Tamara Nikiticzna powróciła po latach: w Zareczu nazywano ją „generałową”, a tego dnia stanęła znów u moich drzwi.

Tego dnia przyszła do mnie kobieta, której nie widziałam na swoim progu od pięciu lat. Tamara Nikityczna. W naszej wsi Załężu nazywano ją po cichu generałową. Nie dlatego, że miała męża wojskowego nie, ale przez jej postawę, przez spojrzenie ostre jak brzytwa i przez dumę, którą można by trzy razy ogrodzić całą naszą wieś. Chodziła zawsze z wyprostowanymi plecami, z podniesioną głową, jakby stąpała nie po wiejskim błocie, ale po pałacowej posadzce. I nigdy z nikim się nie zadawała skinie tylko przez ramię i tyle rozmowy.

A teraz stała na progu mojego gabinetu. Nie do poznania. Plecy niby wyprostowane z przyzwyczajenia, ale w oczach taka zaszczuta tęsknota. Chustę w kwiaty naciągnęła aż po brew, jakby chciała się schować. Wahała się, nie śmiała przekroczyć progu.

Wchodź, Nikityczna powiedziałam łagodnie. Po co stać w sieni i zimno wpuszczać? Widać, że nie po aspirynę przyszłaś.

Weszła, usiadła na stołeczku przy piecu, ręce złożyła na kolanach. Dłonie miała zawsze wypielęgnowane, a teraz widzę skóra sucha, popękana, palce drżą drobniutko. Milczy. A ja nie naglę. Nalałam jej herbaty, z miętą i lipą. Postawiłam przed nią na stole.

Pij mówię. Duszę ogrzejesz.

Wzięła filiżankę, a w jej oczach zabłysły łzy. Nie popłynęły nie, duma nie pozwoliła ale stały w nich, jak woda w studni.

Zupełnie sama jestem, Szymanowska wyszeptała w końcu, a głos miała obcy, złamany. Sił już nie mam. Rękę sobie zwichnęłam niedawno, nie złamałam, chwała Bogu, ale boli, cholera, ani drzewa przynieść, ani wody. A plecy tak łamią, że ani westchnąć, ani jęknąć.

I popłynęła jej skarga, jak wiosenny strumyk, mętny i gorzki. A ja siedzę, słucham, kiwam głową, ale nie jej obecną biedę widzę, tylko to, co było pięć lat temu. Przypominam sobie, jak w jej domu, najporządniejszym w całej wsi, rozlegał się śmiech. Jej jedyny syn, Igor, przystojniak i złota rączka, przywiózł sobie narzeczoną. Elżbietę.

Dziewczyna była cichy anioł. Igor przywiózł ją z miasta. Oczy jasne, ufne. Włosy jasne splecione w gruby warkocz. Ręce do każdej pracy przyzwyczajone, choć delikatne. Dlaczego Igor się w niej zakochał to jasne. Ale dlaczego Tamarze nie przypadła do gustu tego nikt we wsi nie rozumiał.

A nie przypadła i już. Od pierwszego dnia Nikityczna ją zjadała oczami. Nie tak siedzi, nie tak patrzy. Barszcz ma, proszę cię, niedostatecznie czerwony, a podłogi niedostatecznie czyste. Kompot ugotuje cukru nawaliła, marnotrawczyni. Ogrodu podleje wszystkie pokrzywy na zupę wyrwała, niezdara.

Igor na początku stawał w jej obronie, ale potem się poddał. Był przecież maminsynkiem, całe życie pod jej skrzydłami. Miotał się między nimi jak osika na wietrze. A Elżbieta milczała. Tylko chudła i bladła z każdym dniem. Spotkałam ją raz przy studni, patrzę a ona ma oczy pełne łez.

Czemu, córeczko pytam znosisz to?

A ona uśmiechnęła się tak gorzko:

A gdzie mam iść, ciociu Walu? Kocham go. Może przyzwyczai się do mnie, zmiłuje

Nie zmiłowała się. Ostatnią kroplą była stara haftowana serwetka, którą jeszcze matka Tamary zrobiła. Elżbieta uprała ją nieostrożnie i wzór trochę zbladł. Oj, co się wtedy działo Krzyk był słychać na całą ulicę.

Tej samej nocy Elżbieta wyszła. Cicho, po angielsku. Igor rano zerwał się jak szalony, szukał jej, a potem przyszedł do matki, z suchymi, strasznymi oczami.

To przez ciebie, mamo powiedział tylko. Zabiłaś moje szczęście.

I też wyjechał. Jak mówili, znalazł swoją Elżbietę w mieście, pobrali się, urodziła im się córeczka. Ale do matki ani noga. Ani listu, ani telefonu. Jakby odciął.

Tamara na początku udawała hardą. I dobrze mówiła sąsiadkom. Nie potrzebuję takiej synowej, a syn, widzę, nie syn, skoro zamienił matkę na spódnicę. Ale sama z dnia na dzień postarzała się, zmizerniała. W swoim idealnym, czystym jak sala operacyjna domu została sama. I teraz siedzi przede mną, a cała jej duma, cała generalska postawa odpadła jak łupina z cebuli. Została tylko stara, chora, samotna kobieta. Bumerang przecież nie lata ze złością po prostu krąży i wraca tam, skąd został rzucony.

I nikomu nie jestem potrzebna, Szymanowska sze