Więźniarka

STARA

Stary autobus, wydychający w powietrze zapach benzyny, ruszył ze zgrzytem dalej, zostawiając kobietę samą na poboczu. Rozejrzała się tutaj wszystko było bez zmian. Ta sama rozmazana droga zalana tłustym, czarnym błotem, te same krzewy ochlapane szarą wodą przez przejeżdżające samochody. W oddali majaczyła wieś, rozciągnięta wąską wstęgą przy krawędzi lasu, już widać było w półmroku żółte kwadraty okien, a z odległości dobiegały ujadanie psów i gęganie niezadowolonych gęsi.

Tak, tu się nic nie zmieniło przez te sześć lat, pomyślała Hanka prawie nic. Tylko po prawej, na wzgórzu, nie było już rzędu maszyn rolniczych, dawniej oświetlonych słabym światłem latarni. Tam teraz ziejąca ciemność, nie wiedziała, co się stało z gospodarstwem Nowaka, pewnie spadkobiercy rozprzedali je kawałek po kawałku.

Hanka weszła na główną wiejską ulicę i nie zdziwiłaby się, gdyby zza rogu wyskoczył ktoś z kamieniem. Przez chwilę była pewna, że z każdego okna patrzą na nią pary potępiających oczu. Niżej nasunęła chustkę na głowę, próbując pozostać niewidzialną. Co ją czeka dalej? Czy cokolwiek zostało jeszcze z domu rodzinnego? Nie miała jednak gdzie indziej pójść, tylko do tej wsi. Powróciła tutaj mimo niechęci mieszkańców; to przecież przez nią połowa ludzi we wsi przed laty straciła pracę.

Od tamtej pory Hanka bardzo się zmieniła, zarówno pod względem wyglądu, jak i charakteru. Z tamtej beztroskiej, ładnej dziewczyny, która niegdyś poderwała oschłe serce Stanisława Nowaka, nie zostało nic. Hanka była wtedy kształtną szatynką z szeroko otwartymi, błękitnymi oczami. Nie miała nikogo, mieszkała sama na końcu wsi, w starym domku przy parowie. We wsi za Stanisławem wtedy niemal modlono się; u niego pracowało większość mieszkańców. Pewnego dnia Hanka przeprowadziła się do niego, sądziła, że trafiła los na loterii.

Ale życie z Stanisławem nie było bajką. On widział siebie jako lokalnego pana, był typem despoty. Hanka była dla niego kimś w rodzaju dziewki folwarcznej, przytocznej dla rozrywki, ale długo tego nie pojmowała, zaślepiona uwagą kogoś tak znaczącego. Najpierw odsunął ją od przyjaciółek, potem zabronił jej, jego zdaniem, zbyt śmiałych strojów; makijaż też zakazał. Jej świat stał się pasmem zakazów.

Cały dzień siedziała w domu, gotowała zupy i witała Stanisława. O pracy mogła zapomnieć. On wiecznie podejrzewał, że ma kogoś, nękały go ciągłe podejrzenia i szalała zazdrość. Hanka próbowała udowodnić, że nic się nie dzieje bez skutku. Zrozumiała, że nie o nią chodzi, tylko o jego obsesje. Ilekroć by się nie starała, on był wciąż niezadowolony. Gdy doszło do rękoczynów, wróciła na skraj parowu, starając się zapomnieć ten koszmar. Ale najgorsze było dopiero przed nią.

Nowak zjawił się nazajutrz po jej odejściu. Hanka myła podłogę w kuchni, wszystko stało otworem. Przez dom przewiewał ciepły wiatr, czuć było świeżość i czystość. Cieszyła się monotonną pracą, dawała jej ukojenie. On wparował i silnym kopnięciem przewrócił wiadro z wodą, tak że podłoga zamieniła się w kałużę. Hanka od razu poczuła, że zaraz po wiadrze, kolej na nią.

Nie pamięta, co działo się dalej jakby umysł chciał oszczędzić jej nerwy i odmówił przywołania obrazu tamtego dnia. Ocknęła się dopiero, kiedy podwórze pełne było funkcjonariuszy policji, zadawali pytania i machali jej przed oczami reklamówką z kuchennym nożem. Za płotem ściskali się sąsiedzi, w kuchni królował rozgardiasz, a pośrodku leżał Stanisław.

Doprowadziła chłopa do grobu! niosło się zza płotu, Gdyby ogonem mniej kręciła, chłop by żył! Czego jej brakowało, w dostatku żyła! Dobrą duszę zgubiła! A co teraz z nami będzie? Dzięki niemu była robota! Tłum zawrzał: I co z nami będzie? Za co żyć?!

Hanka dostała sześć lat więzienia, wyrok odbyła w zwykłym zakładzie karnym. Te lata były ciężkie, choć nie aż tak straszne, jak się obawiała. Dzięki pogodnemu usposobieniu i umiejętności wysłuchania innych, zyskała przyjaciółki, a ich rozmowy osładzały życie za kratami. Ale z tamtej pięknej, nieświadomej siebie dziewczyny nic nie zostało. Przytyła, między włosami pokazała się siwizna, przestała dbać o wygląd. Nigdy nawet nie pomyślała, że kiedyś trafi za kratki. Wydawało jej się, że to miejsce tylko dla upadłych i przegranych. A jednak jak mówi przysłowie nie wymawiaj się od torby i od więzienia, los bywa przewrotny. Teraz była skazaną.

Szła teraz poprzez wiejski bruk, chowając twarz w chustkę, a serce waliło jej jak opętane. Czy jej dom w ogóle istnieje? Może już rozebrali go na opał Ale na samym brzegu parowu, między dwoma starymi brzozami, wyraźnie widać było mury rodzinnego domu. Z parowu niosło się znajome zimno, w dole szemrał strumień i rechotały żaby. Ileż razy, nawet w snach, wyobrażała sobie to miejsce, zapach wsi, widok na las pełen grzybów: podgrzybków, koźlaków, maślaków Aż chciało się od razu pobiec z koszykiem w ręku!

Przemknęła cicho przez furtkę, odnalazła klucz w dawnej skrytce. Otwierając drzwi, spodziewała się uderzenia stęchlizny ale nic z tych rzeczy. Pstryknęła światło i kuchnię zalał żółty blask. Wszystko było czyste, na parapecie różowymi kiściami kwitła pelargonia. Hanka przystanęła zdziwiona. Przeszła przez pokoje nienaruszone, wszystko na swoim miejscu. Ktoś wyraźnie doglądał domu w jej nieobecność.

Hanka, Haaanka! dobiegło nagle z sieni i do środka weszła zadyszana sąsiadka Genowefa. O rany, jak ty się zmieniłaś powiedziała na powitanie. Zobaczyłam światło i zaraz biegnę. Przyniosłam ci coś do jedzenia, bo pewno głodna po podróży. Postawiła na stole słoik mleka i zawinięty w lnianą szmatkę bochen chleba. Dziękuję, pani Genowefko, powiedziała cicho Hanka, to pani pilnowała domu, prawda? Ano pilnowałam, a jakże. Domu samego zostawiać nie można Dziękuję! Bardzo pani dziękuję łzy zakręciły się jej w oczach. To już idę, bo chłopy wciąż mają do ciebie żal. Mój się dowie, że tu byłam, to będzie awantura!

Od razu zrobiło się jej lżej na duszy choć jedna osoba ją wsparła. Nalała sobie kubek ciepłego jeszcze mleka, kiedy nagle ktoś nieśmiało zapukał do drzwi. Na progu stanął chłopak, może czternastoletni, i niezręcznie podał Hance tobołek: M-mama dała, wyjąkał. Przekaż mamie podziękowania, szepnęła Hanka, a chłopiec skinął głową i znikł za bramą. Nawet nie poznała, czyj to syn przez sześć lat dzieci wyrosły i ciężko ich poznać. Tobołek pachniał aromatyczną wędzoną słoniną aż ślinka ciekła.

Do kuchni wparowała bez pukania Baśka i od razu rzuciła się jej na szyję. Kiedyś, zanim poznała Stanisława, były nierozłączne. Hanka popłakała się. Myślałam, że nikt nie będzie chciał ze mną rozmawiać Daj spokój! zaśmiała się Basia. Jest coś takiego jak kobieca solidarność, wiesz? To była obrona konieczna, co by chłopy nie plotkowały. Oni nie zrozumieją babskich spraw, dlatego się wściekają. Genowefa powiedziała, że wróciłaś, to wpadłam na chwilę. Przyniosłam ci coś warzyw i słoik ogórków z działki. Odpocznij dziś, jutro się wygadamy!

Hanka była tak wzruszona, że z trudem przełknęła kęs chleba. Zrozumiała, że niepotrzebnie się bała mieszkańców wsi. Kobiety ją zrozumiały i wsparły. Położyła się w świeżej pościeli i już przysypiała, gdy przez okno zadudniło pukanie. Nawet w ciemności poznała barczystą sylwetkę Zbigniewa. Był nieoficjalnym sołtysem każdy go szanował i słuchał.

Nie wychodź, porozmawiamy przez okno powiedział cicho. Pogadaliśmy z chłopakami i doszliśmy do wniosku, że nie ma co chować urazy. Chłopy może nic nie rozumieją, ale to nie twoja wina. Ciężko bez pracy teraz, ale Stanisław sam był sobie winien. Powiem szczerze eh, nie będę przy tobie brzydko mówił. Zebraliśmy trochę grosza na początek, weź. No weź! Hance było głupio przyjmować te pieniądze, ale Zbigniew wrzucił je przez okno i rozpłynął się w nocy.

Autor: Anfisa SavinaRano Hanka obudziła się przed świtem przez szparę w zasłonie rudziejąca łuna nad lasem obwieszczała początek dnia. Przez chwilę leżała bez ruchu, wsłuchana w ciche chrapanie domu i oddech wsi, której przez lata tak bardzo się obawiała. W końcu wstała, ogrzała dłonie o kubek ciepłego mleka i otworzyła okno. Spod parowu dobiegał chłodny powiew, a z sadów niosły się pierwsze ptasie trele.

Kiedy wyszła przed dom, na stromym zboczu rosła rosa, a trawy uginały się pod jej stopami. Nowy dzień czekał, a ona po raz pierwszy od dawna poczuła, że należy do tego miejsca że, choć tyle razy życie próbowało ją połamać, właśnie tu jest jej dom. Kilka dzieciaków przebiegło ścieżką, niespokojnie oglądając się przez ramię, a jedna z dziewczynek Małgośka, córka Baśki zawahała się i pomachała Hance ostrożnie. Uśmiech odwzajemniła i zaraz w sercu rozlało się jej coś ciepłego.

Tym razem, patrząc na niewielki domek, dostrzegła w każdym spróchniałym ganku i spękanym kaflu nie tylko stratę, ale i ocalenie. Przyjęła siebie z całą przeszłością wiedziała, że nikt nie zabierze jej doświadczeń, ani siły, którą wypracowała i której nawet sześć lat za kratami nie zdołało złamać. Ruszyła przez rosę ku parowu, by zaczerpnąć zimnej wody do wiadra, i w tej zwyczajnej chwili poczuła cicho, pewnie, z pokorą że właśnie narodziła się na nowo.

Bo wieś, wciąż pamiętająca jej przewinienia, jednocześnie pozwalała żyć dalej: wśród tych, co rozumieli, i tych, co potrzebowali czasu. Nowy etap zaczynał się dźwiękiem świerszczy i zapachem świeżego chleba, niosąc obietnicę, że nawet po najczarniejszej nocy zawsze wraca świt.