ZAGUBIONE W MIEŚCIE: Tajemnice Obcego w Polskim Świecie

Zdrada

Wnętrze rodzinnego sporu wydała najstarsza córka Stasia. Z natury uparta i z wysokimi wymaganiami wobec kandydatów, nigdy nie wyszła za mąż i do trzydziestki zamieniła się w zgorzkniałą mężobojkę. Taką żołądkową wrzodę, koszmar mężczyzny w ludzkiej skórze.

Zdrada powiedziała, jakby wykrzyknął. Młodsza córka, Jadzia, pulchny i wesoły szelm, przytaknęła z uśmiechem. Matka milczała, lecz na jej ponurej twarzy widać było, że zięć się nie podoba. Co mogło się podobać? Jedyny syn, filar rodziny, odszedł na służbę i przywiózł ze wschodu żonę. Ta, jak się przyjęło, nie miała ani rodziców, ani pieniędzy. Nic nie wiadomo może wychowała się w domu dziecka, może w obcym wsi. Toma, jak mały, milczy i żartuje: Nie martw się, mamo, zdobędziemy własne bogactwo. Rozmawiamy więc z nim, z tym nieogarniętym, co przywiózł do domu. Może to złodziejka, oszustka nie wiadomo, ile takich się już pojawiło!

Wanda Nikiticz, odkąd zdrada wpadła do domu, nie spała jedną noc. Co noc w połowie snu otwierała oczy, czekając na jakieś podstępne zachowanie nowej krewnej: kiedy zacznie grzebać w szafach. Córki podpowiadały jej, że może ukryć cenne rzeczy przed rodziną płaszcze, złoto. Bo co, gdy pewnego ranka obudzimy się i znajdziemy jedynie szczątki?

Toma, co miesiąc przyjmował się w twarz: Kogo wprowadziłeś do domu! Gdzie były twoje oczy? Nie ma w tobie skóry, nie ma twarzy!.

Nie ma co robić, trzeba żyć. Zaczęliśmy więc przyjmować zdradę na miejsce.

Dom duży, ogród trzydzieści arka, trzy prosiaczki w zagrodzie, ptaki prawie nie do policzenia. Pracę nie da się ogarnąć w jeden dzień. Wanda nie narzekała. Karmiła prosiaki, gotowała, sprzątała, starała się zadowolić teściową. Lecz jeśli serce matki nie pozwala, nawet złoto nie pomoże wszystko pójdzie nie tak. Nienaprawiona zięć, wykrzywiona z rozpaczy, już pierwszego dnia powiedziała:

Zwracaj się do mnie po imieniu i patronimiku. Tak będzie lepiej. Mam już własne córki, a ty, choćby się starała, nie będziesz nam równa.

Od tej pory Wanda nazywała ją Wanda Nikiticz, a matka nie używała żadnego przydomka wobec zięcia. Trzeba było coś zrobić, więc mówiła: Trzeba coś zrobić. I tyle. Nie ma potrzeby podlizywać się. Z kolei teściowa nie pozwalała niechcianej zięciu wprowadzać zamieszania. Każde słowo wstawiano w odpowiednie miejsce, a kiedy trzeba było powstrzymać rozszalałe córki, robiła to bez żalu nie dla Wandy, lecz dla porządku w domu. Poza tym dziewczyna okazała się pracowita. Łapała się wszystkiego, nie leniucha. Matka, nie uznając się za winna, powoli się rozluźniała.

Może kiedyś życie by się ułożyło, ale Tomek rozszalał się.

Jaki mężczyzna wytrzyma, gdy od rana do wieczora dwa głosy go nękają: Na kogo wziąłeś rękę, na kogo wziąłeś rękę. A Stasia w końcu przedstawiła mu jakąś przyjaciółkę i wszystko się zamieszało. Służby świętowały zwycięstwo: Teraz zdrada wreszcie wyjdzie z domu. Matka milczała, a Wanda udawała, że nic się nie stało, choć jej oczy były puste, smutne. Nagle, jak grzmot w bezchmurnym niebie, dwie wieści: Wanda oczekuje dziecka, a Tomek się z nią rozwodzi.

Nie stać nas na to rzekła matka Tomka. Nie dawałam ci takiej żony.

Ale kiedy już się ożenił, żyj! Nie ma co marudzić. Wkrótce będziesz ojcem. Jeśli rozerwiesz rodzinę, wyrzucę cię z domu i nie będę cię już znała. A Zosia tu zostanie.

Po raz pierwszy matka wypowiedziała Wandy imię. Siostry zamarły. Tomek wściekł się, mówiąc: Jestem mężczyzną, decyduję sam. Matka włożyła ręce na biodra i zaśmiała się: Jakiż jesteś mężczyzną?! Jeszcze tylko spodnie nosisz. Gdy urodzisz dziecko, wyhodujesz je, wykształcisz, wtedy naprawdę będziesz mężczyzną!.

Matka nigdy nie wtrącała się w słowo, a Tomek wciąż przyklejał się do niej.

Zdecydował więc odejść. Została Zosia. Po upływie czasu urodziła dziewczynkę i nazwała ją Wanda. Gdy matka się o tym dowiedziała, nie powiedziała nic, ale widać było, że cieszy się w duchu.

Z zewnątrz nic się nie zmieniło, lecz Tomek zgubił drogę do domu i się obraził. Matka, choć martwiła się w sercu, nie okazywała tego. Natomiast kochała wnuczkę, rozpieszczała ją, kupowała słodycze. Zosia jednak nie wybaczyła jej, że straciła syna przez nią, choć nigdy nie wyrzucała jej słowami ani gestem.

Minęło dziesięć lat. Siostry wzięły mężów, w wielkim domu pozostały trzy: matka, Zosia i Wanda. Tomek został powołany i wyjechał z nową żoną na północ. Do Zosi podszedł emerytowany żołnierz, starszy od niej, rozwiedziony, zostawił jej mieszkanie, a sam mieszkał w akademiku. Pobierał rentę, był poważnym, stabilnym mężczyzną. Zosia go polubiła, ale co zrobić? Przynieść go do teściowej?

Wyjaśniła mu wszystko, poprosiła o wybaczenie i odeszła. On, nie będąc głupcem, przyszedł do matki: Wanda Nikiticz, kocham Zosię, nie mogę bez niej żyć.

Matka nie drgnęła wargi.

Kochasz? rzekła. No to zamieszkajcie i żyjcie razem.

Zamilkła i dodała:

Nie dam wam zmywać mieszkania. Zostańcie tutaj, u mnie.

I tak zamieszkali razem. Sąsiedzi spierali się o to, jak szalona Wanda odepchnęła własnego syna z domu, a zdrada przyjęła go z otwartymi ramionami. Niektórzy mówili, że ta dziewczyna podpuszczała starą matkę, a jedyny leniwy, co nie mył jej kości, był Tomek. Ona nie przejmowała się plotkami, nie rozmawiała z sąsiadkami, nie mówiła o młodzieży, trzymała się dumnie i nieprzenikniale. Zosia urodziła Katarzynkę. Matka nie mogła się cieszyć z wnuczek, choć to były jej własne. Czy Katarzynka jest jej wnuczką? Nawet nie.

Nagle los uderzył nieoczekiwanie. Zosia poważnie zachorowała. Mąż zmarł, pewnego dnia nawet wypił za mocno. Matka, bez słów, wyjęła wszystkie oszczędności z książeczki i zawiozła Zosię do Warszawy. Przepisujeła leki, pokazywała lekarzom, lecz nic nie pomagało.

Rankiem Zosia poczuła ulgę, poprosiła o rosół. Rozpromieniona matka szybko zabiła kurczaka, opatrzyła, ugotowała. Gdy podała gorący wywar, Zosia nie mogła go zjeść i po raz pierwszy w życiu zapłakła. Matka, której nigdy nie widziano płacącej, płakała razem z nią:

Co, kochana dziewczynko, odchodzisz ode mnie, gdy już cię pokochałam? Co robisz?

Uspokoiła się, wytrzeć łzy i rzekła:

Nie martw się o dzieci, nie zginą.

Od tego czasu już nie płakała, siedziała przy Zosi, trzymała ją za rękę, delikatnie głaskała, jakby prosząc o przebaczenie za wszystko, co między nimi było.

Kolejne dziesięć lat minęło. Waldę zaręczono. Przyjechali Stasia i Jadzia, starsze, już podgrzybione. Ani jednej nie obdarzyło los dziećmi. Zgromadziła się cała rodzina. Tomek przyjechał. Z żoną już się rozstał, pił mocne trunki. Gdy zobaczył, jak piękna stała się Wanda, ucieszył się: Nie spodziewałem się takiej córki. Gdy usłyszał, że jego córka nazywa ojca obcym mężczyzną, zgorzkniał i zwrócił się do matki z pretensjami: Wpuściłaś tu obcego mężczyznę, niech sprząta. Nie ma tu miejsca dla niego. Ja jestem ojcem.

Matka odpowiedziała:

Nie, synu. Nie jesteś ojcem. Jak nosiłeś spodnie od młodości, tak nigdy nie stałeś się mężczyzną.

Powiedziała to, jakby wykrzyknęła. Tomek nie wytrzymał upokorzenia, spakował rzeczy i znów ruszył w świat. Wanda wyszła za mąż, urodziła syna i nazwała go Aleksander, na cześć przybranego ojca. Babcię Wandę pochowano w pobliżu Zosi w zeszłym roku.

Leżą teraz w jednej linii: zięć i teściowa. A wiosną między nimi wykiełkowała brzoza. Skąd się wzięła, nie wiadomo. Nikt jej nie posadził. Może to ostatnie pożegnanie od Zosi, może ostatnie wybaczenie od matki.