Banany dla babci

– I banany dla babci Halinki! Nie zapomnij! Tylko małe, takie jak lubi! Ostatnio kupiłaś jakieś byle co! Marysiu! Jak tak można? Czy to naprawdę takie trudne zrobić to, o co cię proszę?

Maria Józefowna Kalinowska, główna księgowa dużego zakładu, matka dwójki dzieci i raczej zadowolona żona, westchnęła i skinęła głową w pustą przestrzeń, nie przejmując się, że mama i tak jej teraz nie widzi. To nic, bo Marysia dobrze wiedziała jej matka bezbłędnie wyczuje, jak Maria zareagowała na zalecenia.

– I nie kiwaj uparcie, tylko zrób! Bo cię znam! W głowie masz wiatr! Marysiu! Czas dorosnąć!

Drugi raz Marysia już nie kiwała. Po prostu powiedziała: Dobrze, mamo, już dobrze! i pożegnała się bez sprzeciwu.

Czas dorosnąć Aha, jak mamusia każe! Czterdzieści z haczykiem i jeszcze nie dorosła śmieszne.

Do końca pracy zostało pół godziny, Marysia próbowała się skupić na sprawozdaniu, ale to szło jak przez mgłę. Myśli kręciły się po głowie, głównie smutne. Chociaż zawsze była dobrą dziewczynką. Tak przynajmniej nauczyła ją mama.

– Maniusia to nasza mądra dziewczynka! Naprawdę grzeczna!

To było urocze, kiedy Mania chodziła do przedszkola. Dziewczynka z kokardami i falbankami na spódniczce prawdziwy cud!

Tylko co z tego, skoro z przedszkola wychodziła nie słodka dziewczynka, a raczej łobuziara.

– Marysia! Co ty masz na głowie?!

– Gniazdo, pani Waleria tak powiedziała Poleciła stać cicho na podwórku, żeby przyleciały ptaki i założyły gniazdo. Przynajmniej z mojej fryzury byłby pożytek, nie?

– A gdzie kokardy?

– Nie pamiętam! Sławek zabrał jedną, bo potrzebował liny na kotwicę. O rany, mamusiu! Wiesz, on ma prawdziwy statek?! Jego tata zrobił! Pani Waleria nalala wody do miednicy i pokazywała, jak statek pływa! Ale fajnie!

– A druga wstążka?

– Nie wiem. Ela prosiła i gdzieś zapodziała. Mamo, a czemu wieje wiatr?

– Marysia!

– No co?!

– Przestań mnie męczyć tymi głupimi pytaniami! Głowa mi pęka!

Marysia milkła i szła z mamą do domu, z ukosa patrząc, czy aby mamie nie jest bardzo źle z tym bólem głowy może jej czaszka już zawsze będzie pęknięta, jak te skorupki po jajkach do omleta, co mama rzuca do kosza?

Wyobraźnia Marysi zawsze szalała i nim doszły do domu, zaczynała pociągać nosem, potem łkała na cały regulator, czym doprowadzała mamę do pasji.

– Marysia, co ty tu urządzisz koncert?!

Nie mogła wyjaśnić czemu płacze. Było jej tak bardzo żal mamy, jej głowy, tego kiepskiego nastroju, że chciała zawyć jak sąsiedzki piesek Miśka.

Miśka była niepomiernie głupim psem wyła przy każdej okazji, ale tragedię odstawiała szczególnie wtedy, gdy jej właściciel, pan Jurek hydraulik, znikał na popijawę. Wtedy Miśka wyła nieprzerwanie przez kilka dni, doprowadzając do nerwicy wszystkich mieszkańców kamienicy przy ul. Jagody 6 i zmuszając dzieci do błagań, by rodzice zabrali ją właścicielowi. Rodziców to wkurzało, dzwonili po dzielnicowego, ale Miśka zostawała na swoim miejscu. Tylko raz, gdy znów pan Jurek się zapił, przestała nagle wyć pośrodku ryku i wszyscy, którzy akurat byli w domu, poczuli złowieszcze przeczucie.

Żegnaliśmy Jurka wszyscy był dobrym człowiekiem i każdemu pomagał, choć, jak mówiła mama Marysi, charakter miał miękki.

Miśka wyszła z kamienicy, usiadła na progu i nieruchomo patrzyła za ludźmi rozsypującymi kwiaty na drodze. Już nigdy więcej nie wyła. Marysia, którą mama nie zaprowadziła tamtego dnia do przedszkola bo szły do dentysty pogłaskała ją, ale Miśka nie ruszyła nawet ogonem, choć zawsze się cieszyła na każdy dotyk. Mama pociągnęła Marysię dalej, a gdy wróciły od lekarza, Miśka dalej siedziała sztywno, nie chowając nawet zmarzniętych łapek. Marysia mogłaby przysiąc, kreśląc na brzuchu krzyż, jak Sławek pokazał, że ta psina płacze.

– Mamo, a czemu u niej nie widać łez?

Co było w tym pytaniu taka moc? Marysia nie wiedziała, ale mama zadrżała, spojrzała na Miśkę, potem uklękła obok i wyciągnęła rękę:

– Misiu Miśeczko Chodź ze mną. On już nie wróci

Czy pies zrozumiał? Marysia nie wiedziała. Mama, nie słysząc odpowiedzi, wzięła psa na ręce i powiedziała do Mani:

– Idziemy. Trzeba ją ogarnąć.

Tak Miśka została psem Marysi. Przeżyła u niej wiele lat. Ile miała, gdy pan Jurek odszedł, nie wiedziała nikt. U Kalinowskich została jeszcze siedemnaście lat. Marysia skończyła szkołę, wyszła za mąż, a nigdy już nie słyszała jej wycia. Potulnie jadła, pozwalała się myć, chodziła z Marysią czy rodzicami na spacery, ale milczała. Kiedy przyszło jej odchodzić, westchnęła po ludzku i zamknęła oczy, wtulona w mokrą od łez dłoń Marysi. Nigdy potem nie miała już psa. Gdy dzieci chciały szczeniaka nie znajdowała w sobie siły, pamiętając ciemne, mądre oczy Miśki.

Poza tym, Marysia dzieciństwo miała szczęśliwe. Wszystko, co potrzebne mama, tata, dwie babcie, zając bez ucha i naleśniki ze śmietaną w niedzielę. I była działka babci Oli matki taty na którą z mamą jeździła prawie nigdy. Czemu nie wiedziała, to była tajemnica, a tych dzieciom się nie zdradza. Na działce wszyscy się bawili, tylko nie mama, choć Marysia wtedy jeszcze nie rozumiała, dlaczego.

Bywały też wyjazdy nad morze z drugą babcią Halinką. Tą Marysia kochała szczególnie, bo spędzała z wnuczką każdą wolną chwilę. Dla babci Halinki nie było tematów tabu i na każde pytanie chętnie odpowiadała, za co nieraz Marysia słyszała burę od mamy.

– O rety, mamo! Po co? Marysia jest jeszcze mała! Nic nie zrozumie!

– Ty byłaś mądrzejsza i wszystko rozumiałaś. Marysia ma to po tobie!

Marysia śmiała się, widząc, jak mama się irytuje, a myślała sobie, że połowy z tego, o czym babcia mówiła o dzieciach i rodzeniu, i tak nie zrozumiała, ale i tak słuchało się z wypiekami na twarzy może następnym razem zapyta czemu dorośli ukrywają czasem prawdę przed dziećmi.

Powody były niezłe. Dorośli robili co mogli, aby Marysia nie widziała, co się dzieje w domu po co dziecku kłótnie i łzy? Ale słychać było krzyki przez drzwi sypialni, a potem stłumiony płacz. Babcia Ola przyjmowała wnuczkę na działce z zaciśniętymi ustami, nawet nie patrząc na jej mamę. Mani pozostawało tylko złapać mamę za rękę i ciągnąć do kuchni, gdzie babcia piekła słynne ciasto z wiśniami.

– Mamo, chodź! Babcia cię nauczy. Upieczesz potem w domu! Jest takie pyszne, a ty nie potrafisz go zrobić!

– Nie!

Dorośli nie tłumaczyli, co się dzieje. Trzymali fason. Dużo później Marysia pojęła to skomplikowane. Bycie rodziną z przypadku nie znaczy, że trzeba siebie pokochać.

Rodzice rozwiedli się, gdy Marysi stukło dziesięć lat.

Impreza urodzinowa szła w najlepsze, gdy huknęły drzwi i usłyszała tylko odpowiedź na swoje zaskoczenie:

– I to by było na tyle

Miśka, która lepiej niż dziecko rozumiała, co się dzieje, podeszła do mamy Marysi i przytuliła się do niej łapami. Ktoś zawołał Marysię, więc pognała do salonu krzyczeć o torcie, ale wracając, zauważyła mamę i psa w tej samej pozycji zapatrzeni gdzieś w nicość, zamyśleni. Na nieśmiałe pytanie, mama drgnęła, spojrzała ostro:

– Oczywiście! Zaraz będzie tort! Wracaj do gości!

Kilka chwil później zobaczyła ją w drzwiach salonu uśmiechniętą, z ciastem, które piekła przez noc, licząc na uznanie.

Po wszystkim Marysia przysiadła przy mamie, która wyciągnęła łyżkę:

– Smakuje? No! I niech się schowają wszystkie diety, Marysiu! I wszystko inne też niech się schowa doczekamy się jeszcze święta!

Jakiego święta? Nie wiedziała wtedy, ani później. Zwłaszcza, że alimenty od ojca ledwo starczały na coś nowego do rosnącej garderoby święta były coraz rzadsze. Tylko Nowy Rok i urodziny Marysi były stałe. Swoich mama święcić już nie chciała.

Babcia Halinka nigdy się nie przejmowała, że Marysia podsłuchuje, i opowiadała jej, że córka powinna jeszcze ułożyć sobie życie. Marysia widziała mama nie znosi tych rozmów. Odpowiedź była jedna:

– Miałam już dość, wystarczy mi.

Później Maria często zastanawiała się co by było, gdyby mama nie przekreśliła siebie jako kobiety, gdyby spróbowała jeszcze raz stworzyć rodzinę, gdyby pozwoliła sobie być szczęśliwą? Odpowiedzi nie było, ale wyobrażała sobie brata albo siostrę, śmiejącą się mamę bez pretensji i narzekań.

W rzeczywistości matka dawno zapomniała, co to śmiech. Była coraz bardziej surowa, a Marysia musiała się bardzo pilnować, żeby nie wybuchnąć. Zdarzało się nieraz, że próbowała postawić się wtedy zawsze jak spod ziemi zjawiała się Miśka i pokazywała zęby. Wystarczało, by Marysia darowała sobie sprzeczki i umykała do siebie albo do babci.

Miśka gryzła boleśnie. Marysia to wiedziała, bo raz, w przypływie buntu, pies wszedł do pokoju, ugryzł ją w kostkę i wyszedł. Marysia zawyła z bólu, Miśka zostawiła siniaki, ale to wystarczyło najlepiej nie przekraczać granicy wyznaczonej przez kogoś, kto rozumie lepiej.

Wiele o mamie wytłumaczyła jej babcia. Zawsze bez ogródek, odpowiadała na wszelkie pytania:

– Czego ty od niej chcesz? Każda na zrzędę się zamieni, jeśli nie czuje się kochana.

– My ją kochamy, babciu

– Ale to nie to, Maniusiu. Kobieta musi się czuć kobietą. Nikt jej tego nie da poza mężczyzną. Zrozumiesz kiedyś. Ja wiedziałam gdy twój dziadek odszedł, miałam czterdzieści lat. Za wcześnie. Miało się romanse, ale Nie śmiej się, Maniusiu, nie zawsze byłam taka jak dziś! Księżyc, noce Bywało! A dziadka kochałam do dziś. I nie wyobrażałam sobie nikogo innego. Przyjąć kwiatka, iść do restauracji co innego niż spać codziennie razem. Ojej, jeszcze zobaczymy, jak ty pogadasz, jak wyjdziesz za mąż. A po matce masz wszystko, więc to prędko.

– Babciu, mam szesnaście lat!

– I co? Twoja matka miała niecałe osiemnaście, kiedy przyszła i powiedziała, że bez ojca żyć nie może. Że on bez niej może, to jej nie obchodziło. Kto inny powie, zakochała się jak kotka ale ja widziałam, że to była prawdziwa miłość. Wiedziała, że będzie trudno, bo jego rodzice jej nie chcieli, a twój tata był oczkiem w głowie w domu. Cierpiała. Tylko jednej rzeczy nie wybaczyła.

– Czego?

– Zdrady. Przepraszam, że tak otwarcie, ale lepiej dowiedz się ode mnie. Będziesz wiedzieć, ile kosztowała twoją mamę pogarda i niepotrzebne rady. Oskarżenia, że nie zadbała, nie wystarczyła ile można dawać z siebie? Nie po to ci to mówię, byś znienawidziła ojca. Nie warto marnować życia na nienawiść. Wybrał swoją drogę, a ty wiesz, że teraz mu dobrze. Ciesz się z tego, chociaż to dziwnie brzmi. Masz dwie połowy po ojcu i po matce i żadnej nie da się odciąć i wyrzucić.

– Mama nigdy nie mówiła złego słowa o tacie.

– I nie powie. Jest mądra. On będzie twoim tatusiem już zawsze, a ty jego dziewczynką. Po co komplikować?

– Kocham go jeszcze?

– Pewnie tak. Dlatego nie chce niczego zmieniać.

– Babciu a ja Też tak będę raz na zawsze?

– Nie wiem, dziecko. Niech niebo zsyła ci kogoś, kto będzie tego wart

Olgierda, męża, Maria spotkała dokładnie tak, jak babcia przepowiedziała. Pędziła korytarzem na pierwszą w życiu sesję na uniwersytecie i wpadła w objęcia wysokiego, niezbyt urodziwego chłopaka. Twarzy nie zapamiętała, zapamiętała silne ręce ratujące ją przed upadkiem i śmieszny, lekko piskliwy głos:

– Dziewczyno, lecisz jak huragan! Daj numer telefonu, zanim znów pogalopujesz!

Oczywiście nie dała numeru, niemal się nie zdziwiła, gdy po egzaminie czekał na nią pod salą.

– Teraz pani nigdzie się nie spieszy?

Ślub wzięli po trzech latach. Najpierw mieszkali z mamą, ale Marysia wiedziała, że to prowizorka.

Było ciężko. Mama nie akceptowała Olgierda. Nie widziała w nim wsparcia dla córki.

– Co to za zawód ten informatyk? Siedzi, gapi się w monitor i non stop coś przeżuwa. Zaraz ci wyrośnie taki mały słonik.

– Po co marudzisz, mamo? Skąpisz mu kanapki?

– Ciebie mi szkoda, napłaczesz się

Olgierd musiał się napracować na akceptację teściowej, ale udało mu się. Dopiero po dziesięciu latach mama uznała, że zięć to złoto.

Wtedy Marysia z Olgierdem mieszkali już osobno w małym mieszkaniu. On znikał w biurze budując własną firmę, ona biegała po oględzinach mieszkań nóg trzeba używać, by pośrednika chleb karmił. Pierworodnym opiekowała się na zmianę babcia lub prababka Marysia dziękowała niebu, że obie są w formie.

Pierwsze niepokojące sygnały pojawiły się, gdy Maria była w drugiej ciąży.

– Marysia, za kogo ty się masz? Znikasz na godzinę i przepadasz! A ja mam sto spraw! złoszcząc się, mama mieszała ulubiony barszcz zielony zięcia. Już! Wychodzę! Następnym razem planuj czas lepiej!

Maria nie mogła pojąć przecież była w domu! Na badania poszła wczoraj, dziś nawet z mieszkania nie wychodziła. Coś jest nie tak

Mama stanowczo odmówiła badań.

– Po co mi to? Wymyślasz! Jestem zdrowsza od wszystkich! Lepiej babci sprawdź zdrowie, ona na pewno potrzebuje lekarza.

Maria, zasięgnąwszy rady u męża i ojca, znalazła dobrego specjalistę, który przyjechał do domu.

– Nie mam dobrych wieści. Potrzebne szerokie badania, ale sądzę, że czeka was trudny czas.

Maria czuła zimne ręce czy to możliwe, że chodzi o jej mamę? Była przecież jeszcze taka młoda! Skąd te objawy?

– Jest wiele powodów. Lepiej skupić się na ograniczeniu skutków?

– Można?

– Medycyna nie daje cudów, ale możemy przynajmniej opóźnić może się uda, może do tego czasu znajdą coś nowego.

Teraz Maria wiedziała wszystko się zmieni, czy chce tego, czy nie. Nic już nie będzie jak dawniej. Bo bliższej osoby niż mama nie miała nigdy. Tak, mąż, dzieci, babcia, ojciec ale mama To mama. Teraz musi zrobić wszystko, by jej świat był spokojny.

Wspominać, jak mama dała się przekonać na przeprowadzkę, Maria nie lubiła. Olgierd się postarał, nowy dom Marysia szybko znalazła i udało się go kupić mimo długu.

– Najważniejsze, że razem. Będziesz mogła być spokojniejsza.

Maria, chowając twarz na ramieniu męża, wiedziała, że spokój to już dla niej sen na jawie.

I tak właśnie było.

Mama zapominała, że już mieszka z nimi i co chwilę chciała iść do siebie.

– Mamciu, twoja sypialnia jest tu, po korytarzu.

– Po co mi twoja gościnna? Mam swój własny dom!

– Oczywiście, ale jutro bardzo mi pomożesz. Zostaniesz?

– Dobrze. Ale nie licz, że tak będzie zawsze! Mam jeszcze swoje sprawy!

– Jasne, mamusiu.

– Ojej, czego ty możesz rozumieć, Marysiu! W twoim wieku!

Bez babci, która czuwała nad seniorką, Maria by zwariowała szybciej, niż nauczyła się żyć po nowemu.

– Babciu, ona naprawdę nic nie pamięta?

– Skąd. Wiele pamięta głównie dawne rzeczy. Zdziwisz się, ale wspomina nawet coś, czego ja zapomniałam. Teraz rozumiem, ile straciłyśmy czasu, gdy była mała. Przedszkole, szkoła, świetlica Ledwo kilka godzin dziennie przy dobrych wiatrach. Praca, dom Ja naprawdę byłam matką dla ciebie, Maniusiu. Ciebie sama wychowałam. Twoja mama Moja rana Jak chciałabym jeszcze okruch tej straconej przeszłości Teraz wydaje mi się, że to wszystko tylko po to, żeby ona mi przebaczyła. Mnie, jej ojca, życie Wciąż narzeka, czasem krzyczy, ale to nic. Najstraszniej jest, gdy patrzy na mnie i nie wie, skąd mnie zna ale widzę, że już nie cierpi. Uśmiecha się. To straszne i piękne. Każda matka chce, żeby jej dziecko chociaż przez chwilkę było szczęśliwe. Wtedy wiem ona jest szczęśliwa. Młoda, zdrowa, jeszcze wszystko może się jej przyśnić. Boże, jak to znieść, Maniusiu

– Nie wiem, babciu Nie wiem

Marysia wiedziała, jak trudno babci pogodzić się z tym, że jedyne dziecko odprowadza w miejsce, gdzie nie ma powrotu. Widziała czasem mamę siedzącą pod kolanami nieruchomej babci i szeptała:

– Mam zabrać ją?

– Nie, Maniusiu. Niech zostaną Jeszcze chwilę

Babcia odeszła rok po tym, jak Maria zrozumiała, że nic już nie będzie takie same.

– Dbaj o nią, Maniusiu! Jak o oczy w głowie! Dalej nie dam rady

Maria przygryzała wargi i kiwała głową, myśląc tylko, żeby babcia nie wiedziała, jak się boi zostać z tym wszystkim sama.

– Przestań myśleć o niej jak o mamie. Starość to powrót do dzieciństwa. Dzieci żyją emocjami, nie rozumem. Proszę, traktuj ją jak dziecko. Będziesz musiała ją żałować. Kiedy nie wytrzymasz i będziesz chciała wrzasnąć zrób to, ale tak by jej nie nastraszyć. Potem przypomnij sobie co ci mówiłam i żałuj ją Mocno. Tak, jakbyś chciała, by twoje dzieci kiedyś cię żałowały… Obiecaj mi!

– Obiecuję

Ile razy jeszcze Maria wróci do tej rozmowy? Nie sposób zliczyć. Nawet dziś.

Spogląda na zegarek, wzdycha, bierze torebkę. Portfel, klucze, parasolka. Chyba wszystko. Czas. Odbierze starszego z treningu, potem młodszego ze szkoły, pojedzie na zakupy. Po banany. Te malutkie, jakie lubiła babcia.

Bo mama, widząc pęczek, pomyśli przez chwilę, że babcia wciąż jest. Wystarczy przejść kilka kroków korytarzem, nie patrząc na zdziwioną opiekunkę, potem uchylić drzwi do salonu i zobaczyć to stare, niepasujące do wnętrza fotele, które zostaną, póki ktoś o nich pamięta. I mruknąć:

– Marysia! Nie mogłabyś już wyprać tych obić? Ile razy mam mówić? Kupiłaś banany? Babcia zaraz przyjdzie. Prosiła.

– Jasne, mamusiu! Usiądź, zrobię ci herbatę.

I fotel będzie zajęty, i jeszcze będzie czas, by przytulić się do jej dłoni, złapać surowe, a czułe spojrzenie i uśmiechnąć się do zdziwionego pytania:

– Marysia, co ty masz na głowie? Gdzie szczotka? Dawaj, uczeszę cię! O mój Boże, już późno Spać pora! Co chcesz na śniadanie? Kaszę na mleku czy naleśniki?