — Co będzie, jak nie dasz? — Nie wiem — szczerze odpowiada Antoni. — Może będę musiał prosić o pomoc. — Kogo? — Was na przykład. Kuba kręci głową. — Ale my przecież jesteśmy dziećmi. — Jesteście. Ale jesteście też częścią tej rodziny. I czasem potrzebuję, żebyście powiedzieli mi prawdę. Nie „wszystko ok”, tylko jak naprawdę jest. Weronika przesuwa dłonią po stole, zbierając niewidzialne okruchy. — Po co ci to wiedzieć? — Żeby nie być samotnym. Podnosi na niego oczy i Antoni widzi w nich coś na kształt zrozumienia. — Boję się chodzić do szkoły — nagle mówi Kuba. — Jeden chłopak nazywa mnie głupkiem. Codziennie. I wszyscy się śmieją. Antoni czuje ścisk w piersi. — Jak się nazywa? — Nie powiem. Pójdziesz się kłócić i będzie gorzej. — Nie pójdę, obiecuję. Kuba patrzy nieufnie. — Naprawdę? — Naprawdę. Ale chcę wiedzieć, że nie jesteś sam. Kuba kiwa głową, spuszcza wzrok. — Nie jestem sam. Jest tam Dima. Siedzimy razem. — Dobrze. Weronika wzdycha. — Nie chcę iść na studia — mówi cicho. — Wszyscy pytają, gdzie pójdę, a ja nie wiem. Wcale nie wiem. Boję się, że nigdzie się nie dostanę, bo na niczym się nie znam. — Werka, masz czternaście lat. — I co z tego? Wszyscy już wiedzą, a ja nie. — Nie wszyscy. — Każdy, kogo znam. Milczy chwilę. — W twoim wieku chciałem być geologiem. Później zmieniłem zdanie. Jeszcze raz zmieniłem. Teraz pracuję zupełnie gdzie indziej niż planowałem. — I jak, dobrze? — Różnie. Czasem dobrze, czasem ciężko. Tak już jest – życie nie musi być zaplanowane od startu. Weronika kiwa, niepewnie. — Wszyscy mówią, że trzeba się zdecydować. — Mówią — zgadza się. — Ale to ich słowa, nie twoje. Patrzy na niego i prawie się uśmiecha. — Dziś jesteś jakiś inny. — Mam dość bycia idealnym. Kuba prycha. — Mogę cię o coś spytać? — Jasne. — Naprawdę się boisz? — Naprawdę. — Co robisz, jak się boisz? Antoni zamyśla się. — Wstaję rano i coś robię. Nawet jeśli nie wiem, czy to dobrze. Po prostu robię. Kuba kiwa. — Rozumiem. Milczą. Antoni patrzy na nich i wie, że niczego nie rozwiązał, nie dał odpowiedzi, nie zdjął niepokoju. Ale coś się zmieniło: pokazał im, że może być człowiekiem, nie tylko funkcją, i oni odpowiedzieli tym samym. — Dobra — mówi Weronika, wstając. — Trzeba zmyć naczynia. — Pomogę — dorzuca Kuba. — Ja też — dodaje Antoni. Wstają, Weronika puszcza wodę, Kuba podaje gąbkę. Antoni chwyta ręcznik, zaczyna wycierać. Pracują w ciszy, ale to już inna cisza. Nie pusta, tylko wspólna. Kiedy ostatni talerz staje na suszarce, Weronika wyciera ręce i patrzy na tatę. — Tato, można czasem tak jeszcze porozmawiać? — Można — mówi. — Zawsze, kiedy będziesz chciała. Kiwa głową i odchodzi. Kuba jeszcze chwilę stoi. — Dzięki, że nie będziesz się kłócił z tamtym chłopakiem — mówi. — Ale jak będzie bardzo źle, powiesz mi? — Powiem. — To chodźmy dokończyć matmę. Idą do pokoju Kuby, siadają razem na dywanie. Antoni bierze zeszyt, patrzy na zadania. Kuba przesuwa się bliżej i razem liczą dalej, spokojnie, prawie jak zawsze. Ale teraz Antoni wie, że za przykładami jest chłopak, który się boi, i że on, Antoni, może być nie tylko sprawdzającym, ale też tym, który sam się boi i mimo to wstaje każdego ranka. To niewiele, ale to początek.

Bez trzeba

Marek otworzył drzwi i zobaczył na kuchennym stole trzy talerze z zaschniętym makaronem, przewrócony kubeczek po jogurcie i otwarty zeszyt w kratkę. Plecak Kacpra leżał w korytarzu, Zosia siedziała na kanapie i była zatopiona w telefonie.

Postawił torbę na podłodze, zdjął buty. Chciał coś powiedzieć o talerzach, ale zacięło mu się w gardle ze zmęczenia. Podszedł po prostu do stołu, chwycił jeden talerz i zaniósł go do zlewu.

Tato, ja zaraz pozmywam rzuciła Zosia, nie podnosząc wzroku.

Mhm.

Odkręcił wodę, podstawił talerz pod strumień. Makaron zmiękł, spłynął do odpływu. Zakręcił wodę, przystanął, patrząc na mokre naczynia.

Zosiu, gdzie jest Kacper?

U siebie. Robi matmę.

A ty?

Już wszystko zrobiłam.

Wytarł ręce o ręcznik, poszedł do pokoju Kacpra. Syn leżał na dywanie, podpierając głowę pięścią, w zeszycie miał napisane półtora zadania.

Cześć powiedział Marek.

Cześć.

Jak tam?

Dobrze.

Lekcje?

Robię.

Marek usiadł na brzegu łóżka. Kacper zerknął na niego, potem znów wpatrzył się w zeszyt.

Tato, co się stało?

Sam nie wiem odparł Marek. Chyba zmęczony jestem.

Naprawdę nie wiedział. Rano dzwoniła mama, prosiła, żeby przyjechał i pomógł jej przejrzeć szafę, potem w pracy zebranie przeciągnęło się do szóstej, w tramwaju stał przyciśnięty do drzwi. A teraz siedział w pokoju Kacpra i czuł, że nie chce rozmawiać o talerzach, lekcjach, porządku. Nie chciał być funkcją, która przychodzi do domu i automatycznie się włącza.

Słuchaj, chodźmy do kuchni powiedział. Wszyscy razem.

Po co?

Porozmawiać.

Kacper skrzywił się.

Znowu o tej dwói z polskiego?

Nie. Po prostu pogadać.

Tato, nie skończyłem lekcji.

Skończysz później. Pięć minut.

Wstał, wyszedł, zawołał Zosię. Podniosła wzrok na chwilę, westchnęła niezadowolona.

Serio?

Serio.

Odłożyła telefon na kanapę i poszła za nim. Kacper wypełzł z pokoju, zatrzymał się w progu kuchni, jakby nie był pewien, czy wejść.

Marek usiadł przy stole, odsunął zeszyt. Zosia usiadła naprzeciwko, Kacper usiadł na rogu krzesła.

Co się stało? zapytała Zosia.

Nic się nie stało.

To po co?

Marek spojrzał na nią, potem na Kacpra. Chłopiec miał zaniepokojone oczy i chyba spodziewał się czegoś złego.

Po prostu chcę z wami pogadać powiedział Marek. Szczerze. Bez trzeba odrobić lekcje, trzeba pozmywać, tego wszystkiego.

To znaczy, że zmywać nie trzeba? dopytał ostrożnie Kacper.

Pozmywamy później. Chodzi o coś innego.

Zosia skrzyżowała ręce na piersi.

Jakiś dziwny dziś jesteś.

Dziwny przyznał. Chyba mam już dosyć udawania, że wszystko w porządku.

Zamilkli. Szukał słów, ale w głowie miał pustkę.

Nie wiem, jak o tym mówić zaczął. Ale mam wrażenie, że wszyscy tylko udajemy. Ja przychodzę, wy udajecie, że jest okej, a ja udaję, że wierzę. Rozmawiamy o szkole, o jedzeniu, ale tak naprawdę wcale nie rozmawiamy.

Tato, męczysz nas odezwała się Zosia cicho. Po co?

Nie wiem. Może sam sobie nie radzę i boję się, że wy też sobie nie radzicie, a ja nawet nie wiem, z czym dokładnie.

Kacper zmarszczył brwi.

Ja sobie radzę.

Naprawdę? spojrzał na niego Marek. To czemu ostatnie dwa tygodnie zasypiasz dopiero po północy?

Kacper zamilkł, wpatrzony w stół.

Słyszę, jak się wiercisz powiedział Marek. A rano wychodzisz taki, jakbyś w ogóle nie spał.

Po prostu nie chce mi się spać.

Kacper.

No co Kacper?

Powiedz prawdę.

Kacper wzruszył ramionami i odwrócił się.

W szkole wszystko gra. Lekcje robię. Czego jeszcze?

Zosia wtrąciła się:

Tato, po co go tak przepytujesz?

Nie przesłuchuję. Po prostu chcę zrozumieć.

A on nie chce mówić. Ma do tego prawo.

Marek spojrzał na nią.

Dobrze. To powiedz ty, jak u ciebie.

Parsknęła śmiechem.

U mnie? Świetnie. Uczę się, gadam z koleżankami, wszystko jak trzeba.

Zosiu…

Zamilkła, odwróciła wzrok.

No co?

Od miesiąca prawie nie wychodzisz z domu. Dwa razy dziewczyny cię zapraszały, nie poszłaś.

No i co? Nie chciałam.

Czemu?

Zacisnęła usta.

Bo mam dosyć ich gadania o chłopakach i innych głupotach. Wystarczy?

Wystarczy powiedział. Po prostu wydaje mi się, że jesteś smutna.

Pokręciła głową, jakby chciała coś odgonić.

Nie jestem smutna.

Okej.

Zamilkł. W pokoju było cicho, tylko lodówka buczała za plecami.

Słuchajcie odezwał się powoli nie chcę was teraz wychowywać. I nie chcę, żebyście mnie pocieszali. Po prostu powiem, jak jest: boję się. Codziennie. Boję się, że zabraknie pieniędzy, że babcia zachoruje i nie powie, boję się, że mnie zwolnią. Boję się, że przeżywacie coś, a ja nie zauważę, bo jestem zbyt zajęty sobą. I mam już dosyć udawania, że wszystko pod kontrolą.

Zosia mrugnęła, spojrzała mu uważnie w oczy.

Ale ty jesteś dorosły mruknęła. Powinieneś sobie radzić.

Wiem. Ale nie zawsze mi wychodzi.

Kacper podniósł głowę.

A co będzie, jak ci się nie uda?

Nie wiem odpowiedział szczerze Marek. Może będę musiał poprosić o pomoc.

Kogo?

Was na przykład.

Kacper się skrzywił.

Ale przecież my jesteśmy dziećmi.

Jesteście dziećmi, tak. Ale jesteście też częścią tej rodziny. I czasem potrzebuję, żebyście powiedzieli mi prawdę, a nie wszystko okej.

Zosia przesuwała po stole dłonią, jakby zmiatając niewidzialne okruszki.

Po co ci to wiedzieć?

Żebym nie był sam.

Podniosła na niego wzrok zobaczył w jej oczach coś jak zrozumienie.

Boję się iść do szkoły powiedział nagle Kacper. Jest tam jeden chłopak, który dzień w dzień mówi, że jestem głupi. I wszyscy się śmieją.

Marek poczuł ucisk w piersi.

Jak on się nazywa?

Nie powiem. Bo pójdziesz załatwiać to i będzie gorzej.

Nie pójdę. Obiecuję.

Kacper spojrzał na niego z nieufnością.

Serio?

Serio. Ale muszę wiedzieć, że nie jesteś sam.

Kacper kiwnął, spuścił głowę.

Nie jestem sam. Jest Rafał, on jest spoko. Siedzimy razem.

Dobrze.

Zosia westchnęła.

Nie chcę iść na studia powiedziała cicho. Wszyscy pytają, gdzie pójdę, a ja nie wiem. Kompletnie nie wiem. Boję się, że nie pójdę nigdzie, bo na niczym się nie znam.

Zosiu, masz czternaście lat.

No i co? Wszyscy już wiedzą, co chcą. Tylko ja nie.

Nie wszyscy.

Ci, których znam tak.

Zamyślił się.

Jak miałem tyle lat co ty, chciałem być geologiem. Potem mi przeszło. Potem jeszcze raz. I teraz pracuję zupełnie gdzie indziej, niż planowałem.

I jak, dobrze ci z tym?

Różnie. Czasem dobrze, czasem trudno. Ale życie nie musi być rozstrzygnięte zawczasu.

Zosia kiwnęła głową, ale nie do końca przekonana.

Po prostu wszyscy mówią, że trzeba się określić.

Mówią przyznał. Ale to ich słowa, nie twoje.

Spojrzała na niego, prawie się uśmiechnęła.

Dziś jesteś jakiś inny.

Zmęczyło mnie bycie idealnym.

Kacper parsknął.

A mogę ci zadać pytanie?

Pewnie.

Naprawdę się boisz?

Naprawdę.

A co robisz, jak się boisz?

Marek się zamyślił.

Wstaję rano i robię coś. Nawet jeśli nie wiem, czy dobrze. Po prostu robię.

Kacper kiwnął głową.

Rozumiem.

Siedzieli w milczeniu. Marek patrzył na dzieci i wiedział, że niczego nie rozwiązał, nie dał odpowiedzi, nie zdjął im ciężaru. Ale coś się zmieniło: pokazał im, że może być nie funkcją, a człowiekiem oni odpowiedzieli tym samym.

No dobra powiedziała Zosia, wstając. Trzeba pozmywać.

Pomogę powiedział Kacper.

Ja też dodał Marek.

Wstali, Zosia odkręciła kran, Kacper przyniósł gąbkę. Marek chwycił ścierkę, zaczął wycierać. Pracowali w ciszy, ale była to już inna cisza niż zwykle. Nie pusta, tylko pełna.

Gdy ostatni talerz trafił na suszarkę, Zosia wytarła ręce i spojrzała na ojca.

Tato, czy można jeszcze tak pogadać? Kiedyś.

Jasne odpowiedział. Kiedy tylko będziesz chciała.

Kiwnęła głową i poszła do siebie. Kacper został, stał przez chwilę.

Dziękuję, że nie będziesz rozmawiać z tym chłopakiem powiedział.

Ale jak będzie gorzej, powiesz mi?

Powiem.

To chodź, dokończymy matematykę.

Poszli razem do pokoju Kacpra, usiedli na dywanie. Marek wziął zeszyt, spojrzał na zadania. Kacper przysunął się bliżej i razem, spokojnie, zaczęli rozwiązywać przykłady. Prawie jak zawsze ale teraz Marek wiedział, że za tymi zadaniami stoi chłopak, który się boi, i że może być przy nim nie tylko jako sędzia, lecz także jako ktoś, kto sam się boi, a rano i tak wstaje i próbuję dalej.

To było niewiele, ale to był początek.