Zebrała się na nowo

13kwietnia 2025r.

Dziś wciąż słyszę szelest łamanej tafli w mojej głowie, jakby ktoś ciągle przeszukiwał podłogę warszawskiej galerii SzkłoSztuka. Radosław, właściciel tego miejsca, podszedł do mnie z takim samym zimnym uśmiechem, jakby w jego ustach zawsze tkwił miętowy spray. Złamałaś moje lustro, więc będziesz mi dłużna siedem lat szepnął, pochylając się tak nisko, że poczułam zapach jego perfum. Pod moimi butami rozbrzmiewały odgłosy pękających kawałków weneckiego płótna, a sufitowe reflektory rozbłyskiwały niczym setki migotliwych fleszy. W gardle miałam kamień: mogłabym przetrwać wszystko, oprócz dźwięku kruszącego się szkła, gdy wiem, że wartość ramy równa się rocznemu dochodowi.

Zapłacę wyszeptałam.
Zapłacisz czym? Swoimi krzywymi witrynami? Od dzisiaj pracujesz za darmo, dopóki dług nie spłacisz odpowiedział, a jego słowa brzmiały jak wyrok.

Pamiętam, jak piętnastoletnia Jadwiga siedziała w warsztacie mojego dziadka, mistrza szklarza, i łapała odbicia w skrawkach amarantu. Dziadek podawał mi jabłkowy żelki i mawiał: Szkło trzyma prawdę. Czasem straszne jest spojrzenie w nie, ale kto się nie boi, lepiej poznaje samego siebie. Po jego śmierci matka sprzedała sklep, a ja wstąpiłam na Wydział Projektowania Przemysłowego w Warszawie i zaczęłam układać witryny. Tam zauważył mnie Radosław wysoki, czarujący, obiecał osobistą wystawę w zamian za kilka szkiców.

Na początku nazywał mnie muzą przestrzeni, całował rękę przy każdym udanym projekcie. Potem, przyjacielsko krytykował: Refleksy są zbyt zimne, dodaj ciepła. Brzmiło nieprzyjemnie, ale budująco. Wiosną ton się zmienił: Jaką fakturę tworzysz, kiedy nie potrafisz nawet wymiarów rozróżnić?. Następnie pojawiły się kary za zniszczone materiały. Starałam się uspokajać: Jest surowy, bo ja mogę lepiej.

W pewien czerwcowy wieczór przestawiałam podium dla nowej ekspozycji. Przy wejściu stało najcenniejsze dzieło Radosława XVIIIwieczne lustro w złotej ramie, niczym koronka z liści. Jeden centymetr za bardzo, a wózek z podium zahaczył ramę. Trzask, jak strzał. Chwila ciszy, potem deszcz odłamków.

Wiesz, że to było licytowane na królewskim aukcyjnym?! ryknął Radosław, zagłuszając alarmy.
Zamienię mutnąłem, zbierając kawałki do wiadra. Znajdę konserwatorów.
Trzysta tysięcy złotych, albo siedem lat niewoli. Wybór należy do ciebie zagroził.

W podziemiach galerii, gdzie nie dochodził sygnał WiFi, produkowałam instalacje według jego szkiców: lampysoczewki, stołypryzmy. Radosław przyjmował je, podpisując jedynie własnym nazwiskiem. Wieczorami wracałam do domu, otwierałam laptop i składałam cyfrowy kolaż z rozbitego lustra, szukając w chaosie linii, które układałyby się w twarz.

Raz w tygodniu odwiedzała mnie Lidia, ceramika z sąsiedniej pracowni.
Gdzie zniknęłaś? Milczysz na czacie.
Spłacam dług odparłam. Lidia przyjrzała się moim wygiętym ramionom, zmęczonym dłoniom.
Wiesz, jak rozbija się szkło, by powstały witraże? Najpierw podgrzewa się do czerwoności, potem gwałtownie schładza.
Dzięki za metaforę uśmiechnęłam się. Mamy tu mnóstwo połamanej ceramiki. Weź, jeśli chcesz. Kawałek po kawałku stworzymy coś nowego.

Jesienią do miasta przyjechał kurator mobilnego festiwalu Miasto Świateł Krzysztof Nowak. Szukał twórców na nocny performance na starym dworcu kolejowym. W galerii pokazałam mu projekty Radosława; Krzysztof skinął uprzejmie, ale jego wzrok zatrzymał się na koszu z połamanym szkłem w kącie.
Kto to zrobił? zapytał.
Odpady odparł Radosław. Nikt się tym nie interesuje.
Podniosłam głowę:
Ja się interesuję.

Na dworcu Krzysztof podszedł do mnie:
Pokaż szkice, które nikomu nie pokazujesz.
Jeśli się odezwę, zwolnią mnie odpowiedziałam. Wysunął wizytówkę.
Spotkajmy się tam, gdzie nie ma twojego szefa. Jutro o ósmej, platforma 13.

Platforma była pusta, jedynie zardzewiałe zegary tykały pod dachem. Otworzyłam na tablecie model 3D: gigantyczna rozszczepiona maska, wewnątrz której widzowie wędrują labiryntem lustrzanych ścian. Promienie projektorów przemykają po odłamkach, formując frazy: twoje ręce są krzywe, jesteś dłużnikiem, jesteś nikim. Im bliżej środka, tym słowa topnieją, a powierzchnia staje się czysta odbija jedynie twarze widzów.

Krzysztof milczał, po chwili powiedział:
To nie instalacja. To osobista rewolucja w 360 stopniach. Zróbmy to.
Nie mam budżetu, nie mam materiałów, wszystko co połamane należy do galerii.
Materiał znajdziemy. Pozwolenia to już twoja decyzja, jak bardzo jesteś gotowa.

Pierwsze tygodnie zbieraliśmy śmieci: stare lustra z hoteli, połamane kawałki ceramiki Lidi, puste ramy ze złomowisk. Nocami rzeźbiłam szkło przy opuszczonym zakładzie, szlifowałam krawędzie papierem ściernym i suszarką. Lidia wypalała ceramikępuzzle, żeby fragmenty trzymały się razem.

Pewnej północy pojawił się Radosław.