Na dobre i na złe – Opowieść o Antoninie, która zbyt wcześnie została wdową, utraciła pracę w wiejskiej szkole, samotnie prowadziła małe gospodarstwo, sprzedawała mleko i twaróg w sąsiedniej wsi, aż pewnego dnia obok niej zamieszkał tajemniczy biznesmen z bratem. Nowi sąsiedzi, trudne relacje, nieoczekiwane uczucia i rozczarowania, wybory między pozornym dobrobytem a własnym szczęściem — historia kobiecej siły, samotności, miłości, zdrady i powrotu do tego, co naprawdę ważne na polskiej wsi.

I w biedzie, i w radości

Barbara została wdową wcześnie, w wieku czterdziestu dwóch lat. W tym czasie jej córka, Jagoda, już wyszła za mąż za porządnego chłopaka z sąsiedniej wsi i razem wyjechali na Zachód, by zarobić większe pieniądze.

Jagoda odzywała się czasem do mamy telefonicznie, uspokajając, że wszystko dobrze się układa: ma przyjaciół, pracę, nowych znajomych. Z każdym takim telefonem Barbara wyraźnie czuła, że córka się oddaliła. Jakby urwał się kawałek chleba z bochenka.

We wsi pracy dla Barbary nie było, zamknięto jedyną szkołę, w której pomagała w kuchni.

Została bezrobotna, ale nie traciła ducha. Kursowała więc autobusem do sąsiedniej miejscowości, gdzie dwa razy w tygodniu sprzedawała swoim stałym klientom mleko i twaróg.

Z zarobionych złotych ledwo wystarczało na opłacenie gospodarstwa, ale Barbara nie narzekała. Mieszkała sama, jadła to, co sama wyprodukowała mleko, twaróg i warzywa z własnego ogródka.

Nie miała czasu rozmyślać o samotności. Czekał ją cały wybieg kur, gęsi i kaczek, w oborze muczała jej krowa Balbina, a między nogami kręcił się kocur Maksiu. Gdy każdego nakarmiła, sprzątnęła, dzień już się kończył.

Codziennie po obiedzie Barbara podchodziła do okna, gdzie stał jej ulubiony fotel. Siadała i podziwiała okolicę uspokajające, białe brzozy pod błękitnym niebem.

Za brzeziną tryskało ze źródła kryształowo czysta, lodowata woda, która gromadziła się w małym stawie.

Ten naturalny zakątek nie pozostał długo niezauważony, więc nie było dziwne, że pewnego ranka Barbarę obudził szum silników przed jej domem.

Barbara ziewnęła, zarzuciła na siebie ciepły, flanelowy szlafrok po swojej mamie i wyszła na ganek.

Wyciągnęła szyję i spojrzała na gromadkę ludzi oglądających okolicę. Podeszła do jednego z nich, wysokiego mężczyzny w eleganckim płaszczu:

Dzień dobry, można wiedzieć, o co chodzi?

A, dzień dobry, odpowiedział, oglądając jej dom. Kupiłem tutaj działkę i chcę postawić dom. Wygląda na to, że będziemy sąsiadami.

Sąsiadami? powtórzyła z zaskoczeniem Barbara.

Wróciła do siebie w osłupieniu. Musiała dowiedzieć się więcej, więc szybko się przebrała i poszła do sklepu.

Sprzedawczyni, gadatliwa Henia, wiedziała wszystko: nowy teren koło Barbary kupił bogaty przedsiębiorca z Warszawy.

Dom będzie budował, nie dla siebie, tylko dla brata. Brata lekarz wysłał na wieś, podobno powietrze i źródła u nas zdrowe. Może otworzy sklep, przydałoby się trochę pracy.

Aj tam, marzenia, śmiała się Henia.

Wychodząc, Barbara spotkała kierowcę, Mietka, który zawsze roznosił chleb po wsiach.

Cześć Barbaro, podtrzymaj drzwi, proszę, poprosił.

Barbara speszyła się i wzięła gorący bochenek chleba.

Heniu, zapiszesz mi na zeszyt bułkę? Zapłacę później!

Mietek podkochiwał się w Barbarze od kilku lat. Ona jednak trzymała go na dystans był od niej młodszy o sześć lat, a ludzie już za jej plecami szeptali, że dla niego jest za stara. Sama przestała wierzyć w siebie.

On jednak szukał jej towarzystwa, aż musiała go ostatecznie zbyć. Mietek tylko wzdychał z oddali…

***

Budowa szła szybko.

W środku łąki wyrosła okazała willa. Barbara postanowiła złożyć wizytę z jabłecznikiem w ręku.

Drzwi były nowe i solidne, weszła do środka:

Halo, dzień dobry sąsiedzi!

Zapach drewna i farby unosił się w powietrzu. Pokrępowała się w progu. W salonie pracowała ekipa remontowa.

Czego pani chce? spytała jedna z kobiet.

Mieszkam po sąsiedzku, przyniosłam ciasto, może poczęstujecie się. No i może przydałaby się jakaś pomoc, mogę malować czy szpachlować?

Dzięki, ale robimy wszystko we własnym zakresie, odpowiedział jeden z panów. Z szefem pogadać można za dwa dni.

Barbara wróciła do domu, zasmuciła się, że nawet nie dostała propozycji pracy. Jej stary dom aż prosił się o remont, a ona poczuła się zupełnie niepotrzebna.

Kiedyś było inaczej. Ludzie najpierw poznawali się z sąsiadami, gdy budowali dom. Teraz nikt nawet nie zawitał do niej przez cały czas budowy.

***

Z czasem w nowym domu pojawiły się światła choinkowe, a po nich mieszkańcy.

Barbara przez okno obserwowała wnoszenie mebli i pudeł. Z jednego samochodu wysiadła młoda dziewczyna w eleganckim, białym płaszczu, pewnym krokiem zniknęła w domu.

Pewnie panna z miasta, może nawet miss, pomyślała Barbara.

Brata właściciela, o którym mówiła Henia, nie widziała ani razu. Dziewczyna raz w tygodniu chodziła do sklepu, ale nigdy nie szukała kontaktu. Na powitanie krótko warczała dzień dobry i znikała.

Minął ponad rok w milczeniu. Barbara już nie próbowała się zaprzyjaźniać, nawet na gości nie zwracała uwagi.

Aż pewnego dnia wszystko się zmieniło.

Zaskoczyła ją wizyta sąsiadki:

Ma pani krowę, kury może sprzeda mi pani mięso? Zapłacę. I chętnie kupię masło, śmietanę, ziemniaki.

Barbara ożywiła się i zgodziła. Sąsiadka była młoda, z zadbanymi dłońmi, nic nie umiała gotować.

Jak się pani nazywa? zapytała Barbara.

Malwina. A pani?

Barbara. Może pani mówić Basia. Chętnie będę gotować obiady, oczywiście za parę złotych.

O, super! Może dziś pani wstąpi do nas? zapaliła się Malwina.

Barbara nie musiała się dwa razy namawiać. Skompletowała produkty i ruszyła.

Dom sąsiadów wnętrzem powalał elegancki, pełen stylowych mebli. W salonie siedział posępny mężczyzna czytający książkę.

Malwina przestawiła Barbarę:

Znalazłam pomoc domową, to nasza sąsiadka Basia.

Hm, rzucił mężczyzna, nawet się nie podnosząc.

Malwina już była swoja, od razu przeszła na ty.

Chodź, Basia, pokażę ci kuchnię, ugotuj coś dobrego.

Barbara się uśmiechnęła. Przez godzinę przygotowała obiad: mięso duszone z ziemniakami.

Tak Barbarze trafiła się praca.

Pan domu, milczący Maciej Janowicz, płacił jej co tydzień. Z czasem złagodniał nic dziwnego, domowa kuchnia czyni cuda.

Oczywiście Malwina nie sprzątała po sobie, a Basia już nie mogła patrzeć na bałagan. Wzięła szmatę i wysprzątała cały dom.

Szef spojrzał z dezaprobatą:

Nikt pani nie prosił o sprzątanie. Płacę tylko za gotowanie i produkty.

Barbara poczuła się urażona, lecz dokończyła porządki.

Wkrótce zauważyła, że brat Macieja przestał w ogóle przyjeżdżać, Malwina zrezygnowała z zakupów w sklepie, a potem oznajmiła:

Niech pani tylko gotuje z ziemniaków i jajek ze wsi, mięsa nie trzeba. Zostawię zmywanie na sobie.

Barbara nie wytrzymała i zapytała:

Coś się stało?

Mam dosyć tej wsi! Ani centrum handlowego, ani kawiarni nic tu nie ma! Nawet nie ma gdzie wyjść!

Po kilku dniach Barbara weszła, jak zwykle po cichu do domu sąsiadów i zastała tam rozgardiasz, bałagan, rozrzucone meble, porozrzucane książki.

W kuchni zastała pijanego Macieja.

Co się stało? Pokłócił się pan z Malwiną?

Nie mów tego imienia. Malwina już od nas wyjechała. Zostawiła kartkę: wieś nie dla mnie.

Westchnął ze smutkiem.

Basia, masz mięso? Upiecz coś, dobrze?

Barbara nie śmiała odmówić. Przyniosła mięso, posprzątała, ugotowała.

Po chwili pijany Maciej zaczął ją zagadywać i ściskać.

Jesteś niesamowita, Basiu, lubię cię, zamruczał.

Wspólne życie

Plotki po wsi rozeszły się szybko. Ludzie szeptali, lecz nikt nie odważył się zagadnąć. Tylko Henia, sklepowa, coś przebąknęła:

Basia, dla kogo te papierosy, dla kogo ta szynka? Przecież sama nie jesz.

A dla sąsiada, bo u niego pracuję, odpowiedziała zmieszana.

Henia mrugnęła porozumiewawczo:

Tylko pamiętaj nie pasuje ci drugie małżeństwo z takim bogaczem. On się zabawi i rzuci.

Usłyszawszy to, Barbara czuła ukłucie żalu. Nawet Mietek przestał ją pozdrawiać. A kiedyś wystarczył jeden jego uśmiech i świat jaśniał…

Barbara zaczęła nocować u Macieja, gotować i sprzątać. Wkrótce Maciej oświadczył się jej powiedział, że dom niebawem będzie także jej.

Przyzwyczaiła się do nowego miejsca, choć codziennie rano kursowała do swojego starego domu, by napalić w piecu i nakarmić zwierzęta. Maciej obiecał po ślubie zrobić wybieg na zwierzęta na swoim podwórku.

I rzeczywiście po ślubie pojechali do urzędu, założył jej obrączkę.

Jest złota? pytała Barbara.

Pewnie, dbaj o nią.

Po powrocie do domu Barbara wyłożyła kolację. Maciej prawie od razu zaczął pić.

Może za dużo pijesz ostatnio? spytała łagodnie.

Z radości, daj mi mięska!

Ale nie ma już mięsa, zrobiłam sałatkę…

Jak to nie ma? W twojej oborze jeszcze stoi krowa!

Ale to Balbina, moja żywicielka, nie mogę jej zabić!

Mąż się zezłościł:

Przecież masz teraz bogatego męża! Codziennie ty mi gotujesz drób, a ja wołowinę chcę!

Barbara obleciała całą wieś w poszukiwaniu rzeźnika. Nikt nie chciał pomóc mróz, robota nieprzyjemna. W końcu zgodził się Mietek.

Patrzył na Basię z żalem.

Czemu się pozbywasz krowy?

Zawstydzona, skłamała:

Za dużo kosztów na utrzymanie.

Masz przecież męża?

Pomóż, Mietek, proszę.

Dobrze, przyjdę.

Barbara wróciła, napaliła w piecu, przygotowała wiadra gorącej wody. Mąż jej nawet nie pomógł.

Miała łzy w oczach, gdy Balbina patrzyła na nią ufnie.

Wszystko poszło sprawnie, Mietek rozbierał mięso, Barbara zanosiła do domu.

Czemu ten twój nawet nosa nie wychylił?

On z miasta, do gospodarstwa nie przywykł, tłumaczyła się.

Barbara dała Mietkowi część mięsa:

Na pomoc, Mietku, dziękuję ci z całego serca…

Na progu domu zjawił się pijany Maciej.

Żona! Z kim tam stoisz?! Długo jeszcze? Mięso na stół, no już!

Mietek aż szczęką zgrzytnął:

Wy się pobraliście…? spytał z rozgoryczeniem.

Barbara zmarzła, ale skinęła głową. Mietek z żalem swoje narzędzia zabrał i odszedł.

Córka

Życie małżeńskie szybko znudziło Barbarę.

Maciej coraz więcej pił i jadł niemal wyłącznie mięso. Kocur Maksiu smętnie kręcił się pod nogami.

Po co ten kot, wyrzuć go, mruczał mąż.

Przyjechała w odwiedziny córka Jagoda. Zobaczywszy stanie domowe i nowego ojczyma, który spał rozlany na stole, nie owijała w bawełnę:

To ma być małżeństwo, mamo?

Cicho, dziecko. Maciej to dobry człowiek, tylko do wsi się nie może przyzwyczaić.

Mamo, przestań się oszukiwać. Ty jesteś tu służącą, nie żoną!

Ale zobacz, w jakim domu mieszkam…

To nie twój dom. Zostawiłaś swój. A on, jak znajdzie inną, młodszą co wtedy zrobisz?

Po wizycie Jagoda szybko wróciła do siebie.

Mamo, wybacz, ale nie przyjadę więcej.

Barbara poczuła pustkę.

Wieczorem Maciej obudził się i przekazał złą nowinę:

Dom należał do mojego brata. On zmarł, teraz właścicielka będzie jego żona.

Barbara zbladła.

Kazała mi się wyprowadzić. Ale zostań, walcz, połóż dzieci, nie oddawaj domu. Jakoś przetrwamy.

Nie potrafię tak żyć, Macieju… wyszeptała.

Maciej wzruszył ramionami.

To pakuj walizki, idziemy do twojego domu!

Z kuchni wyciągnął zimne mięso i zaczął je jeść.

Malwina to łajza, uciekła, jak się pieniądze skończyły. Ja się nią nie przejmuję. A ty, prosta kobieto, sama przyszłaś.

Barbara poczuła wstyd i gorycz. Postanowiła, że złoży pozew o rozwód.

Otworzyła swoją spiżarnię mięsa było prawie wcale.

Maciej, gdzie mięso? Zamieniłeś na wódkę, tak?

A co, nie starczy ci? Dasz radę, Basia.

Barbara wybuchnęła:

Idź do diabła! Już dziś składam papiery!

Epilog

Barbara szybko uzyskała rozwód. Bez środków do życia, Maciej próbował przejąć jej dom. Przyszedł pewnej nocy, usiłując ją zastraszyć.

Przerażona Barbara uciekła boso do Henii.

Henia wpuściła ją i przygarnęła. Barbara kilka tygodni mieszkała u Henii. Tymczasem z pomocą przyszedł Mietek, przyniósł kocura Maksa i zapewnił, że z Maciejem już porozmawiał po męsku.

Barbara rozpłakała się, dziękując Mietkowi:

Przepraszam, Mietek, za wszystko…

Za co? zdziwił się.

Za to, że szukałam szczęścia gdzie indziej.

Mietek rozgrzał piec, zaprosił Barbarę i jej kota do siebie. Jego mama upiekła drożdżowe, wygotowała wiejską herbatę.

***

Po pewnym czasie Barbara i Mietek wzięli ślub. Jagoda wybaczyła matce i kilka razy odwiedziła ją z mężem.

Maciej Janowicz wrócił do miasta, podobno ożenił się z wdową.

W sąsiedni dom zaczęła przyjeżdżać na lato żona zmarłego właściciela. Okazała się porządną osobą.

Pierwsze co zrobiła po przyjeździe odwiedziła Barbarę z własnym ciastem.

Barbara zapytała, czy Maciej naprawdę był chory.

Gdzie tam, zdrowy jak byk, tylko pił na potęgę. Mój świętej pamięci mąż chciał mu pomóc, że go wysłał na wieś… A on, jak pił w mieście, tak pije i tu.

Barbara uśmiechnęła się przez łzy.

Wnioski?

Nie ma co uciekać przed problemami i podążać za złudnym szczęściem. Najbardziej wartościowe bywa zawsze blisko wśród ludzi, którzy znają nas naprawdę i potrafią kochać nawet w biedzie, i w radości.