A my tu jeszcze mamy swoje sprawy… Babcia Walentyna z trudem otworzyła skrzypiącą furtkę, powoli dowlokła się do drzwi starej, zimnej chałupy, długo mocowała się z zardzewiałym zamkiem i w końcu weszła do swojego nieogrzewanego domu, siadając na stołku przy zimnej kuchni kaflowej. W izbie pachniało opuszczeniem. Nie było jej zaledwie trzy miesiące, ale pajęczyny zdążyły już pokryć sufit, a stary stołek żałośnie skrzypiał. Wiatr huczał w kominie – dom przywitał ją z wyrzutem: gdzieś była, gospodyni, na kogo dom zostawiłaś?! Jak my tu przezimujemy?! – Zaraz, zaraz, mój kochany, daj mi chwilkę, odpocznę… Zaraz natrę pieca, pogrzejemy się… Jeszcze rok temu babcia Walentyna krzątała się dziarsko po starym domu: bieliła ściany, poprawiała farbę, przynosiła wodę. To schylała się przy ikonach, to czuwała przy kuchni, to biegała po ogrodzie, sadząc, plewiąc, podlewając. I dom cieszył się razem z gospodynią – podłoga wesoło skrzypiała pod jej śpiesznym krokiem, drzwi i okna z łatwością otwierały się pod dotknięciem wypracowanych dłoni, a piec piekł rumiane bułeczki drożdżowe. Im dobrze było razem: Walentynie i jej staremu domowi. Wcześnie pochowała męża. Sama wychowała troje dzieci, wszystkie wykształciła i postawiła na nogi. Jeden syn – kapitan żeglugi dalekomorskiej, drugi – wojskowy, pułkownik, obaj mieszkają daleko, rzadko odwiedzają dom rodzinny. Tylko najmłodsza córka, Tamara, została na wsi – główna agronomka, z pracy wraca tylko w niedzielę, wtedy wpada do mamy, posiedzą razem przy cieście i znowu cały tydzień się nie widzą. Pocieszenie – wnuczka Świetusia. Można powiedzieć, że wychowała się u babci. A jaka wyrosła! Uroda aż dech zapiera – wielkie szare oczy, włosy jak dojrzały owies, kręcone, lśniące, aż bije od nich blask. Zrobi kucyka – kosmyki rozsypują się po ramionach – chłopakom na wsi aż mowę odbiera. Figura zgrabna. I skąd taka postura i piękność u wiejskiej dziewczyny? Babcia Walentyna też za młodu była urodziwa, ale gdyby wziąć stare zdjęcie i porównać je z wnuczką, to jakby pasterka i królowa… Rozgarnięta przy tym. Ukończyła Uniwersytet Rolniczy w Lublinie, wróciła na wieś jako ekonomistka. Wyszła za mąż za weterynarza, a dzięki programowi dla młodych rodzin dostali nowy dom. A cóż to był za dom! Solidny, okazały, z cegły. Jak na te czasy, to prawdziwa rezydencja, nie zwykły dom. Tylko że babcia Walentyna miała wokół chaty sad – wszystko rosło i pachniało. A u nowego domu wnuczki nic jeszcze nie zdążyło się pojawić – ot, trzy łodyżki. Zresztą, do ogrodu Świetusia nie miała nigdy serca – choć dziewczyna wiejska, to jednak delikatna, przez babcię przed przeciągami i ciężką pracą chroniona. A jeszcze synek jej się urodził, Wacek. Na ogródek czasu nie było. I tak wnuczka zaczęła babcię namawiać: chodź do nas, babciu, zamieszkaj – dom duży, nowoczesny, pieca nie trzeba palić. A babcia zaczęła niedomagać, stuknęła jej osiemdziesiątka, choroba jakby tylko czekała tego jubileuszu – nogi, kiedyś lekkie, zaczęły odmawiać posłuszeństwa. Uległa namowom. Po paru miesiącach usłyszała: – Babciu, kochana, ja cię tak bardzo kocham! Ale czemu tylko siedzisz? Całe życie byłaś w ruchu! A u mnie rozsiadłaś się… Ja chcę gospodarstwo rozkręcić, pomocy się po tobie spodziewałam… – Ale ja nie mogę, dziecko, nogi już nie te… Stara jestem… – A do mnie jak przyjechałaś – to od razu stara… Wkrótce więc babcia wróciła do swojego domu. Przez martwienie się, że nie pomogła ukochanej wnuczce, zdrowie jej się jeszcze pogorszyło. Nogi powoli, niechętnie sunęły po podłodze – nabiegały się przez długie życie, zmęczone. Przejście z łóżka do stołu stało się trudne, a do ukochanego kościoła – poza możliwości. Proboszcz, ksiądz Borys, sam odwiedził dawną parafiankę, niegdyś główną pomocnicę przy remoncie zabytkowej świątyni. Rozejrzał się uważnie. Babcia Walentyna siedziała przy stole, zajęta ważną sprawą – pisała jak zawsze comiesięczne listy do synów. W izbie zimno – piec byle jak napalony. Podłoga lodowata. Na ramionach stara, sprana bluza, na głowie szarawy chustka – u tej pedantki i czyścioszki – na nogach znoszone filcowe kapcie. Ksiądz Borys westchnął – potrzebuje ktoś opieki dla babci. Może sąsiadka Ania? Żyje niedaleko, zdrowa jeszcze, dwadzieścia lat młodsza od Walentyny. Przyniósł chleb, pierniki, połowę jeszcze ciepłego drożdżowego placka z rybą (prezent od pani Aleksandry, żony księdza). Zakasał rękawy sutanny i wygrzebał popiół z pieca, trzy razy przynosił drewno, na kilka napaleń, poukładał w rogu. Napalił piec. Nastawił wodę w dużym, okopconym czajniku. – Synku, kochany! Oj, to znaczy – księże Borysie! Pomóż mi adresy wypisać. Bo jak moją kurzą łapą nabazgram, to nie dojdą… Ksiądz Borys przysiadł, napisał adresy, rzucił okiem na listy z chwiejnymi literami. W oczy rzuciło się jedno – ogromnymi, drżącymi znakami: „A ja tu żyję bardzo dobrze, kochany synku. Wszystko mam, dzięki Bogu!” Tylko te listy o dobrym życiu całe były w rozmytych kałamarzach, i to raczej były łzy… Ania objęła opiekę nad staruszką, ksiądz Borys regularnie ją spowiadał i udzielał komunii, a w większe święta mąż Ani, pan Piotr, stary marynarz, zawoził babcię motocyklem do kościoła. Życie powoli się układało. Wnuczka przestała się pokazywać, a potem – po paru latach – ciężko zachorowała. Dały znać o sobie stare bóle brzucha, które brała za niestrawność. A to był rak płuca. Skąd u niej taka choroba? Kto wie… Spaliła się w pół roku jak świeca. Mąż niemal zamieszkał na jej grobie – kupował flaszkę, pił, spał na cmentarzu, budził się i szedł po nową. Czteroletni Wacek nie był nikomu potrzebny – brudny, zapłakany, głodny. Zabrała go Tamara, ale przez własną pracę nie miała kiedy się nim zająć i zaczęto szykować Wacka do domu dziecka. Dom dziecka uchodził za niezły – energiczny dyrektor, prawdziwe jedzenie, na weekendy można dzieci zabrać do domu. To nie to samo co wychowanie w domu – ale Tamara nie miała wyjścia, trzeba było dożyć do emerytury. I wtedy w wózku starego „Uralu” przyjechała do córki babcia Walentyna. Za kierownicą siedział sąsiad Piotr, opatulony w pasiaste ubranie, z kotwicami i syrenami na przedramionach. Oboje wyglądali bojowo. Babcia Walentyna powiedziała prosto: – Ja Wacka biorę do siebie. – Mamo, samej ci ciężko! Malemu trzeba gotować, prać! – Póki żyję, nie oddam Wacka do domu dziecka – ucięła babcia. Zdumiona stanowczością zwykle łagodnej matki, Tamara ucichła i zaczęła pakować wnuka. Pan Piotr zawiózł ich do domu, niemal na rękach wniósł pod starą strzechę. Sąsiedzi kręcili głowami: – Dobra z niej kobieta, ale starość nie radość – za sobą nie nadąży, dzieciaka jeszcze przygarnęła… To nie szczeniak, trzeba się opiekować… Gdzie Tamara patrzy?! Po niedzielnej mszy ksiądz Borys poszedł do babci Walentyny z przeczuciem, czy nie będzie musiał zabierać wygłodzonego i zaniedbanego Wacka od starej schorowanej babci. W domu ciepło, piec napalony. Czysty, uśmiechnięty Wacek słuchał bajki o Czerwonym Kapturku z gramofonu. A słaba, schorowana staruszka zwinnie krzątała się w kuchni: smarowała blaszkę piórkiem, urabiała ciasto, wbijała jajka do twarogu. Nogi, dotąd niemrawe, poruszały się dziarsko, jak przed laty. – Księże Borysie! Ja tu jeszcze drożdżówki szykuję… Zaczekaj, zaraz upiekę, dla pani Aleksandry i Kuby będzie na gorąco… Ksiądz Borys wrócił do domu w osłupieniu i opowiedział żonie o wszystkim, co zobaczył. Aleksandra zamyśliła się na chwilę, potem wyjęła z biblioteczki dużą niebieską teczkę, otworzyła na właściwej stronie: „Stara Eufrozyna przeżyła swoje długie życie. Wszystko przeminęło, uciekły marzenia, uczucia, nadzieje – wszystko śpi pod białym, cichym śniegiem. Czas już, czas tam, gdzie nie ma bólu, smutku ni westchnień… Pewnego lutowego, śnieżnego wieczoru Eufrozyna modliła się długo przed ikonami, potem położyła się i powiedziała bliskim: ’Wołajcie księdza – czas mi umierać’. Twarz jej zbielała jak te zaspy za oknami. Domownicy zawołali księdza, Eufrozyna się wyspowiadała, przyjęła komunię, i przez dobę leżała bez ruchu, nic nie jadła ani nie piła. Tylko lekkie oddychanie świadczyło, że dusza jeszcze nie uciekła ze starego ciała. Nagle drzwi się otworzyły – zima zawiała do środka, rozległ się dziecięcy płacz. – Cicho, cicho, babcia umiera… – Niemowlakowi nie zatkam buzi, dopiero co się urodziła i nie wie, że nie wolno płakać… Z porodówki wróciła wnuczka Eufrozyny, Nastka, z malutkim rumianym dzieckiem. Rano wszyscy poszli do pracy, zostawiając umierającą staruszkę i świeżo upieczoną mamę. Mleko Nastce się jeszcze nie pojawiło, sama nie umiała przystawić noworodka, mała wrzeszczała wniebogłosy, przeszkadzając Eufrozynie w umieraniu. Umierająca podniosła głowę, zamglone oczy odzyskały jasność. Usiadła z trudem, spuściła bose stopy na podłogę i zaczęła szukać kapci. Kiedy reszta wróciła z pracy, spodziewając się najgorszego (babcia już pewnie nie żyje), zastała widok niezwykły: Eufrozyna nie tylko nie umarła, lecz wyglądała żwawiej niż zwykle. Zdecydowała, że jeszcze nie odchodzi, i z energią chodziła po pokoju, kołysząc spokojną, najedzoną już wnuczkę, a odpoczywająca Nastka leżała na kanapie”… Aleksandra zamknęła zeszyt, spojrzała na męża z uśmiechem i dokończyła: – Moja prababka, Wiera Eufrozyna, bardzo mnie pokochała i po prostu nie mogła jeszcze umrzeć. Powiedziała słowami piosenki: „A pomierać nam za wcześnie – a w domu jeszcze mamy swoje sprawy!” Żyła potem jeszcze dziesięć lat, pomagając mojej mamie, a twojej teściowej Anastasii, wychowywać swoją ukochaną prawnuczkę. I ksiądz Borys uśmiechnął się do żony.

Znowu mam trochę roboty w swoim domu…

Babcia Waleria z trudem otworzyła furtkę, powoli doczłapała się do drzwi, długo mocowała się z zardzewiałym już zamkiem, weszła do swojego starego, nieogrzewanego domu i usiadła na stołku przy zimnym piecu kaflowym.
W izbie unosił się zapach nieobecności.

Była nieobecna ledwie trzy miesiące, a już pajęczyn przybyło, drewniany stołek żałośnie skrzypiał, a wiatr huczał w kominie dom przywitał ją gniewnie: gdzieś zniknęła, gospodyni, kogo zostawiłaś na straży?! Jak mamy przeżyć zimę?!

Zaraz, już, mój kochany, dam ci chwilę, odpocznę… Rozpalę, zagrzejemy się…

Jeszcze rok temu babcia Waleria żwawo krzątała się po starym domu: bieliła ściany, tu coś pomalowała, tam przyniosła wodę. Jej drobna postać raz pochylała się przed ikonami, raz czyniła cuda przy piecu, raz latała po sadzie, zawsze zdążając zasiać, wypielić, podlać.

I dom cieszył się razem z gospodynią: deski podłogi żywo skrzypiały pod jej lekkimi krokami, drzwi i okna gotowo poddawały się pierwszemu dotknięciu zmęczonych, ale sprawnych dłoni, a piec pilnie piekł puszyste drożdżówki. Dobrze im było razem Walerii i jej domowi.

Męża pochowała wcześnie. Sama wychowała troje dzieci, wszystkim wykształcenie dała, wyprowadziła na ludzi. Jeden syn kapitan żeglugi, drugi wojskowy, pułkownik, obaj daleko mieszkają, z rzadka ją odwiedzają.

Tylko najmłodsza córka Małgorzata została na wsi, główną agronomką, od rana do wieczora w pracy, matkę odwiedzała w niedzielę, czymś pysznym ją poczęstowała i znowu długi tydzień bez spotkania.

Pocieszeniem była wnuczka Świetlana. Można powiedzieć, to ona właściwie wychowała się u babci.

A jaka z niej dziewczyna wyrosła! Piękność! Oczy ogromne, szaroniebieskie, włosy długie, jasne, do pasa, lśniące, z lekka kręcone, sypiące się grubymi pasmami na ramiona aż iskrzyło od nich światło.

Kiedy związywała je w koński ogon, kosmyki rozlewały się na ramionach chłopakom z sąsiedztwa aż mowę odbierało. Gęby z wrażenia pootwierali, aż miło popatrzeć. Figura jakby wyrzeźbiona. Skąd u wiejskiej dziewczyny taka postawa, taka uroda?

Babcia Waleria też była kiedyś ładna, ale gdyby porównać jej stare zdjęcie ze zdjęciem Świetlany pasterka i księżniczka…

A jaka mądra! Ukończyła w Warszawie SGGW, wróciła na wieś ekonomistka. Wyszła za mąż za lekarza weterynarii, według programu dla młodych rodzin przyznano im nowy dom.

I co to był za dom! Porządny, murowany, na tamte czasy niemal willa.

Jedno tylko: babcia miała koło chałupy ogród wszystko kwitło, wszystko rosło. A u nowego domu wnuczki nic jeszcze nie zdążyło wyrosnąć zaledwie trzy badyle na krzyż. I do ogrodnictwa Świetlana mówiąc szczerze nie przejawiała specjalnej smykałki.

Chociaż była ze wsi, była delikatna, przez babcię chroniona zarówno od przeciągu, jak i cięższej pracy fizycznej. Do tego urodził się syn Walduś. Wtedy już na ogród czasu nie starczyło.

I zaczęła Świetlana namawiać babcię: Chodź do nas mieszkać dom duży, wygodny, pieca palić nie trzeba!

Babcia Waleria zaczęła podupadać na zdrowiu, osiemdziesiąt jej stuknęło i jakby choroba czekała na tę okrągłą rocznicę nogi, kiedyś tak żwawe, odmówiły posłuszeństwa. Dała się w końcu uprosić.

Pobawiła u wnuczki kilka miesięcy. Po czym usłyszała:

Babciu, kocham cię wiesz przecież! Ale czego ty wciąż siedzisz?! Całe życie przepracowałaś, a u mnie tylko siedzisz… A ja chciałabym mieć gospodarstwo, liczę na twoją pomoc…
Ależ nie mogę, dziecko, nogi już nie chodzą… stara jestem…
Ech, jak tylko do mnie przyjechałaś, to zaraz się stara zrobiłaś…

Wkrótce babcia, która nie sprostała oczekiwaniom, została odesłana z powrotem do swojego domu.

Ze zmartwienia, że nie pomogła ukochanej wnuczce, Waleria prawie zupełnie się położyła.

Nogi ślizgały się po podłodze, nie chciały chodzić przebiegły tyle lat, zmęczyły się. Droga z łóżka do stołu była trudna, o kościele nie było mowy.

Ojciec Borys sam odwiedził swoją stałą parafiankę, przed chorobą pomocnicę w każdej parafialnej sprawie. Rozejrzał się uważnie po izbie.

Babcia Waleria siedziała przy stole i pisała swoje miesięczne listy do synów.
W izbie chłodno: piec ledwo ogrzany, podłoga lodowata. Najcieplejszy sweter dawno niepierwszej świeżości, brudnawa chusta a przecież Waleria zawsze była czyścioszką, na stopach zdeptane filcowe kapcie.

Ojciec Borys westchnął potrzeba babci opiekunki. Kogo by tu poprosić? Może Annę, mieszka blisko, jeszcze silna, dwadzieścia lat młodsza od Walerii.

Wyjął chleb, pierniki, połowę wielkiej, jeszcze ciepłej rybnej zapiekanki (prezent od matusi Aleksandry).
Zakasał rękawy, opróżnił popiół z pieca, w trzech podejściach naniósł drewna na kilka rozpaleń, starannie ułożył w kącie. Rozpalił ogień, przyniósł wodę, postawił na piecu duży osmalony czajnik.

Synku kochany! Ojej! To znaczy, ojcze nasz drogi! Pomóż mi z adresami na kopertach. Sama tak napiszę, że na pewno nie dojdą!

Ojciec Borys przysiadł, napisał adresy, rzucił okiem na kartki z krzywawymi zdaniami. Przykuło uwagę duże, drżące litery: A mi, synku, bardzo się tu dobrze żyje. Mam wszystko, chwała Bogu!

Tyle tylko, że te listy o dobrym życiu Walerii były pełne rozmazanych plam a to chyba były łzy.

Anna zaopiekowała się staruszką, ojciec Borys regularnie ją spowiadał i komunizował, a w ważne święta mąż Anny, wujek Piotr, emerytowany marynarz, przywoził ją motorem na mszę. Powoli życie wracało na dawny tor.

Wnuczka już się nie pokazywała, a potem, po kilku latach, poważnie zachorowała. Już wcześniej miała kłopoty z żołądkiem i wszystko zganiała na niego.

To był jednak rak płuc. Skąd ta choroba się wzięła kto wie ale Świetlana zgasła w pół roku.

Mąż praktycznie zamieszkał na jej grobie: kupował butelkę, pił, spał na cmentarzu, budził się i szedł po następną. Czteroletni Walduś został nikomu niepotrzebny brudny, głodny, roztargany.

Małgorzata zabrała go do siebie, ale przy pracy na całych obrotach nie była w stanie się nim należycie zająć i zaczęto myśleć o umieszczeniu Waldka w domu dziecka.

Dom dziecka był ponoć dobry: energiczny dyrektor, pełnowartościowe posiłki, na weekendy dzieci można było zabrać do domu.

To nie było domowe wychowanie, ale Małgorzata nie miała wyjścia w pracy musiała zostawać długo, do emerytury jeszcze daleko.

I wtedy do córki przyjechała babcia Waleria w boczku starego „Uralu”. Za kierownicą siedział sąsiad wujek Piotr, korpulentny, w pasiaku, z wytatuowanym kotwicami i syrenkami na obydwu rękach. Obojgu bojowy humor dopisywał.

Babcia Waleria powiedziała krótko:
Ja Waldka do siebie zabiorę.
Mamo, ty sama ledwo chodzisz! Gdzie z takim maluchem! Trzeba gotować, prać!
Dopóki żyję, Waldka do domu dziecka nie oddam postawiła sprawę jasno babcia.

Zaskoczona stanowczością zwykle łagodnej babci, Małgorzata zamilkła i zaczęła pakować wnukowi rzeczy.

Wujek Piotr odwiózł starych i małego pod chatę, wysadził, a potem niemal na rękach przeniósł dwoje do izby. Sąsiadki kręciły głowami:
Dobra kobieta, ale chyba już jej na starość rozum odebrało sama potrzebuje opieki, a tu dziecko zabiera… To nie szczeniak przecież… A Małgorzata na to patrzy!

Po niedzielnej mszy ojciec Borys z niepokojem poszedł do babci Walerii: czy nie będzie musiał odbierać głodnego Waldka z rąk niedołężnej staruszki?

W izbie było ciepło, piec solidnie rozpalony. Umyty, zadowolony Walduś słuchał bajek z adaptera o Czerwonym Kapturku.

A babcia, schorowana staruszka, krzątała się rześko po kuchni: smarowała piórkiem blachę, zagniatała ciasto, rozbijała jajka w twaróg. Nogi, chore, znowu żywo się poruszały jak za dawnych lat.

Proszę księdza! Właśnie szykuję drożdżówki… Zaczekaj chwilę dla matusi Aleksandry i Kuby będzie na gorąco…

Ojciec Borys wrócił do domu zaskoczony tym, co zobaczył, i opowiedział żonie.

Matusia Aleksandra zadumała się chwilę, sięgnęła po duży, niebieski zeszyt, przerzuciła strony i zatrzymała się na jednej:

Stara Eugeniowa przeżyła swój długi wiek. Wszystko minęło, uleciało, marzenia, uczucia, nadzieje wszystko śpi pod białą, spokojną pierzyną śniegu. Czas, czas już tam, gdzie nie ma bólu, smutku ani westchnień…

Pewnego, zamiecionego zimą wieczoru Eugeniowa długo modliła się przed ikonami, po czym położyła się i powiedziała domownikom: „Wołajcie księdza będę umierać”.

Twarz jej zrobiła się biała jak śnieg za oknem.

Rodzina sprowadziła księdza, Eugeniowa wyspowiadała się, przyjęła komunię i leżała przez całą dobę, nie jedząc ani nie pijąc. Tylko lekkie tchnienie świadczyło: dusza jeszcze nie uleciała ze starego ciała.

Nagle drzwi otwierają się: powiew mroźnego powietrza, płacz niemowlęcia.

Ciszej, babci umiera!
No co mam zrobić, dziecka nie zatkam, ona dopiero co się urodziła i nie wie, że płakać nie wolno…

Do domu wróciła z porodówki wnuczka starej Eugeniowej, Ania, z malutką, czerwoną jeszcze dziewczynką. Rano wszyscy wychodzili do pracy, zostawiając na gospodarstwie tylko umierającą babcię i młodą mamę. Ani mleko nie chciało ruszyć, sama była niedoświadczona, nie umiała przystawić dziecka a bobas darł się wniebogłosy, przeszkadzając Eugeniowej w powolnym odchodzeniu.

Umierająca Eugeniowa uniosła głowę, rozproszony wzrok nabrał jasności. Usiadła z trudem na łóżku, spuściła bose stopy na podłogę, zaczęła szukać papuci.

Kiedy domownicy wrócili z pracy, pozwoliwszy sobie na wcześniejsze wyjście z powodu jak najbardziej uzasadnionego (umierająca babcia, a może już nieżywa) zastali taki obraz: Eugeniowa nie tylko nie wybiera się na tamten świat, ale wyglądała lepiej niż przed chorobą.

Odrzuciła myśl o śmierci i żwawo kręciła się po pokoju, kołysząc w ramionach spokojne niemowlę, podczas gdy wykończona Ania odpoczywała na kanapie.

Aleksandra zamknęła zeszyt, spojrzała na męża, uśmiechnęła się i dodała:
Moja prababcia, Wera Eugeniowa, bardzo mnie pokochała i po prostu nie mogła sobie pozwolić odejść. Mówiła wtedy: „Jeszcze nam za wcześnie odchodzić w domu mamy swoje sprawy!”

Przeżyła po tym jeszcze dziesięć lat, pomagając mojej mamie, a twojej teściowej, Anastazji Karolowej, przy moim wychowaniu.

I ojciec Borys także uśmiechnął się do żony.

Cóż, życie uczy mnie każdego dnia, że dopóki jest ktoś, komu jesteś potrzebny, dopóty żadne zmęczenie nie pokona serca.