Miłość nie na sprzedaż Ania wyszła ze starej chałupy z pełnym wiadrem pomyj dla świń, zła jak osa, i przeszła obok męża Gienka, który już trzeci dzień dłubał coś przy studni. Rzeźbieniem się zachciało zająć, żeby było ładniej, jakby nie było ważniejszych rzeczy do roboty! Żona się uwija po gospodarstwie, bydło karmi, a on stoi z dłutem w ręku, cały w trocinach, patrzy na nią i się uśmiecha. Co to za mąż od Boga zesłany? Ani słowa ciepłego nie powie, ani pięścią w stół nie walnie, tylko pracuje w milczeniu, czasem podejdzie, w oczy popatrzy i po jej grubej, jasnej warkoczy przeciągnie dłonią — i to cała jego czułość. A chciałoby się, żeby powiedział i „gwiazdeczko”, i „łabędziczko”… Zamyśliła się nad swoim babskim losem, aż prawie nie potknęła się o starego Burego. W mgnieniu oka Gienek podbiegł, złapał żonę, a na psa spojrzał z ostra: — No i co się pod nogi pchasz, jeszcze byś gospodynię kalectwem obdarzył. Bury ze wstydem opuścił łeb i powlókł się do budy. Ania po raz kolejny zdumiała się, jak zwierzęta jej męża rozumieją. Zapytała go kiedyś o to, a on tylko odrzekł: — Kocham je, to i one mi kochaniem odpłacają. Ania też marzyła o takiej miłości — żeby na rękach nosił, żarliwe słowa do ucha szeptał, co rano kwiatuszek pod poduszkę… Ale skąpy był Gienek w czułościach, więc Ania zaczęła się zastanawiać — czy jej mąż choć trochę ją kocha? — Szczęść Boże, sąsiadeczki — zajrzał przez płot Wacek — Gienek, ty się jeszcze tymi ozdóbkami bawisz? I komu te twoje wzorki potrzebne? — Żeby dzieci porządne wyrosły, patrząc na piękno — wyjaśnił Gienek. — To trzeba by najpierw dzieci mieć — zaśmiał się sąsiad, puszczając oko do Ani. Gienek smutno spojrzał na żonę, a Ania, onieśmielona, uciekła do domu. Z dziećmi się jej nie spieszyło, młoda była, ładna, chciałaby jeszcze dla siebie pożyć, a i mąż — ni w pięć, ni w dziesięć. A sąsiad, co za chłop! Wysoki, barczysty, Gienek niebrzydki, ale tamten przystojniak! A jak spotka koło podwórka, to tak słodko gada, że aż w uszach się szumi: „Rosiczko, słoneczko jasne…” Dusza drży, nogi miękną, ale Ania przed nim ucieka, nie daje się mu namówić. Przysięgała być dobrą żoną, rodzice całe życie w zgodzie przeżyli, uczyli ją szanować rodzinę. Ale dlaczego tak ją kusi, by spojrzeć w okno i szukać wzrokiem sąsiada? Następnego poranka Ania wyganiała krowę na pastwisko i przy bramce natknęła się na Wacka: — Aniu, gołąbko jasna, czemu mnie omijasz? Boisz się? Nie mogę oderwać wzroku od twojej urody, w głowie mi się kręci, gdy cię widzę. Przyjdź do mnie o świcie. Gdy twój chłop na ryby pójdzie, wskocz do mnie. Tak cię szczęściem obsypię, najradośniejszą na świecie uczynię. Ania aż się spłoniła, policzki rozgrzały, serduszko zabiło mocniej, ale nic nie powiedziała, tylko przeszła szybko obok. — Będę czekał — rzucił za nią. Cały dzień myślała o nim. Tak jej chciało się miłości, czułości, taki ładny ten Wacek i tak płomiennie patrzy… Ale na zdradę zdecydować się nie mogła. Do świtu jeszcze czas, może… Wieczorem Gienek napalił w balii. I sąsiada zaprosił na kąpiel. Tamten chętnie skorzystał — swojej palić nie trzeba, drewna szkoda. Długo się tam parzyli, aż w końcu usiedli w przedsionku, żeby odpocząć. Ania już im grafinkę swojskiego postawiła, przystawki przyniosła, a przypomniała sobie, że w piwnicy ma ogóreczki małosolne. Zeszła na dół, zebrała ogórki i gdy wracała, usłyszała za lekko uchylonymi drzwiami rozmowę, więc przystanęła, nasłuchując. — Aleś ty Gienek nieśmiały — szeptał Wacek — chodź, nie pożałujesz. Tam takie wdówki, tak cię poobłapiają, a jakie piękne! Nie to, co twoja Ania, szara myszka. — Nie trzeba mi żadnych piękności — usłyszała cichy, ale stanowczy głos Gienka — nawet myśleć nie chcę. Moja żona nie szara myszka, najpiękniejsza kobieta na świecie. Kwiatka takiego ani jagódki piękniejszej nie znajdziesz. Jak na nią patrzę, nie widzę słońca, tylko jej oczy i drobną sylwetkę. Tak mną wtedy miłość zalewa, jak rozlewisko na wiosnę. Ale nie potrafię słów czułych mówić, nie umiem jej powiedzieć, jak mocno ją kocham. Odbiera mi to za złe, czuję. Wiem, że winny jestem, boję się ją stracić, nie przeżyję bez niej ani dnia, nawet oddechu nie złapię. Ania słuchała bez ruchu, serce waliło, łza spłynęła po policzku. Potem dumnie podniosła głowę, weszła do przedsionka i głośno rzekła: — Idź, sąsiedzie, pocieszać wdówki, a my z mężem ważniejsze sprawy mamy. Nie ma jeszcze komu na piękno, wystrugane przez Gienka, patrzeć. Wybacz mi kochany mężu za głupie myśli i ślepotę, szczęście miałam w dłoniach, ale nie rozpoznałam. Chodźmy, za dużo już zmarnowaliśmy czasu… Rano, o świcie, Gienek na ryby nie poszedł.

Miłość nie na pokaz

Jadwisia wyszła z chałupy z pełnym wiadrem pomyj dla świń i przeszła wściekła obok męża, Gienka, który już od trzech dni grzebał przy studni. Zachciało mu się wycinać wzorki, bo przecież musi być ładniej, jakby już w gospodarstwie nie było roboty! Jadwisia haruje przy obejściu, zwierzaka karmi, a on stoi ten, z dłutem w ręku, cały w trocinach, tylko się do niej uśmiecha. Co za mąż się trafił? Ani czułego słowa, ani żeby w stół pięścią walnął, tylko cicho robi swoje. Czasem podejdzie, popatrzy w oczy, pogładzi jej gruby, jasny warkocz i tyle z niego słodyczy. A ona by tak chciała, żeby i promyczkiem ją nazwał, i jaskółeczką…

Zamyśliła się nad swoim babskim losem, aż ledwo przez starego Kundla się nie potknęła. Raz-dwa przyskoczył Gienek, złapał ją pod ramię, a na psa popatrzył z wyrzutem:
No Kundel, na nogi właścicielce leź? Jeszcze jej krzywdy narobisz!
Kundel podkulił ogon i poczłapał do budy. Jadwisia jak zwykle podziwiała, jak z Gienkiem zwierzaki się rozumieją. Raz go nawet spytała o to, a on tylko wzruszył ramionami:
Kocham zwierzaki, to one mnie też.

Jadwisia też o miłości marzyła żeby ją nosił na rękach, szeptał do ucha ciepłe słowa, kwiatki rano przynosił… No ale Gienek z uczuciami to bardziej jak kartofel skąpo, prawie wcale i już się Jadwisia zastanawiała, czy w ogóle ją chociaż trochę kocha.

Szczęść Boże, sąsiadko! zajrzał przez płot Wasyl, Gienku, nadal wariujesz z tą studnią? Komu to potrzebne, te twoje wzorki?
Chcę, żeby dzieci moje ludziom oko cieszyły, jak na coś ładnego popatrzą.
Najpierw to trzeba dzieci mieć! zaśmiał się sąsiad, porozumiewawczo mrugając do Jadwisi.

Gienek popatrzył smutno na żonę, a Jadwisia, aż się zarumieniła i uciekła do chałupy. Z dzieckiem się nie spieszyła młoda, ładna, chciałaby jeszcze trochę pożyć dla siebie, a i mąż taki nijaki. A sąsiad? Ech, kawał chłopa! Wysoki, barczysty, no, Gienek też nie od macochy, ale tamten no, wiadomo! A jak spotka przy drodze, to tak cicho powie: Perełko, słoneczko moje… I aż nogi się uginają, dusza topnieje. Ale uciekała od niego Jadwisia, nie dawała się zwieść. Ślubowała być wierną żoną, mama z tatą całe życie razem, to i ją tak wychowali.

A jednak coś w tej Jadwisię kusiło, żeby zerknąć za firankę i spotkać się wzrokiem z sąsiadem.

Nazajutrz rano prowadziła krowę na pastwisko i przy furtce natknęła się na Wasyla:
Jadwisiu, gołąbko, czemu mnie tak unikasz? Boisz się mnie czy co? Na twoje oczy patrzę i aż mi się w głowie kręci.
Przyjdź do mnie o świcie. Jak tylko twój Gienek na ryby pomknie, przybiegaj. Ja ci tu dam tyle czułości, że szczęście ci się uleje.

Jadwisia aż się cała zaczerwieniła, serce zabiło, ale tylko minęła Wasyla pospiesznie, nie mówiąc słowa.
Poczekam na ciebie, rzucił za nią z nadzieją.

To Jadwisia cały dzień myślała o nim. Oj chciałoby się jej ciepła i miłości, a Wasyl, wiadomo, nie od parady chłop. Patrzył na nią tak łapczywie! Ale odważyć się? Do świtu daleko… może…

Wieczorem Gienek napalił w bani. Zaprosił też sąsiada a ten się ociągał? Gdzie tam! Swojej palić nie trzeba, drewna szkoda. Siedzą więc w tej bani, smagają się brzozowymi witkami, aż echo idzie. Naparzyli się, wychodzą do przedsionka, a tam Jadwisia postawiła im karafkę swojskiej i talerz przekąsek, tylko sobie przypomniała, że w piwnicy jeszcze ogóreczki ma. Schodzi, zbiera te ogórki, a wracać przez drzwi już miała, gdy usłyszała przez szparkę rozmowę i nasłuchuje.

Czemu taki nieśmiały jesteś, Gienek, mówi cicho Wasyl dali byśmy czadu u wdówek w sąsiedniej wsi. Tak cię wyprzytulają, tak ci się tam spodoba! Nie to, co twoja Jadwisia, szara myszka!
E tam, nawet nie chcę o tym myśleć odpowiedział Gienek cicho, lecz stanowczo. Żadne wdówki mi niepotrzebne, żadnych dziewczyn już mi nie trzeba. A moja żona nie jest żadną myszką. Jest najpiękniejsza na świecie. Kwiatu nie znajdziesz, jagódki nie, co by Jadwisi równały. Jak patrzę na nią, słońca nie widzę tylko jej oczy. Kocham ją tak, że aż mnie całością zalewa, jak rzeka wiosną. Tylko żal, że nie umiem o tym gadać, że jej tego nie powiem, przez co się obraża. Wiem, że jestem winny, boję się ją stracić, bo bez niej ani dnia bym nie przeżył, nawet powietrza nie złapał.

Jadwisia zamarła w miejscu, serce waliło, łza ściekała. Potem dumnie podniosła głowę, weszła do przedsionka i głośno powiedziała:
Idźże ty, sąsiedzie, do tych wdówek, nudę rozpraszać! My z mężem mamy poważniejsze sprawy. Jeszcze nie mamy komu patrzeć na tę piękną studnię twojej roboty! Wybacz mi, Gienku, za głupie myśli, za ślepotę moją miałam szczęście w rękach, a nie widziałam. Chodź, za długośmy czasu zmarnowali…

Nazajutrz bladym świtem, Gienek jakoś na ryby nie poszedłGienek zaniemówił na chwilę, spojrzał na Jadwisię jakby widział ją na nowo, z tym samym zachwytem, którym obdarzał wyciosane wzory na studni. Zrobił krok w jej stronę i, nie bacząc na sąsiada, ostrożnie objął ją ramieniem jakby bał się, że to zbyt śmiałe, ale Jadwisia przytuliła się mocno, chowając twarz w jego koszuli. Tak ciepło, cicho tylko ich oddechy i serca galopowały.

Wasyl, widząc to, ruszył do wyjścia, szepcząc pod nosem jakieś przeprosiny, a potem już tylko pies Kundel zaszczekał, jakby wiedział, że coś ważnego się zdarzyło.

W ten wieczór Gienek, pierwszy raz w życiu bez wstydu, nazwał żonę promyczkiem, a potem jaskółeczką. Jadwisia uśmiechnęła się przez łzy, bo zrozumiała, że miłość to nie słowa rzucone na wiatr ani kwiaty na pokaz, ale dłonie zmęczone dla niej, dom pieczony troską i te ciche spojrzenia, od których serce mięknie.

Tego samego lata pod studnią wyrosły pierwsze malwy posiane razem, a kiedy w wiejskiej chałupie zapłakało niemowlę, wszyscy sąsiedzi przychodzili podziwiać, jak ozdobione dłutem wzorki odbijają się w oczach dziecka i w tych oczach był spokój, miłość i czułość, których na żadnym jarmarku nie kupisz.