– Odczep się ode mnie – powtarzała Olga. Lecz kot nieodstępnie podążał za nią.

Halina już nie żyła. Dogorywała.

Siedemdziesiąt dwa lata, kawalerka na krakowskim osiedlu Nowa Huta, emerytura, z której do dwudziestego zostawały grosze. I cisza.

Pół roku temu Kazik odszedł. Nie do innej – po prostu odszedł. Cichutko, we śnie, nawet nie zacharczał. Halina obudziła się rano, a on już był zimny. I jego ręka leżała na skraju łóżka, jakby chciał dosięgnąć i nie zdążył.

Córka Basia przyjechała z Wrocławia na pogrzeb, spędziła trzy dni, zostawiła na lodówce tabletki od ciśnienia i pognała, rzuciwszy na odchodne: „Mamo, dzwoń, jakby co”. Halina nie dzwoniła. A Basia dzwoniła. Raz na dwa tygodnie, równo według minutnika.

– Mamo, jak się czujesz?

– Dobrze.

– No i fajnie. Całuję.

I tyle rozmowy. Cała więź. Cały sens.

Halina chodziła do sklepu. Do apteki. Czasem do przychodni, gdzie mierzyli jej ciśnienie i mówili „proszę się mniej denerwować”. Ona się nie denerwowała. Ona w ogóle nic nie czuła. Jak mebel. Jak ta stara szafa w przedpokoju, którą Kazik ciągle miał wyrzucić, ale nigdy nie wyrzucił.

Tamtego dnia, zwykłego, listopadowego, z niskim niebem i mżącym deszczem, Halina wracała z przychodni. Ciśnienie znowu skoczyło. Lekarka pokręciła głową, wypisała kolejną receptę. Halina wsadziła ją do kieszeni i nawet nie spojrzała.

Przy śmietnikach coś się poruszyło.

Kotka. Chuda, trójkolorowa, z postrzępionym uchem. Siedziała prosto na mokrym asfalcie i patrzyła na Halinę. Nie żałośnie, nie. Nie prosząco. A jakoś… oceniająco. Jakby sprawdzała: ta czy nie ta?

Halina przeszła obok.

Kotka wstała i poszła za nią. Cicho. Nie miauknęła, nie wybiegła naprzód, po prostu szła trzy kroki z tyłu, jak cień.

Halina odwróciła się przy klatce.

– Odczep się ode mnie.

Kotka usiadła. Mrugnęła. I została.

Halina weszła na swoje trzecie piętro, zamknęła drzwi, włączyła czajnik. Stanęła na chwilę przy oknie – na dole, na ławce pod klatką, siedziała ta sama kotka.

Jakaś szalona kotka.

Rano Halina otworzyła drzwi i prawie się potknęła. Na wycieraczce, zwinięta w kłębek, spała ta sama kotka. Jak się dostała na trzecie piętro – nie wiadomo. Ale leżała tak, jakby właśnie tu miała być.

– No i co ja mam z tobą zrobić? – zapytała Halina.

Kotka otworzyła jedno oko. I znowu zamknęła.

Jakby odpowiedź była oczywista.

Halina jej nie wpuściła. No, znaczy, tak jej się wydawało.

Po prostu wyniosła spodek z mlekiem. Po prostu zostawiła drzwi uchylone, bo było duszno, listopad, a kaloryfery grzały jak wariaty. I kotka po prostu weszła.

Halina stała w przedpokoju i patrzyła, jak ta chuda, bezczelna morda obwąchuje kąt w korytarzu. Potem kuchnię. Potem pokój. I nagle znieruchomiała.

Fotel Kazika. Stary, wygnieciony, z wytartymi podłokietnikami. Ten sam, w którym siadał każdego wieczoru, klikał pilotem i mówił: „Halu, no popatrz, co oni wyprawiają”. Halina przez pół roku omijała ten fotel szerokim łukiem. Nie mogła w nim usiąść, ani go wyrzucić. Stał jak pomnik. Jak dziura w pokoju.

Kotka wskoczyła. Pokręciła się w wygnieceniu i położyła. Zwinęła w kłębek, schowała nos w ogon.

I zamruczała.

Halinie zadrżały usta. Chciała krzyknąć: „A nuż, złaź!” Ale gardło się zacisnęło i zamiast krzyku wydobyło się coś ochrypłego, niewyraźnego. Usiadła na kanapie i długo patrzyła, jak kotka śpi w fotelu jej męża.

– Przenocujesz – powiedziała Halina zachrypniętym głosem. – Jutro cię wywalę.

Jutro nie wywaliła. I pojutrze też. Kotka została.

Nazwała ją Tosia.

– Tosiu, chodź jeść – mówiła Halina, stawiając na podłodze spodek.

Tosia jadła. I patrzyła na Halinę z dołu do góry tym samym wzrokiem. Oceniającym. Spokojnym. Wzrokiem kogoś, kto wie coś, czego ty jeszcze nie pojąłeś.

Po tygodniu Halina kupiła karmę. Najtańszą, w żółtym opakowaniu, na promocji. Stała w sklepie zoologicznym i czuła się idiotką. Ekspedientka, dziewczyna może dwudziestoletnia, z różowymi paznokciami, zapytała:

– Jaka rasa?

– Nierasowa. Nawinęła się – mruknęła Halina i wyszła, nie pożegnawszy się.

Potem kupiła kuwetę. Potem miskę. Normalną, ceramiczną, bo ze spodka Tosia wiecznie wylewała. Potem drapak za sto dziewięćdziesiąt złotych, bo kotka zaczęła drzeć róg kanapy, a kanapa była jedynym, co Halina miała w przyzwoitym stanie.

„Tymczasowo – powtarzała sobie. – Wszystko tymczasowo”.

Ale życie już się zmieniało. Niepostrzeżenie, podstępnie, jak woda drąży skałę.

Wcześniej Halina budziła się o dziewiątej, leżała, wpatrzona w sufit. Teraz – o siódmej trzydzieści Tosia siadała obok poduszki, patrzyła w twarz i milczała. Nie miauczała. Po prostu siedziała i czekała. I od tego milczącego oczekiwania nie można było nie wstać.

Halina wstawała. Szła do kuchni. Nasypywała karmę. Włączała czajnik. I nagle odkrywała, że już od dziesięciu minut stoi przy oknie i patrzy na podwórko. Po prostu tak. Nie myśląc o ciśnieniu, nie myśląc o emeryturze, nie myśląc o Kaziku.

Wieczorami zrobiło się jeszcze ciekawiej. Wcześniej Halina włączała telewizor – nie żeby oglądać, ale żeby nie było tej martwej ciszy. Głosy z ekranu wypełniały pustkę i wydawało się, że nie jest się samemu. Teraz Tosia kładła się obok na kanapie, przy udzie, i mruczała. Cicho, równo, jak silniczek. I Halina po raz pierwszy od pół roku wyłączyła telewizor.

Cisza okazała się nie taka straszna. Cisza z mruczeniem – to zupełnie inna cisza.

Przyłapała się na tym, że rozmawia z kotką. Nie pieszcząc się, nie, Halina w ogóle nie umiała się pieszczocić, nawet z Basią w dzieciństwie. Po prostu mówiła. Jak z człowiekiem.

– Znowu ciśnienie sto sześćdziesiąt. Ta lekarka, doktor Teresa, patrzy jak na umarłą. A ja, może, jeszcze pożyję. Na złość wszystkim pożyję.

Tosia mrugała.

– Basia dzwoniła. Znowu swoje: „Mamo, jak się czujesz?”. A jak się czuję? Jakoś. Chociaż… wcześniej – jakoś tak. A teraz… teraz nie wiem.

Kotka ocierała się głową o dłoń. I Halina milkła, bo w gardle znowu robiło się ciasno.

Sąsiadka Teresa Kowalska wpadła na herbatę, zobaczyła Tosię i klasnęła w ręce:

– Halu! A przecież mówiłaś – za nic, przenigdy!

– Ja i teraz mówię – tymczasowo.

– Aha, tymczasowo – zaśmiała się Teresa, patrząc, jak kotka ociera się o nogi Haliny. – Masz karmę w trzech miejscach, miskę ceramiczną i drapak. Bardzo tymczasowo.

Halina odwróciła się do okna, żeby Teresa nie zobaczyła, że się uśmiecha. Pierwszy raz od pół roku.

Potem zadzwoniła Basia. Halina sama nie wiedziała, po co opowiedziała o kotce. Wyrwało się. Może chciała się podzielić – po raz pierwszy od dawna miała czym się dzielić.

– Znalazłaś kota? – powtórzyła Basia. – No, chociaż jakieś zajęcie, mamo.

Jakieś zajęcie.

Halina odłożyła słuchawkę i poczuła złość. Prawdziwą, gorącą, żywą. Nie urazę – uraza była znajoma, puchata, bezkształtna. A złość. Tę, od której chce się walnąć pięścią w stół i powiedzieć: „Ty w ogóle rozumiesz?!”

W grudniu wszystko się posypało.

Tosia zaczęła jeść mniej. Najpierw Halina nie zauważyła – no, nie dojadła, bywa. Potem nie tknęła w ogóle. Miska stała pełna od rana do wieczora, a karma wysychała na brązową skorupę. Tosia leżała w fotelu Kazika i prawie się nie ruszała. Tylko oddychała – szybko, płytko, jakby brakowało jej powietrza.

– Hej – Halina przykucnęła, zajrzała kotce w oczy. – Co ty wyprawiasz?

Tosia mrugnęła. I odwróciła pyszczek do ściany.

Halinie coś w środku pękło.

Nigdy nie była u weterynarza. Kazik w dzieciństwie trzymał psa, ale Halina – nie, ani razu, w ogóle nie rozumiała ludzi, którzy targają zwierzęta do lekarzy, wydają pieniądze, nerwy. „Ludziom na leczenie brakuje” – mawiała wcześniej. Jeszcze całkiem niedawno.

A teraz stała w przedpokoju z transporterkiem w rękach. Transporterek kupiła wczoraj. Czterysta złotych na wyprzedaży – plastikowy, z obtłuczoną kratką. Wpychała tam Tosię, a kotka nie stawiała oporu. To właśnie było najstraszniejsze. Wcześniej by drapała, wyrywała się, syczała, a teraz leżała jak szmatka i patrzyła.

Klinika weterynaryjna „Rudigier” na Prądniku Białym. Mała, ciasna, pachnie lekami i mokrą sierścią. Halina siedziała na plastikowym krześle, przyciskając transporter do kolan i czuła się nieswojo. Dookoła młodzi klienci, z rasowymi psami, z puszystymi kotami w drogich torbach. A ona – emerytka w starym płaszczu, z obtłuczonym transporterkiem, w środku którego leżał nierasowy kot z postrzępionym uchem.

Lekarz okazał się młody. Chłopak, może trzydziestoletni, w okularach i niebieskim kitlu. Nazywał się Artur Kowalski, ale sam powiedział: „Może być Artur”. Obejrzał Tosię, pomacał brzuch i zamilkł. Jego twarz się zmieniła.

– Co? – zapytała Halina.

– Trzeba zrobić USG.

Zrobił. Długo wodził głowicą po brzuchu Tosi, klikał myszką, marszczył się. Potem odwrócił się do Haliny i zaczął mówić ostrożnie, jak się mówi do tych, których się żałuje:

– Ona ma nowotwór. W jamie brzusznej. Potrzebna jest operacja. Jeśli się nie zrobi – dwa, trzy miesiące, może trochę więcej.

– Ile będzie kosztować? – zapytała Halina.

– Cztery tysiące pięćset. Z narkozą, z opieką pooperacyjną.

Halina skinęła głową, wzięła transporter i wyszła.

Cztery tysiące pięćset. Jej emerytura. Cała. Do ostatniego grosza.

Usiadła na ławce przed kliniką. Grudzień, psi chłód, palce marzną. Tosia w transporterku – cicha, nieruchoma, tylko oczy błyszczą przez kratkę. Patrzy. Nie prosi, nie żali się, po prostu patrzy.

Halina wyjęła telefon i zadzwoniła do Basi. Sygnał, drugi, trzeci.

– Mamo, jestem w pracy, dawaj szybko.

– Basiu, potrzebuję pomocy. Kotka potrzebuje operacji. Cztery tysiące pięćset.

Cisza. Potem westchnienie. I głos, od którego Halinie zrobiło się zimniej niż od grudniowego wiatru:

– Mamo, ty mówisz poważnie? Cztery tysiące pięćset na bezdomnego kota?

– Ona nie jest bezdomna. Jest moja.

– Mamo. To kot. Zwykły kot. Jak umrze, weźmiesz sobie innego. Tyle ich na podwórku.

Halina zamknęła oczy. Nagle ujrzała wyraźnie, jak fotografię – Kazika w fotelu. Jak przełącza kanały i mówi jej: „Halu, jesteś najbardziej upartym człowiekiem na ziemi. Jak sobie coś postanowisz, to góry przeniesiesz”. Powtarzał to tak często, że ją złościł. A teraz oddałaby wszystko, żeby usłyszeć to jeszcze raz.

– Mamo? Słyszysz?

– Słyszę – powiedziała Halina. – Dziękuję, Basiu.

I odłożyła słuchawkę.

Trzy dni myślała. Trzy dni – to dużo, kiedy ktoś obok umiera.

Tosia leżała w fotelu i niknęła. Jak świeczka. Jadła po łyżeczce. Piła mało. Przestała mruczeć. Halina siedziała obok, na podłodze, na starym kocu i głaskała kotkę po głowie – delikatnie, opuszkami palców.

– Powiedziałam przecież – jesteś moja. Moja i już.

Czwartego dnia Halina wstała o szóstej rano. Ubrała się. Poszła na pocztę. Odstała kolejkę po emeryturę – trzy babki przed nią, wszystkie ze swoimi przekazami, wszystkie powolne, wszystkie wieczne.

Banknoty leżały w kieszeni płaszcza i Halina szła ulicą, przyciskając rękę do boku, jakby niosła coś kruchego. W pewnym sensie tak było.

W klinice weterynaryjnej położyła pieniądze na ladzie. Ręce jej drżały – od zimna czy od strachu, nie odróżniała.

– Przywiozłam kotkę na operację.

Artur popatrzył na pieniądze, potem na Halinę, potem znowu na pieniądze. Skinął. Nie powiedział nic zbędnego. Tylko:

– Rokowania są dobre. Jak zniesie narkozę – wszystko będzie dobrze.

Jak.

Halina usiadła na korytarzu. Plastikowe krzesło, biała ściana, zapach antyseptyku.

Próbowała przypomnieć sobie, kiedy ostatnio tak czekała. Przypomniała. Dwadzieścia lat temu, w szpitalu położniczym. Basia rodziła. Halina siedziała na korytarzu – dokładnie tak samo, na krześle, przyciskając torbę do piersi i czekała. Wtedy wszystko skończyło się dobrze. Dziecko zapłakało i świat stał się inny.

Drzwi otworzyły się. Wyszła pielęgniarka – młoda, w zielonym fartuchu, ze zmęczonymi oczami.

– Pani jest właścicielką trójkolorowej?

– Tak – powiedziała Halina i wstała. Nogi zdrętwiały, kolana zachrzęściły.

– Wszystko dobrze. Operacja się udała. Pani kotka to fighter.

Halina skinęła głową. Nic nie mogła powiedzieć – gardło ścisnęło. Kiwała i kiwała, a pielęgniarka dotknęła jej ręki:

– Hej, wszystko w porządku?

– Tak. Tak. Wszystko w porządku.

Tosię wynieśli – obłożoną pieluchami, śpiącą, z wygolonym brzuszkiem i cieniutkim szwem. Halina wzięła transporter dwiema rękami, przycisnęła do siebie i poszła do wyjścia.

W domu po raz pierwszy położyła kotkę u siebie na łóżku. Na tej połowie, gdzie wcześniej spał Kazik. Tosia leżała na boku, oddychała równo, a szew na jej brzuszku różowił się cieniutką nitką. Halina położyła się obok, położyła dłoń na ciepłym kocim boku i wyszeptała:

– Jesteś moja.

Tosia wracała do zdrowia powoli. Pierwszej doby leżała, jadła po kropli, patrzyła mętnymi oczami. Potem zaczęła podnosić głowę. A po tygodniu sama doszła do miski i zjadła wszystko. Halina stała w drzwiach kuchni i patrzyła, jak kotka wylizuje ceramiczne dno, i myślała: oto jest szczęście. Głupie, groszowe, na czterech łapach.

Do lutego Tosia wróciła do formy. Nosiła się po mieszkaniu jak szalona, zrzucała solniczkę ze stołu, ostrzyła pazury na drapaku – i od razu na kanapie, bo charakter. Halina krzyczała, machała ręcznikiem, wołała: „Co za bestia!”.

Sama Halina żyła prawie na kaszy i ziemniakach. Teresa Kowalska przynosiła co drugi dzień to barszcz w słoiku, to torbę jabłek – „nadmiar, bierz, proszę”. Halina wiedziała, że żadnego nadmiaru nie ma. Że Teresa sama liczy każdy grosz. Ale brała. Bo duma – to dobrze, ale jeść trzeba.

Pod koniec lutego zadzwoniła Basia.

– Mamo, sprawdź konto. Przesłałam ci. Cztery tysiące pięćset.

Halina zamilkła. Potem:

– Po co?

– Po to. – Pauza. Długa, ciężka. – Przecież oddałaś całą emeryturę za kota. I mi nie powiedziałaś. Teresa Kowalska zadzwoniła.

– Teresa… – Halina zamknęła oczy.

– Mamo, nie powinnam się dowiadywać takich rzeczy od sąsiadki.

Halina milczała. Nie dlatego, że się obraziła – dlatego, że nie mogła wybrać z tysiąca słów choć jednego właściwego. I wybrała najprostsze:

– Przyjedź, Basiu. Tak po prostu. Po prostu przyjedź.

Cisza. Sekunda, dwie.

– Przyjadę, mamo. W sobotę.

Halina odłożyła słuchawkę. Postała. Potem opadła do fotela Kazika – po raz pierwszy przez cały ten czas. Po prostu usiadła. I nic się nie stało. Tylko wgniecenie w siedzisku było dla niej odrobinę za duże.

Tosia wskoczyła na kolana, wbiła czoło w dłoń i zamruczała – głośno, tak że wibracja odbijała się gdzieś w środku.

Za oknem padał śnieg. Halina siedziała i patrzyła. Nie dlatego, że wcześniej nie było śniegu. A dlatego, że wcześniej tego nie zauważała.