Zawsze w kontakcie – Historia Nadziei Serafinowej, która uczy się nowoczesnego świata smartfonów, rodzinnych czatów i internetowych rejestracji do lekarza na swoje 75. urodziny

Poranek u Jadwigi Nowakowej zawsze zaczynał się tak samo. Czajnik na gazie, dwie łyżeczki herbaty do starego pękatego imbryka, który przechowywała jeszcze od czasów, gdy dzieci były małe i wydawało się, że wszystko jest możliwe. Gdy woda się podgrzewała, włączała w kuchni radio i słuchała wiadomości jednym uchem. Znane głosy prezenterów były jej bliższe niż niejedna twarz.

Na ścianie wisiał zegar z żółtymi wskazówkami, które chodziły równo i pewnie, jednak dzwonek starego telefonu stacjonarnego rozlegał się pod nim coraz rzadziej. Dawniej trzaskał wieczorami, kiedy koleżanki dzwoniły przedyskutować kolejny odcinek serialu czy powymieniać się uwagami o ciśnieniu. Teraz koleżanki to chorowały, to wyjeżdżały do dzieci w inne miasta, a czasem odchodziły już na zawsze. Telefon stał w kącie, ciężki, z słuchawką przyjemnie układającą się w dłoni. Jadwiga Nowakowa czasem gładziła ją przechodząc obok, jakby sprawdzając, czy jeszcze tą drogą da się połączyć ze światem.

Dzieci dzwoniły przez komórki. Albo raczej: ona wiedziała, że dzwonią między sobą, bo gdy wpadały z wizytą, telefony niemal nie znikały z ich rąk. Syn potrafił nagle zamilknąć podczas rozmowy, zapatrzyć się w ekran, mruknąć: Sekundka, i zacząć stukać w szybkę. Wnuczka, szczupła dziewczyna z długim warkoczem, zupełnie telefonu nie wypuszczała tam miała wszystko: przyjaciół, gry, lekcje, muzykę. Wszyscy tam.

A ona miała swój staromodny telefon z klawiszami. Syn kupił go, gdy trafiła pierwszy raz do szpitala z powodu ciśnienia.

Żebyśmy zawsze mogli się dodzwonić, powiedział wtedy.

Telefon leżał w szarym futerale na półce w przedpokoju. Czasem zapominała go naładować, czasem walał się na dnie torby pod chustkami i paragonami. Dzwonił rzadko a jak już, to często nie zdążała wcisnąć odpowiedniego przycisku i potem długo miała do siebie żal, że taka niezdarna.

Tego dnia kończyła siedemdziesiąt pięć lat. Ta liczba wydawała się obca. W środku ciągle czuła się na dziesięć, może piętnaście lat młodziej. Ale dowód nie kłamie. Rutyna poranka: herbata, radio, krótka gimnastyka stawów, którą pokazała jej pani doktor w przychodni. Potem wyjęła z lodówki sałatkę, przygotowaną dzień wcześniej, i na stole postawiła placek. Dzieci miały przyjechać na czternastą.

Wciąż dziwiła się, że rozmowy o urodzinach toczą się nie przez telefon, a na jakimś czacie. Syn powiedział kiedyś:

Wszystko ustalamy z Anką na rodzinnym czacie. Pokażę ci kiedyś.

Ale nigdy nie pokazał. Dla niej czat brzmiał jak coś z innego wymiaru, gdzie ludzie mieszkają w okienkach i rozmawiają literkami.

Punkt czternasta zaczęli się schodzić. Najpierw do przedpokoju wparował wnuk Kuba z plecakiem i słuchawkami, za nim cicho przemyknęła wnuczka Bronka, potem już syn z synową, objuczeni torbami. W mieszkaniu natychmiast zrobiło się ciasno i gwarno: zapach drożdżówek z cukierni, perfum synowej i jakiś szybki, świeży zapach, którego nie potrafiła określić.

Mamo, wszystkiego najlepszego syn ją przytulił mocno, w pośpiechu, jakby zaraz miał iść dalej.

Prezenty położyli na stole, kwiaty wstawili do wazonu. Bronka niemal natychmiast poprosiła o hasło do Wi-Fi. Syn z westchnieniem zaczął szukać karteczki z hasłem i dyktował jej ciąg znaków, od którego Jadwidze aż zaszumiało w głowie.

Babciu, czemu jeszcze cię nie ma na czacie? zapytał Kuba, zdejmując buty i włażąc do kuchni. Cała akcja przecież jest tam.

Jaki czat machnęła ręką, przysuwając mu talerz z plackiem. Wystarczy mi ten telefon.

Mamo, wtrąciła się synowa, właśnie dlatego… spojrzała znacząco na męża. Mamy dla ciebie prezent.

Syn wyjął z torby eleganckie pudełeczko. Białe, gładkie, ze złotym wzorkiem. Jadwiga od razu poczuła niepokój. Domyślała się, co tam jest.

Smartfon oznajmił syn tonem, jakby wygłaszał diagnozę. Nie najdroższy, ale dobry. Jest aparat, Internet, wszystko jak trzeba.

A po co mi to? zapytała, starając się, żeby głos jej nie zadrżał.

Mamo, przecież po co Możemy rozmawiać przez wideo, synowa nawijała szybko, tym swoim pewnym tonem. Mamy rodzinny czat tam wrzucamy zdjęcia, wieści. Teraz do lekarza najlepiej umawiać się online, rachunki podglądasz w aplikacji. Sama mówiłaś, że w przychodni kolejki straszne.

Dam sobie radę i bez zaczęła, ale syn już z westchnieniem pokręcił głową.

Mamo, nam będzie spokojniej. Jeśli coś od razu napiszesz albo zadzwonisz. Nie będziesz szukała tego swojego staruszka i głowiła się, gdzie ta zielona słuchawka.

Uśmiechnął się, próbując złagodzić słowa. Ale i tak poczuła ukłucie. Zielona słuchawka jakby już do niczego się nie nadawała.

No dobrze, powiedziała, spuszczając oczy na pudełko. Skoro wam zależy.

Otwierali razem prezent, jak kiedyś, gdy dzieci rozpakowywały zabawki. Tyle że teraz one były dorosłe, a ona siedziała w środku całej rodziny, bardziej jak uczennica na egzaminie niż gospodyni dnia. Ze środka wyciągnęli cienki czarny prostokącik. Był zimny i śliski. Ekran ani jednego guzika.

Wszystko jest dotykowe, tłumaczył Kuba. Musisz tylko lekko dotknąć, popatrz.

Przesunął palcem po szkle, ekran rozbłysnął kolorowymi ikonkami. Jadwiga aż się wzdrygnęła. Zdawało jej się, że to sprytne pudełko zaraz zacznie żądać haseł, loginów, czegoś zupełnie niezrozumiałego.

Nie bój się, powiedziała Bronka miękko. Wszystko ustawimy. Tylko nie dotykaj sama, póki nie pokażemy.

Te słowa zabolały najbardziej. Nie dotykaj sama. Jakby była dzieckiem, które może coś zbić.

Po obiedzie przenieśli się wszyscy do pokoju. Syn przysiadł obok niej na kanapie, położył smartfona na jej kolanach.

Patrz, zaczął to przycisk do włączania. Naciskasz, trzymasz. O, tu się pojawia tapeta, potem ekran blokady. Teraz przesuwasz palcem O tak.

Był tak szybki, że wszystko gubiło się jej w głowie. Przycisk, tapeta, blokada brzmiało jak obcy język.

Poczekaj, poprosiła. Krok po kroku, inaczej zapomnę.

A tam, zaraz się przyzwyczaisz, machnął ręką.

Kiwała głową, choć wiedziała, że będzie wolniej niż on myśli. Potrzebowała czasu. Czasu na pogodzenie się z tym, że świat przeniósł się do tych prostokątów, a ona musi się tam jakoś zmieścić.

Pod wieczór telefon miał już kontakty do dzieci, wnuków, sąsiadki pani Walerii i rodzinnego lekarza. Syn zainstalował komunikator, założył konto, dodał ją do rodzinnego czatu. Ustawił duże litery, żeby nie mrużyła oczu.

O, zobacz pokazywał to nasz czat. Tu się pisze. Zaraz coś wyślę.

Wklepał szybko tekst. Na ekranie pojawiła się wiadomość od niego. Po chwili kolejne, od synowej: Brawo, mama z nami!, potem od Bronki: pełno kolorowych emotek.

A ja jak? zapytała. Jak napisać?

Klikasz tu, syn wskazał pole tekstowe. Wyskakuje klawiatura. Piszesz. Albo mówisz dyktafonik.

Spróbowała. Palce drżały. Zamiast dziękuję wyszło dzienkuje. Syn się roześmiał, synowa też, Bronka wysłała kolejne uśmiechnięte buźki.

Spokojnie powiedział syn, widząc jej napięcie każdy na początku robi błędy.

Kiwała głową, choć miała poczucie, jakby nie zdała bardzo prostego egzaminu.

Gdy wyjechali, w mieszkaniu znów zrobiło się cicho. Na stole został napoczęty placek, kwiaty w wazonie i białe pudełko po smartfonie. Sam aparat leżał obok ekranem w dół. Ostrożnie odwróciła go. Ekran był czarny. Nacisnęła boczny przycisk, tak jak uczył syn. Ekran rozbłysnął łagodnym światłem. Pojawiła się fotografia, którą Bronka ustawiła na tapetę: cała rodzina z zeszłorocznej Wigilii. Spojrzała na siebie z profilu, w niebieskiej sukience, z lekko podniesioną brwią jakby już wtedy się zastanawiała, czy na pewno jest jej tam miejsce.

Zrobiła ruch palcem po ekranie, jak uczono. Ikonki mignęły oczom: telefon, wiadomości, aparat, coś jeszcze. Przypomniała sobie, jak syn mówił: Nie naciskaj niczego za dużo. Tylko skąd wiedzieć co jest za dużo?

W końcu odłożyła smartfona na stół i poszła umyć naczynia. Niech leży. Niech przywyka do mieszkania.

Następnego dnia wstała wcześniej niż zwykle. Pierwsze spojrzenie: nowy telefon na tym samym miejscu, jak obcy. Wczorajszy strach lekko odpuścił. W końcu to tylko rzecz rzeczy można się nauczyć. Mikrofalówki też się bała, że wybuchnie, ale jakoś nauczyła się ją obsługiwać.

Zaparzyła herbatę, usiadła do stołu i przesunęła smartfon bliżej. Włączyła. Dłoń jej się spociła. Ekran znów pokazał rodzinną fotografię. Przesunęła palcem. Znalazła zieloną słuchawkę to już coś swojskiego i wcisnęła.

Listę kontaktów przewinęła wzrokiem: syn, synowa, Bronka, Kuba, Waleria, lekarz rodzinny. Wybrała syna. Wcisnęła. Telefon zabrzęczał, ekran pokazał paseczki. Przyłożyła do ucha jak zwykły telefon.

Halo? usłyszała nieco zaskoczony głos syna. Mamo? Wszystko w porządku?

Tak, chciałam sprawdzić czy działa, powiedziała, z poczuciem dziwnej dumy. Udało się.

No widzisz! Zaśmiał się. Mówiłem, dasz radę. Tylko następnym razem dzwoń przez komunikator taniej.

A to jak? zmieszała się.

Pokażę ci później, teraz jestem w pracy

Rozłączyła się naciskając czerwoną słuchawkę. Serce waliło jak po szybkim marszu, ale było jej ciepło zadzwoniła sama. Nikogo nie pytała.

Po paru godzinach pojawiła się pierwsza wiadomość w rodzinnym czacie. Telefon krótko zapiszczał, ekran rozświetlił się. Zadrżała. Bronka: Babciu, jak się czujesz? Pod spodem migające okienko na odpowiedź.

Patrzyła na nie długo. Potem powoli nacisnęła. Klawiatura. Litery trochę małe, ale czytelne. Wystukiwała po kolei. W spudłowała, wyszło d. Skasowała. Wreszcie po dziesięciu minutach pojawiło się: Wszystko dobrze. Piję herbatę. Literówka w dobrze, ale zostawiła. Wysłała.

Zaraz potem odpowiedź Bronki: Super! Sama napisałaś? I serduszko.

Złapała się na tym, że się uśmiecha. Sama napisała. Jej słowa wyświetliły się tam, gdzie zwykle były tylko czyjeś.

Wieczorem przyszła sąsiadka Waleria, z słoikiem konfitury.

No i co, słyszałam, rodzina sprawiła ci ten jak on mądry telefon, powiedziała, zdejmując kapcie.

Smartfon, poprawiła Jadwiga, słowo wydawało się wciąż zbyt młodzieżowe, ale i tak wymówiła je z satysfakcją.

Uciążliwy nie jest? uśmiechnęła się sąsiadka.

Na razie tylko popiskuje, westchnęła Jadwiga. Wszystko inne. Żadnych przycisków.

Mój wnuk też namawia. Mówi: Teraz bez tego ani rusz. A ja mu Za późno dla mnie. Niech sobie tam siedzą w tym internecie.

Za późno to słowo mocno ją uwierało. Ona też tak kiedyś myślała. Ale teraz leżało u niej urządzenie, które cichutko szepcze: Nie jest za późno. Możesz spróbować.

Kilka dni później syn zadzwonił i oznajmił, że zapisał ją do lekarza przez Internet. Zdziwiła się.

Jak to przez Internet?

Przez ePUAP wszystko już tam. Sama możesz się logować, login i hasło masz na kartce, w szufladzie pod telefonem.

Zajrzała do szuflady leżała tam rzeczywiście kartka z cyframi i literami, jak recepta od lekarza. Wydawało się proste, ale jak z tego skorzystać?

Następnego dnia zebrała się na odwagę. Włączyła smartfona, znalazła przeglądarkę, kliknęła. Pojawiło się białe pole i pasek na górze. Wpisała adres, przepisując z kartki każdy znak z trudem. Dwa razy pomyliła się, znów zaczęła od początku. W końcu pojawił się serwis. Białe i niebieskie paski, jakieś przyciski.

Wpisz login, przeczytała na głos. I hasło.

Login jeszcze jakoś wprowadziła. Z hasłem gorzej: litery, cyfry na przemian. Dotykowa klawiatura nie chciała współpracować, wszystko się kasowało. W końcu zirytowana odłożyła telefon i podniosła słuchawkę stacjonarnego telefonu.

Nie umiem powiedziała do syna. Te wasze hasła, człowiek tylko się męczy

Nie denerwuj się rzekł syn wieczorem podjadę, jeszcze raz pokażę.

Cały czas pokazujesz, potem wyjeżdżasz a ja z tym sama

Chwila ciszy po tamtej stronie.

Wiem Po prostu dużo mam pracy. Przyjadę z Kubą. On ci spokojniej wszystko wyjaśni.

Zgodziła się, ale odkładała słuchawkę ze smutkiem. Bez nich nic nie potrafi, ciągle musi ktoś wszystko tłumaczyć.

Wieczorem zjawił się Kuba. Zdjął adidasy, usiadł w pokoju obok.

Pokaż, babciu, co ci nie wychodzi.

Zaczęła obsługa strony skomplikowana, przyciski, hasła. Bała się, że coś poprzestawia.

Nic nie zepsujesz, wzruszył ramionami Kuba. Najwyżej wyloguje cię z konta. Zalogujemy się znowu.

Tłumaczył spokojnie, pokazywał, jak zmienić język, przejrzeć zapisy do lekarza.

O, widzisz pokazał tu twoja wizyta. Gdybyś nie mogła przyjść, kliknij anuluj.

A jak anuluję przez przypadek?

Zapisz się jeszcze raz, odpowiedział. To nie problem.

Dla niego nie dla niej cała przeprawa.

Po jego wyjściu długo siedziała z telefonem w dłoniach. Wydawało się, że ten mały ekran wciąż ją testuje. Tu login, tam hasło, czasem napis błąd połączenia. Świat, który kiedyś był prosty: dzwonisz, umawiasz się, przychodzisz teraz wymagał orientacji w menu i słowach.

Tydzień później miała wizytę u lekarza. Obudziła się z ciężką głową i dziwnym osłabieniem. Ciśnienie wariowało. Wiedziała, że do przychodni zapisano ją na pojutrze. Chciała sprawdzić godzinę. Włączyła smartfona, weszła na stronę, jak pokazywał Kuba. Przeszła do zapisów nie było jej nazwiska.

Zrobiło się jej słabo. Przeglądała ekran raz po raz nic. Wczoraj nic nie klikała. Albo jednak? Przypomniała sobie, jak ćwiczyła wieczorem obsługę i chciała podejrzeć anulowanie wizyty. Może coś nacisnęła.

Myśli krążyły w panice. Bez zapisu będzie musiała iść i siedzieć w kolejce duszno, tłumy, kaszlący ludzie. A jej i tak niedobrze. Miała ochotę zadzwonić do syna, ale pamiętała, że miał ciężki tydzień. Wyobraziła sobie jego minę w pracy: Sorry, znowu mama nie radzi sobie z telefonem Zrobiło się jej wstyd.

Zmusiła się do spokoju. Uspokoiła oddech, pomyślała o Kubie, ale przecież miał zajęcia na uczelni. Nie chciała kolejny raz prosić o ratunek.

Spojrzała na telefon prostokąt, który był źródłem i rozwiązaniem problemu. Ostrożnie znowu weszła do aplikacji. Drżącymi palcami znalazła właściwą zakładkę. W sekcji wizyt pusto, rzeczywiście nie ma jej rejestracji. Zamknęła oczy, wzięła głębszy oddech i wybrała Zarejestruj się na wizytę. Pojawiła się lista lekarzy. Wybrała swojego, znalazła najbliższy termin za trzy dni rano. Zatwierdziła.

Telefon myślał chwilę. Pokazał napis: Zarejestrowano. Nazwisko, data, godzina. Czytała kilka razy, by się upewnić. Udało się sama, bez pomocy.

Żeby być pewną, zrobiła jeszcze jeden krok: otworzyła komunikator, wyszukała czat do lekarza, który syn kiedyś jej ustawił. Długo się zbierała, w końcu nacisnęła mikrofon.

Dzień dobry, tu Jadwiga Nowakowa. Mam problem z ciśnieniem. Zarejestrowałam się przez Internet na najbliższą wizytę rano. Jakby dało radę, proszę rzucić okiem wcześniej.

Odesłała głos. Po chwili odpowiedź wielkimi literami: DOBRZE, WIDZĘ PANIĄ W SYSTEMIE. W RAZIE CO PROSZĘ DZWONIĆ.

Poczuła, że napięcie odpuszcza. Wizyta przywrócona, lekarz wie. I wszystko przez ten mały ekran.

Wieczorem napisała na czacie rodzinnym: Sama się zapisałam do lekarza przez Internet. Literówka, ale nie poprawiała. Niech będzie. Najważniejsze, że przekaz się liczy.

Pierwsza odpowiedziała Bronka: Wow! Jesteś lepsza niż ja. Potem synowa: Mamo, jesteś wielka. Jestem dumna. Na końcu syn: No i widzisz? Dałaś radę.

Czytała to i czuła, jak w niej coś powoli się prostuje. Nie tyle stała się uczestniczką ich szybkich konwersacji i żartów, ale pojawiła się delikatna nić między nią a nimi. Teraz, gdyby chciała, mogła pociągnąć za tę nić i dostać odpowiedź.

Po wizycie, która minęła spokojnie, pomyślała, że warto nauczyć się czegoś jeszcze. Bronka mówiła kiedyś, że z koleżankami wymieniają się zdjęciami obiadów, kotów, różnymi drobiazgami. Jadwidze wydawało się to śmieszne, nawet dziecinne, ale w środku zazdrościła: ich dnie splata jedna obrazkowa opowieść, jej tylko radio i widok z kuchennego okna.

Podczas ciepłego dnia, gdy słońce igrało na parapecie nad słoikami z rozsadą, odważyła się: wzięła smartfona, włączyła aparat. Na ekranie zobaczyła kuchnię w ramce. Przysunęła go do słoików, kliknęła w kółeczko.

Zdjęcie wyszło trochę zamazane, ale całkiem nieźle. Zielone pędy i pas światła na stole. Patrzyła przez dłuższą chwilę wydało jej się, że te mizerne sadzonki są do niej bardzo podobne: też ciągną ku światłu, choć ziemia ciąży.

W czacie rodzinnym dodała zdjęcie. Zastanowiła się, co napisać, i wpisała: Moje pomidory rosną. Wysłała.

Odpowiedzi przyszły niemal natychmiast. Bronka przysłała zdjęcie swojego biurka zasypanego zeszytami, synowa talerz z sałatką z dopiskiem: Uczę się od ciebie, syn selfie z pracy i pytaniem: U mamy pomidory, u mnie raporty. Kto ma lepiej?

Roześmiała się na głos. Kuchnia nagle przestała być pusta, jakby zebrali się przy stole ci, których kocha, choć każdy był gdzieś indziej.

Bywały oczywiście wpadki. Raz przez pomyłkę wysłała do rodzinnego czatu nagranie, które miało być próbą obsługi komunikatora słychać na nim było, jak komentuje wiadomości w telewizji. Wnuki śmiały się, syn napisał: Mamo, nadajesz się na prowadzącą radiową! Wstydziła się trochę, ale potem sama się roześmiała. Żywy głos to przecież nie wstyd.

Czasem myliła rozmowy i pytała o coś, co miało trafić tylko do Bronki, wysyłając to wszystkim. Raz tak zapytała, jak usunąć zdjęcie. W odpowiedzi dostała instrukcję od Kuby, szybkie ja też nie umiem od Bronki i obrazek od synowej: Mamo, i tak jesteś nasza progresja!

Wciąż gubiła się w przyciskach, trochę bała się aktualizacji, o które czasem prosił telefon. Zaktualizować system brzmiało dla niej podejrzanie. Jakby ktoś chciał znowu pozmieniać świat, który dopiero przyjęła.

Z każdym jednak dniem lęku było mniej. Potrafiła już sama znaleźć rozkład autobusów, sprawdzić pogodę nie tylko w radiu, ale i na ekranie. Nawet odnalazła w sieci przepis na placek podobny do tych, które robiła jej mama. Poszukała, wypróbowała. Kiedy zobaczyła znajome składniki, łzy zaszkliły jej oczy.

Nie napisała o tym nikomu po prostu upiekła ciasto i wysłała zdjęcie na czat. Dodała: Przypomniałam sobie babcine wypieki. W odpowiedzi przyszły serduszka, wykrzykniki, prośby o przepis. Zrobiła zdjęcie kartki z odręcznym zapisem proporcji i wysłała.

Zorientowała się, że rzadziej patrzy na stary telefon stacjonarny. Wisi dalej na ścianie, ale nie jest już jedyną liną na zewnątrz. Teraz miała drugą, niewidzialną, mocną nić.

Pewnego wieczoru, gdy na dworze powoli ciemniało, a w oknach naprzeciw rozbłysły światła, siedziała w fotelu z telefonem w dłoni i przeglądała rodzinny czat. Różne zdjęcia: z pracy syna, selfie Bronki z koleżankami, szybkie żarty Kuby, wiadomości synowej o domowych sprawach. Pomiędzy jej już nie takie nieśmiałe wpisy: zdjęcie pomidorowych sadzonek, krótka wiadomość głosowa, pytania o lekarstwa.

Nagle dotarło do niej, że już nie czuje się obserwatorem zza szyby. Owszem, połowy slangu wnuków nie rozumiała, nie umiała wstawiać tych śmiesznych buziek jak oni, ale jej odpowiedzi czytano, na pytania odpowiadano, zdjęcia dostawały serduszka, jak mawiała Bronka.

Telefon cicho zapiszczał. Nowa wiadomość. Od Bronki: Babciu, jutro mam kartkówkę z matmy. Mogę później zadzwonić i się wyżalić?

Uśmiechnęła się. Starannie wystukała: Dzwoń. Zawsze czekam. I wysłała.

Odstawiła telefon obok filiżanki herbaty. W pokoju było cicho, lecz już nie pusto. Gdzieś tam, za ścianami, czekały na nią wiadomości i połączenia. Nie stała się uczestniczką młodzieżowych akcji, jak mówił Kuba, ale znalazła swój kąt w tym świecie ekranów.

Dopijała herbatę, zgasiła światło w kuchni i ruszając do pokoju, jeszcze raz spojrzała na telefon. Mały czarny prostokąt spokojnie leżał na stole. Wiedziała, że kiedy zechce, może dotknąć i znów wyciągnąć rękę do swoich najbliższych.

To jej wystarczyło. Bo każda nić, której się uczymy, pozwala być bliżej tych, których kochamy bez względu na to, ile mamy lat czy jaki świat nas otacza.