— Tato, nie wywoź Dasi! — zaszlochała młodsza córka, siedmioletnia Kasia, z nosem czerwonym od łez. …

Tato, nie wywoź jej! zaszlochała młodsza córka, Karusia, siedmioletnia, z noskiem czerwonym od łez. Tosia nie może odejść, przecież to nasza kotka!
Twoja Tosia, ojciec szarpnął kierownicą, wszędzie narobi. W korytarzu, przy piecu, a wczoraj na buty się załatwiła. Tam, gdzie trzeba, iść nie chce. No to co ja mam z nią zrobić?
Ale tato…

Tak było właśnie. Michał Stefanowicz odpalił starą białą Ładę obdrapaną, z rudymi plamami rdzy na błotnikach. Z tyłu, w przyciasnym kartonie, żałośnie popiskiwała Tosia.

Tato, nie wywoź jej! powtórzyła rozpaczliwie Karusia, znów zaciągając się łzami. Tosia jest nasza!

Twoja Tosia, rzucił twardo ojciec, znowu szarpiąc kierownicą, wszędzie śmieci. W korytarzu, koło pieca, nawet wczoraj na buty mi się załatwiła. Do kuwety nie chce chodzić. Co ja mam zrobić?

Ale tata…

Cisza! warknął ostrzej.

Samochód ruszył, podskakując na dziurach wiejskiej drogi. Karusia stanęła przy furtce, ściskając szczebelki ogrodzenia białymi palcami. Tylko patrzyła, jak stara Łada znika za zakrętem.

Była mokra, ponura jesień. Niskie niebo, ciężkie chmury wisiały nad wioską. Wiatr szarpał dziewczęce warkocze, targał brzeg kwiecistej sukienki.

Karusia, do domu chodź! Przeziębisz się! zawołała przez okno Mama, Anna Iwanowna. Czemu tak stoisz?

Dziewczynka nie drgnęła nawet. Łzy paliły policzki słone, gorące.

Tosia… Ich Tosia… Rudy puszek z białymi łapkami i puchatą piersią. Wieczorami mruczała na kolanach Karusi, zwijała się w kulkę przy piecu. A teraz…

W domu pachniało duszoną kapustą i drożdżowym ciastem mama lepiła pierogi. Starsze dzieci Piotrek (trzynaście lat), Basia (jedenaście) i Jasio (dziewięć) siedzieli nad zeszytami.

A raczej udawali, że coś tam robią. Piotrek ponuro przesuwał długopisem po kartce, nawet nie patrząc, co pisze. Basia za podręcznikiem ukrywała zapuchnięte oczy. Jasio, zwykle najgłośniejszy z całej gromady, milczał, gryząc ołówek.

Zawsze tak jest, rzucił nagle Piotrek, z hukiem upuszczając długopis. Tata powie i koniec! Nikogo nie zapyta!

Uspokój się! przywołała go do porządku Anna Iwanowna, zagniatając ciasto. Tata wie, co robi. Kotów i tak mamy trzy. Mruczek i Wacek do kuwety chodzą, jak trzeba. A ta… wasza Tosia…

Ona jeszcze nie przywykła! wtrąciła zapłakana Basia. Można było ją nauczyć!

Nauczyć? Mama uśmiechnęła się. A kto miałby to robić? Ja? Mam już dość: krowy, świnie, ogródek, wasza czwórka, a jeszcze kapryśna kotka…

My byśmy ją nauczyli! broniła się Basia.

Za późno, ucięła Anna Iwanowna.

Karusia cicho weszła do środka i usiadła pod oknem. Patrzyła, jak za szybą deszcz przesłania szare domy i ogródki pełne sczerniałych łodyg.

Mamo… ona wróci do domu? cicho zapytała.

Anna Iwanowna westchnęła ciężko:

Nie wiem, córeczko… nie wiem…

…

Po pół godzinie wrócił Michał Stefanowicz. Zdjął mokrą kurtkę, powiesił na gwoździu i bez słowa wszedł do kuchni. Nawet nie spojrzał dzieciom w oczy.

No i co? zapytała żona.

Odwiozłem. Do następnej wsi, zostawiłem u Szymczaków. Obiecali popilnować.

Daleko ta wieś? spytał Jasio.

Pięć kilometrów, chyba nawet więcej, mruknął ojciec.

Nie wróci, szepnęła Basia.

I dobrze, z chłodem odparł Michał. Koniec rozmowy. Zrób herbatę, wymarzłem.

Anna Iwanowna postawiła przed mężem herbatę i makaron z sosem. Michał jadł w milczeniu, przyciągając makaron ze zmęczoną złością. Dzieci siedziały przy stole, ale nikt nie tknął jedzenia patrzyli w talerze, jakby w nich leżał kamień.

Późno w nocy, gdy dom ucichł i wszyscy już spali, Karusia długo nie mogła zasnąć. Leżała na połowie szerokiego łóżka, które dzieliła z Basią, i słuchała, jak deszcz stuka w szybę, jak trzeszczą stare mury, jak gdzieś daleko szczeka wiejski pies.

Basia, nie śpisz? szepnęła cicho.

Nie, odszepnęła siostra.

Tosia na pewno wróci. Jestem pewna. Przecież przyjdzie do domu.

Nie gadaj głupot. Jak ona znajdzie drogę? Przecież tata zawiózł ją pięć kilometrów stąd! Dla takiej małej kotki to jak inny świat…

Ale jest mądra! Znajdzie nas i tak!

Basia nie odpowiedziała, tylko odwróciła się do ściany. A Karusia jeszcze długo leżała z otwartymi oczami, szepcząc pod nosem, jak ją babcia nauczyła: Panie Boże, chroń Tosię, niech wróci do domu. Proszę…

…

Tymczasem Tosia siedziała pod piecem w domu Szymczaków w sąsiedniej wsi. Starsze małżeństwo było dobre dali jej mleka, postawili trochę jedzenia, pogłaskali nawet. Ale kotka nie mruczała, nie łasiła się. Zwinęła się w kuleczkę, czuła się obca wśród obcych.

Gdzie jej dom? Gdzie Karusia, Basia, Jasio i Piotrek? Gdzie Anna Iwanowna, która czasami dawała jej kawałek skórki od szynki? Gdzie znajomy zapach drewna, siana, mleka?

Tutaj wszystko pachniało inaczej. Głosy były całkiem obce. Domu pilnował ogromny bury kocur i syczał za każdym razem, gdy Tosia podchodziła do miski.

Tosia czekała. Do rana. Gdy gospodyni rano wyszła do kur, kotka czmychnęła przez otwarte drzwi jak strzała.

Oj, gdzie ty lecisz?! krzyknęła Szymczakowa.

Ale Tosia już biegła. Przez ogród, przez płot, na drogę. Nie oglądała się, dopóki nie wybiegła za wieś, na mokre jesienne pole.

Deszcz lał niemal bez przerwy, zimny, bezlitosny. Ruda sierść przylepiła się do grzbietu, łapy ślizgały się po błocie, pazury wbijały się w wilgotną ziemię.

Nie wiedziała, dokąd iść. W środku jednak coś cicho szeptało: tam… dalej… nie poddawaj się. Instynkt, uparta pamięć prowadzili ją do przodu.

Dzień minął. Tosia schowała się pod rozwalonym stogiem siana. Trzęsła się z zimna, żołądek bolał z głodu. Próbowała złapać mysz zwierzątko zwiało do nory. Zaspokoiła pragnienie kałużą woda była gorzka i zimna.

Drugiego dnia dotarła do szosy. Zniszczony asfalt, dziury, co jakiś czas przejeżdżał samochód, ochlapując ją błotem. Tosia szła o poboczu, kulejąc, czasem padała, podnosiła się, szła dalej.

W nocy natknęła się na opuszczoną szopę. W środku spróchniałe deski, szczurzy zapach. Jedną mysz złapała i połknęła w całości. Na chwilę poczuła się lepiej.

Trzeciego dnia zaczął sypać śnieg pierwszy tego roku. Mokry, przyklejał się do sierści. Tosia zostawiała za sobą czarne ślady na białej ziemi. Poduszki łap bolały, były zdarte do różowej skóry. Ale szła dalej.

Gdzieś tam, daleko, był dom. Były dzieci, ciepły kąt i mama Anna Iwanowna, która narzekała, ale zawsze pogłaskała ukradkiem.

Czwartego dnia pojawił się znajomy brzozowy zagajnik. Serca Tosine mocniej uderzyło. Przyspieszyła, niemal pobiegła. Tak! To przecież ten sam zagajnik, gdzie latem dzieci zbierały grzyby, gdzie Karusia wiła wianki z rumianków.

Piątego dnia Tosia dotarła do rzeki. Wąska, ale lodowata. Przeprawiła się, wyszła z trudem, strosząc mokry ogon.

Szóstego dnia zaczęła kaszleć. Z nosa ciekło, oddech był nierówny. Ale uparcie parła do przodu.

I wreszciesiódmy dzień, wczesny poranek. Tosia, cała w błocie i śniegu, dotarła pod znajomą furtkę. Usiadła, miauknęła cicho, chrapliwie. Nikt nie usłyszał. Miauknęła jeszcze raz, głośniej.

Drzwi się otworzyły. Na ganku wybiegła Karusia boso, w nocnej koszuli.

Toooosia! wrzasnęła dziewczynka, rzuciła się do furtki, rozwarła ją szeroko i pochwyciła kotkę na ręce. Mamo! Tato! Wszyscy! Ona wróciła! Miała siłę wrócić!

Na próg jeden po drugim wypadły pozostałe dzieci Basia, Jasio i Piotrek. Anna Iwanowna, ocierając ręce o fartuch, przyglądała się kotce z bliska.

Boże… jaka chuda… i katar ma… Chyba się przeziębiła, powiedziała miękko.

Mamo, musimy ją leczyć! błagała Basia.

Leczyć? Anna pokręciła głową. Widzieliście, żeby ktoś wołał doktora do kota? Weterynarz jest od krów i świń, koty jakoś same…

Ale mamo!

Dobrze, dobrze. Podgrzejcie jej mleko. Znajdźcie jakiś kawałek szmatki, trzeba ją wytrzeć. Zobaczymy…

Na progu stanął Michał Stefanowicz. Popatrzył na rudą kulkę w ramionach córki.

Znalazła drogę… mruknął tylko.

Tato, ona przeszła pięć, może i sześć kilometrów! Rozumiesz?! rozpalił się Piotrek.

Ojciec nie powiedział nic. Odwrócił się i wszedł do domu.

…

Tosię wnieśli do ciepłego domu, położyli przy piecu. Karusia przyniosła miskę gorącego mleka. Kotka piła łapczywie, aż mleko kapało z wąsów. Basia delikatnie wycierała ją starym ręcznikiem, uważając, by nie sprawić bólu.

Łapki aż do krwi otarte… szepnęła przez ściśnięte gardło Basia. Mamo, zobacz…

Anna Iwanowna usiadła obok, dokładnie obejrzała kotkę.

O matko, biedactwo… westchnęła. Dobrze. Jasiu, biegnij po wodę utlenioną. Basia, przynieś bandaż. Będziemy ją opatrywać.

A katar? zapytała Karusia.

Katar… spróbujemy rumianku. Zapytam ciotki Zosi, ona się na tym zna. Najważniejsze teraz ciepło i dobry posiłek. Reszta w rękach Bożych.

Od tego dnia dzieci zajmowały się Tosią jak małym dzieckiem. Karusia nie odstępowała jej na krok, głaskała, cicho szeptała dobre słowa. Basia warzyła koci rosół. Jasio znalazł stary pled, rozłożył przy piecu. Piotrek, dąsając się, grzebał przy deskach i gwoździach.

Co robisz? spytała siostra.

KuWetę, mruknął Piotrek. Żeby wreszcie nauczyła się, jak trzeba. Nauczymy ją.

Myślisz, że się uda?

Musi się udać.

Tosia chorowała prawie tydzień. Kichała, sapnęła, z oczu cieknęły łzy. Dzieci nie rezygnowały: podawały napar z rumianku, poiły ciepłym mlekiem, otulały starą chustką.

Z dnia na dzień Tosia dochodziła do siebie. Katar minął, oczy nabrały blasku, ruda sierść znów stała się miękka i puszysta.

Wtedy zaczęli naukę do kuwetki. Piotrek zrobił ją ze starego pudła i nasypał piasku. Za każdym razem, gdy Tosia szukała kąta, od razu ją tam odnosili.

Tu, Tosia, tu, powtarzała cierpliwie Karusia.

Tosia protestowała, próbowała czmychnąć. Ale dzieci były nieustępliwe. I w końcu stał się cud kotka sama poszła do kuwety, zakopała piasek, zrobiła, co trzeba.

Udało się! krzyknęła Karusia. Mamo, tato! Sama poszła do kuwety!

Anna uśmiechnęła się po raz pierwszy od wielu dni.

No widzisz… Można było. Kto by pomyślał.

Michał Stefanowicz siedział przy stole z gazetą. Podniósł wzrok na kotkę, która spokojnie lizała łapę przy kuwecie.

Ty to masz charakter, powiedział cicho. Tyle kilometrów przeszłaś, uparta jak nikt…

Tato, już jej nie wywieziesz? zapytała z nadzieją Karusia.

Ojciec milczał chwilę, jakby każde słowo ważył, aż w końcu powiedział:

Nie. Jeśli sama wróciła… to znaczy, że jest u siebie. Z nami.

Karusia rzuciła mu się na szyję, przytuliła tak mocno, jakby już nigdy nie chciała puścić.

Dziękuję, tato! Dziękuję!

Dobra już, burknął, ale po minie było widać, że serce mu zmiękło.

…

Tosia żyła w tym domu przez długie lata. Odkąd wróciła, ani razu nie nabałaganiła korzystała tylko z własnej kuwety. Wieczorami mruczała przy piecu, grzała się w kłębuszku. Polowała na myszy tak jak Wacek i Mruczek, z czego cała gromada była dumna.

Czasem Michał Stefanowicz patrzył na nią, kręcił głową.

Ma ducha, mówił. Wie, gdzie jej dom. Żadne kilometry jej nie straszne.

Dzieci zawsze się zgadzały. Bo wiedzieli Tosia wiedziała, dokąd wrócić. I wróciła. Przez deszcz, zimno, głód i ból. Bo tam, gdzie czekają, tam się żyje.

A gdzie czekają tam żyje się naprawdę. I życie toczy się dalej.