Jabłuszko

Jabłuszko

Jesteś taka sama jak twoja matka!

Jaka, babciu? spytałam niechętnie, aż odruchowo przyjęłam postawę obronną, ale szybko się opamiętałam. Przed kim ja się bronię?!

Każda z was jest uparta! Mojej rady nie słuchała nigdy, a ty też jesteś po matce!

Czego mam wysłuchać?

Mnie! Masz mnie słuchać i szanować, bo ja starsza i wiem więcej o życiu! Rozumiesz?!

Patrzyłam zaskoczona na zdenerwowaną, rozczochraną babcię, która wymachiwała palcem tuż przed moim nosem.

Ciekawe Dlaczego właściwie oczekuje, że będę jej posłuszna? Pojawiła się nagle i zarządza jak u siebie!

Poruszyłam lekko palcami, jakby wyobrażając sobie w nich kawałek gumki do ścierania. Ach, gdyby dało się wymazać niektóre chwile z tego dnia, rozjaśnić miejsca, gdzie schowało się za dużo cienia Nie znoszę takich sytuacji. Nie lubię kłótni, podniesionych głosów Mama nigdy mnie nie karciła w ten sposób. Powtarzała za to, że dojrzały człowiek umie słuchać.

Otwieramy uszka, Kamilko, i słuchamy, jak króliczki! Wiesz czemu króliczek umie dobrze nasłuchiwać? Bo lisek chodzi cichutko. Rozkojarzony królik ginie, bo nie usłyszał zagrożenia. Słuchaj więc zawsze uważnie.

Nie chcę! mała Kamilka patrzyła wtedy na mamę z przerażeniem.

Właśnie, że nie chcesz. Dlatego króliczki przeżywają, bo mają oczy i uszy szeroko otwarte.

To było dawno temu. A jednak wszystkie bajki i nauki mamy noszę w pamięci do dziś.

Kiedy byłam młodsza, myślałam, że mama przesadza. Teraz wiem, jak bardzo miała rację.

Na przykład ta babcia. Nie znałam jej do zeszłego roku. Mieszkałyśmy z mamą w małym miasteczku nad Bałtykiem, chodziłam do przedszkola, biłam się z Zuzką i Bożenką, potem godziłyśmy się i biegałyśmy na lody na promenadę. Potem była szkoła, Michał, pierwszy pocałunek na plaży o zachodzie słońca.

I była mama

Zacisnęłam na nadgarstku nawleczony przez mamę koralik udającą turkus.

I co z tego, że sztuczna? Ale zobacz, jak ładnie wyszło! Wiesz Kamila, bywa tak, że to, co prawdziwe, jest gorzkie i trudne. Nie zawsze rozgrzeje albo uszczęśliwi. A to, co z zamiennika wcale nie musi być gorsze.

Jak to?

Pamiętasz, o co pokłóciłaś się z Zuzką?

Powiedziała, że jestem biedna, bo mama kupiła mi podrabiane trampki, nie oryginały. Twierdziła, że po wyglądzie pozna, że są z bazaru.

I wiesz, co? Zuza miała rację. Te trampki uszył majster z rynku. Ale nigdy nie twierdziłyśmy, że są markowe, prawda?

Prawda.

Za to są ładne, wygodne i szyte z sercem. Podobają ci się?

Tak.

Więc nie jest ważne, czy markowe. To ludzie wymyślili etykietki, żeby się porównywać. Najważniejsze, żeby człowiek nie był sztuczny. Cała reszta to dodatek.

Zamyśliłam się na długo. Zdążyłam nawet wypucować podłogę i u siebie, i w pokoju mamy. Potem zajrzałam do kuchni, gdzie mama gotowała moje ulubione powidła z moreli i zapytałam:

Mamo, to znaczy, że Zuza nie jest naprawdę moją przyjaciółką? Skoro mówi mi miłe, a potem mówi przykre rzeczy? Przecież widziałam, że jej się moje trampki podobały. Tylko się do tego nie przyznała.

Skąd wiesz?

Bo Bożenka mi powiedziała. Zuza zrobiła scenę mamie, żeby kupiła jej takie same albo lepsze.

Och, Kamila Mama odłożyła łyżkę, objęła mnie. Nie przekreślaj jej od razu. Zuzia jest jeszcze mała.

Ja nie jestem mała!

Wyrywałam się z objęć, unosząc podbródek. Mama wiedziała, że złość kieruję do siebie uznałam komuś coś za złe, a przecież nie chciałam.

Dla mnie jesteś mała uśmiechnęła się. Mamie zawsze trudno pogodzić się, że jej dzieci rosną. Mojej mamy już nie ma, a tak bardzo chciałabym jeszcze choć raz się tulić do niej i poczuć się dzieckiem. Ale już nie mam do kogo

Mama się zamyśliła i pocałowała mnie w czubek głowy.

A z Zuzą jeszcze się pogodzicie. Pamiętasz, jak przyniosła ci flamastry, gdy byłaś chora, bo nie mogła cię odwiedzić, i poprosiła, żebyś narysowała dla niej najładniejszy obrazek? To nie są złe dzieciństwo rzeczy.

Pamiętam

Tak bardzo brakuje mi teraz mamy Wiedziałaby co powiedzieć, zwłaszcza teraz, gdy babcia jest w domu.

Babcia pojawiła się niespodziewanie.

Nie wiedziałam, że mama czuje się gorzej i nawiązała kontakt ze swoją teściową, prosząc, by przyjechała.

No witam, Halino! Myślałam, że już się nie zobaczymy! powiedziała babcia Dąbrowska, ocierając pot z czoła zaraz za bramą. Gorąco nie do wytrzymania! Jak ja tu wytrzymam?!

Dzień dobry, Pani Mario odpowiedziała mama i w jej głosie zabrzmiała nuta, której nigdy wcześniej nie słyszałam.

To Kamila? Babcia krytycznie przyglądała mi się od stóp do głów. W ogóle niepodobna! Jesteś pewna, że to córka Szymona?

Nic się pani nie zmieniła! Mama się zaśmiała. Ja trochę odetchnęłam co nieco żartów to chyba nie tak źle, jak mogłoby być.

Nie polubiłam babci. Rozgorączkowana, surowa, wiecznie niezadowolona. Od początku robiła zamieszanie i narzuciła swoje porządki.

Bajzel jak zawsze! Ciężko choć raz ogarnąć, Halina?! Masz córkę dziewczynkę! Czego ją tu uczysz? Pierwszy lepszy chłop po ślubie ci ją z domu przegoni!

Nie rozumiałam, czemu mama milczy, tylko uśmiecha się pod nosem i nie protestuje. Przygląda się, jak babcia krząta się bez ładu i ogarnia dom po swojemu. Nic nie mówi, nie przeszkadza.

Kotki pochowały się po kątach, Gracja pies podarowany mi przez pana Wojtka, przyjaciela mamy czmychnęła na podwórko, chrapiąc czasem z dala od babcinej wrzawy.

Jedyna istota z głową na karku to pies. Rozumie, że nie ma tu nic do roboty. Zwierzętom nie miejsce w domu!

Kotki, słysząc te słowa, uciekły za próg. I wtedy po raz pierwszy postawiłam się babci. Złapałam ulubionego kota Pączusia i demonstracyjnie przeszłam z nim do swojego pokoju.

Co to ma być?! Kamila! krzyknęła babcia, Gracja podniosła łeb z podwórka.

Jestem za nią odpowiedzialna! odpowiedziałam spokojnie. Kot i pies zostają. To ich dom! To pani jest tu gościem.

Kamila! Mama aż się zatkała z wrażenia. Pierwszy raz słyszała, żebym tak odpowiadała dorosłym.

Ku zaskoczeniu mamy, babcia tylko zmrużyła oczy, uśmiechnęła się ironicznie i powiedziała:

Nasza krew! Sama prawda! Jabłuszko od jabłoni… Halina! Można było moją wnuczkę lepiej wychować!

Od tamtego dnia już kotów nie ruszała najwyżej czasem odpędziła od nóg. Ale wszystkim nam zabrakło czasu, by się tym przejmować.

Tak szybko wszystko się działo: lekarze, leki, szpital…

Mama odeszła wczesnym, wiosennym rankiem.

Dzień wcześniej po raz pierwszy otworzyłam okno po długiej zimie.

Mamusiu, twoja wiśnia już wkrótce zakwitnie!

Postaram się, Kamila Tak bym chciała jeszcze na to popatrzeć.

Kiedy dowiedziałam się, że mama nie żyje, w złości złamałam gałąź, która ocierała o jej okno. Po co mi ona, skoro nie ma już dla kogo zakwitać?

Babcia nie pozwoliła mi przeżywać żałoby po swojemu. Przytuliła mnie mocno, dała wielką jak prześcieradło chustkę.

Płacz, krzycz! Oddaj mi to, co ci ciąży. Tobie to niepotrzebne. Każdy ma swój czas

Skąd wiedziała, co czuję? Przecież miała rację. Winiłam się za wszystko mama pracowała za dużo, odpoczywała za mało, żeby mi było lepiej Pragnęła, żebym poszła na studia, miała przyszłość. A ja? Łaziłam z Michałem i dziewczynami zamiast siedzieć nad książkami. Potem się zabrałam do nauki, ale nie zdążyłam już o tym opowiedzieć mamie.

List napisany przez mamę babcia przekazała mi czterdzieści dni po pogrzebie.

Masz. Teraz możesz przeczytać. To testament matki.

Czemu koperta otwarta? obracałam ją w dłoniach.

Dla Kamili tylko tyle, jej pismem.

Za kogo mnie masz? Nie lubisz mnie pewnie, ale cudzych listów nie czytam! powiedziała babcia. Masz, czytaj, ja mam sprzątanie do wieczora.

Obraziła się Od razu to poczułam, bo nie skomentowała więcej, nie sprzeczała, tylko schowała wzrok i wyszła z kuchni.

Przylgnęłam czołem do framugi, na której nadal widniały kreski, które mama rysowała, odmierzając mój wzrost.

O rety! Jak urosłaś, Kamila! Taka duża! jak żywa słyszę jej głos.

Duża Taka dorosła pomyślałam. Gdybym naprawdę była taka mądra nie raniłabym ludzi słowem. Mama by tego nie pochwaliła.

Zamknęłam drzwi do swojego pokoju, usiadłam na podłodze, przytuliłam Pączusia i ostrożnie wysunęłam z koperty kartki papieru, zapisane malutkimi literami.

Kamila! Przestań płakać natychmiast! Jesteś dzielna. Po co więc te łzy? Życie jest cudowne i trzeba je doceniać. Nie trwoń czasu na rozpamiętywanie zmartwień. Tam, gdzie go brakuje, jest go dużo więcej niż się wydaje. Może mi nie uwierzysz, ale tak właśnie jest Nie będę cię oszukiwać, opowiem wszystko po kolei. Masz do tego prawo, to twoja historia.

Zacznę od tego, jak poznałam twojego tatę. Był niezwykły. Od razu się w nim zakochałam. Przyjaciółki mi mówiły: 'No coś ty?! Rude?’ A ja widziałam wtedy najcieplejsze słońce. Jesteś do niego ogromnie podobna. Choć masz moje włosy, po nim odziedziczyłaś piegi, oczy i nos. On za to marzył, że będziesz miała loki po babci. Po mojej teściowej, Marii Dąbrowskiej.

Kamila Mama twojego taty to dobra kobieta. Nie przejmuj się jej temperamentem. Była zawsze taka szorstka, szczera, głośna, ale niezawodna.

Czemu jej nie znałaś? Pytasz. To moja wina. Byłam młoda, głupia, nie rozumiałam jej i nie doceniłam.

Przepraszam cię.

Z twoim tatą układało nam się dobrze, do czasu, aż pojawiła się w jego życiu inna kobieta Tak bywa. Ją pokochał całym sercem.

Nie dlatego, że przestał kochać nas. Ale czasem ktoś staje się całym światem.

Wiesz, był dobrym ojcem. Był ze mną tylko dla ciebie, kiedy nie mógł mnie już kochać. A kiedy spotkał Nową, nie potrafił dłużej udawać. On zawsze taki był uczciwy

Teraz to rozumiem, wtedy nie mogłam oddychać z bólu. Akurat przyjechała babcia Maria.

Próbowała ratować rodzinę, przywołać syna do porządku, ale zaczęła od swojego 'Gdzie tu porządek?!’. Wybuchłam. Padło tyle przykrych słów, że do dziś mi wstyd. Ona krzyczała, ja jeszcze gorzej, i na koniec wypaliłam, że ty nie jesteś jej wnuczką

Jak można być tak głupią?! Łatwo skrzywdzić, trudno przeprosić.

Zapomniałam, że jak leżałam zagrożona w szpitalu, ona wszystko rzuciła, przyjechała do nas i przez ponad miesiąc przygotowywała mi parowane pulpety i robiła taki porządek, że sama rzeczy potem szukałam. Wracała dopiero, gdy wiedziała, że wszystko będzie dobrze.

Nie wiedziałam wtedy, że spotkała się z Nową Kobietą, próbowała zrozumieć.

Wiesz, zaakceptowała ją i jej dzieci. Tak, Kamila, masz brata i siostrę. Jeśli będziesz miała ochotę, babcia cię z nimi zapozna. Rozmawiałyśmy o tym. Warto w życiu mieć bliskich obok siebie.

Pomyśl o tym.

A co potem? Kamila, ucz się! Chciałabym, żebyś wybrała własną przyszłość. Nie pozwól, żeby ktoś nią pokierował. Masz talent! Korzystaj z niego. Dorabiałaś już, malując torby czy obrazy dla turystów, więc w Gdańsku albo Warszawie na pewno i lepiej się sprzeda.

Poprosiłam babcię Marię, żeby ci pomogła. Mam trochę oszczędności, może nie za dużo, ale wystarczy na początek. Resztę poradzisz sobie już sama. Trzymaj się swojej pasji. Trzymam za ciebie kciuki i wiem, że twój wernisaż kiedyś się odbędzie. Gdziekolwiek będę, będę z ciebie dumna.

Kocham cię i wiem, że sobie poradzisz. Wytrzyj łzy, polecenie!

Mama.

Odkładałam kartki i długo siedziałam w ciszy, z głową spuszczoną nisko. Mama nie pozwoliła płakać.

Pączek już dawno spał zawinięty na dywaniku, a ja wciąż rozmyślałam, jak żyć dalej.

Odpowiedź nadeszła w postaci babci Marii. Zajrzała do mnie, włączyła światło i zarządziła:

Wstawaj! Dość użalania się. Chodź! Zrobię herbatę i pogadamy. Trzeba żyć, nie płakać!

Artystyczne plany nie przypadły jej do gustu. Tłumaczyła mi, że 'najlepsze to zawód pewny’, ale nie chciałam słuchać. W końcu burknęła, że z uporem jestem jak osioł i mam to po mamie, co potrafiła sobie i innym życie skomplikować jednym słowem.

Ile lat szukałam was, jak głupia! Nie wiedziałam nawet, że mama ci zmieniła imię i nazwisko. Jak jej się to udało?!

Pan Wojtek pomógł.

Jeszcze mu pokażę, niech się nie dziwi! Przez niego tyle lat nie miałam wnuczki.

Nie krzycz na niego. Był dobry. Mama zawsze go ceniła.

A ona?

Wciąż kochała tatę Nie wiedziałam, że żyje. Może gdybym znała całą historię przekonałabym ją.

I co z tego? Maria postawiła przed mną talerz. Jedz! Pomyśl, czym chcesz się w życiu zajmować! Co to za zawód malarka? Księgowa to profesja, i syta, i z kasą!

Babciu, jak to przy cudzych pieniądzach

Zaczniesz od cudzych, potem pilnujesz swoich!

Nie chcę tak To nie dla mnie! Rozumiesz to?

Skądże bym miała

Nie mam zamiaru cię ranić. Chcę się spełniać. Mama powierzyła ci moje pieniądze? Za miesiąc mam osiemnastkę. Oddasz mi je i pojadę. Sama dam sobie radę!

Babcia aż sapnęła ze złości, uniosła palec w powietrze, ale zamiast wymówek nagle skrzyżowała trzy palce w bardzo dobrze znaną wszystkim dzieciom przezabawną figurę.

To tak! Widziałaś?! Jadę z tobą i upilnuję, byś została dobrą artystką! Mamie obiecałam, że cię nie zostawię, więc bierz przykład i nie marudź! Jedz póki ciepłe!

*

Kilka lat później, w kameralnej galerii sztuki w Warszawie, chodziła po sali osobliwa gromadka.

Rudowłosa, krępa babcia, wysoki, chudy chłopak w modnych okularach i ja z rocznym synkiem na ręku.

No i jak? zapytam, choć obiecywałam sobie, że będę czekać na babciną opinię bez zbędnych pytań.

Maria ogarnie mnie wzrokiem, prychnie, wyjmie Szymka z moich ramion, wytrze mu nosek, poprawi na rękach i skinie głową:

Ładne! I ramki dobre, i ogółem niczego sobie. Ale farby dalej marnujesz, nie daj Boże! I w pracowni posprzątaj. Byłam rano tam zginąć można! Genek! zawoła do tego z nosem i okularami. Ty na co patrzysz?

A co takiego, pani Mario?

Bo ona pod oczami worki ma! Nie śpi! Tak dziś Szymka zabieram ze sobą. Wy się wyśpijcie, odpocznijcie, ogarnijcie się i po weekendzie zapraszam! No, idziemy, Szymek?

Kiedy mijają mnie, babcia zatrzymuje się jeszcze na chwilę. Gładzi mnie po policzku i szepcze:

Twoja mama byłaby bardzo dumna! Ja też! Wiedz o tym, jabłuszko mojeUśmiecham się szeroko, czując miękką dłoń babci, jej gwarantującą obecność i stuletnie ciepło, które rozlewa się po moich policzkach i sercu. Na moment świat rozpływa się w barwach, zapachu olejnych farb, cichym śmiechu Szymka i zgryźliwym prychaniu babci, która jak wielki, rudy kot już wiedzie wnuka w stronę szatni.

Zostaję sama na środku galerii wśród obrazów swoich opowieści. Czuję, jakby mama była obok, bo jej słowa rozbrzmiewają gdzieś w środku: Wytrzyj łzy, polecenie!. I wiem, że już nie trzeba się bać przyszłości, nie trzeba udawać kogoś innego. Trzeba iść przed siebie nawet jeśli po drodze posypią się farby, a babcia jeszcze nieraz zgromi, całkiem po swojemu.

Wychodzę cicho z sali, przystaję w progu i biorę głęboki oddech. Przed budynkiem babcia już pogania Gienka i pcha wózek z Szymkiem, który śmieje się na całe gardło. Słońce rozlewa się na nowo na chodniku. Patrzę w niebo i szeptem, tylko do siebie i do mamy:

Patrz, mamo. Tak właśnie wygląda szczęście po naszej stronie świata.

I przez chwilę mam wrażenie, że nawet wśród gwaru ulicy cicho rozlega się śmiech twojego jabłuszka, które nie spadło daleko od jabłoni, tylko zakwitło po swojemu.